Αρχική > πολιτισμός > ΓΕΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

ΓΕΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

clip_image002[4]Χρυσόβουλα, υδατόσημα
και «ζωντανές» περγαμηνές

Του Μανώλη Πιμπλή, ΤΑ ΝΕΑ, 26.9.11

Στο μέλλον οι ιστορικοί θα γνωρίζουν τις κρατικές δαπάνες την εποχή του Οθωνα, είναι όμως πολύ αμφίβολο αν θα μπορούν να βγάλουν άκρη με τα οικονομικά στοιχεία της Μεταπολίτευσης.
Γιατί η δημόσια διοίκηση σήμερα δεν μπορεί καν να διατηρήσει αρχεία!

«Το υπουργείο Οικονομικών είναι από τα πλέον απείθαρχα», λέει ο επικεφαλής των Γενικών Αρχείων του Κράτους Νίκος Καραπιδάκης. «Ετσι, ενώ γνωρίζουμε για το 1835, πόσο κόστιζε το ιππικό στο κράτος, δεν μπορούμε να έχουμε εικόνα της ιστορίας των δαπανών τις τελευταίες δεκαετίες. Στη Γαλλία, αν κάποιος καταστρέψει αρχεία, μπορεί να μπει και φυλακή».

Η ζοφερή αυτή εικόνα που περιγράφει ο πρόεδρος της Εφορείας των ΓΑΚ δείχνει ακριβώς τα επίπεδα δυσλειτουργίας στη δημόσια διοίκηση. Δείχνει το γιατί ο δημόσιος τομέας βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης για την κρίση αλλά και το γιατί δεν μπορεί να εφαρμόσει όσα καλείται να εφαρμόσει.

«Βλέποντας την κατάσταση με τη ματιά του ιστορικού, θα έλεγα ότι η σημερινή κρίση είναι η λογική συνέπεια όλων των μέτρων που ελήφθασαν από το κράτος στη Μεταπολίτευση», σημειώνει. «Σωστά λέγεται ότι δεν αυτοκτονούν μόνο άτομα, αυτοκτονούν και κοινωνίες».

Ο Νίκος Καραπιδάκης πιστεύει μάλιστα ότι παλιότερα, που η Ελλάδα ήταν φτωχότερη, οι διοικητικές δομές ήταν καλύτερες. «Σήμερα η ελληνική δημόσια διοίκηση δεν πιστεύω ότι θα ήταν ικανή να αντιμετωπίσει μια ανταλλαγή πληθυσμών. Τις δεκαετίες του ’20 και του ’30 κατάφερε να αφομοιώσει το μεγαλύτερο δημογραφικό σοκ στην ελληνική ιστορία. Απαλλοτριώσεις, αναγνωρίσεις τίτλων και όλα όσα χρειάζονταν για πέντε εκατομμύρια ανθρώπους που ζούσαν σε παράγκες, στρατώνες, σχολεία, αρχαιολογικούς χώρους. Ηταν ένας άθλος τον οποίο δεν θα μπορούσε να πραγματοποιήσει το σημερινό κράτος»…

Για τα αρχεία των κομμάτων – που, πάντως, από νομική άποψη, θεωρούνται ιδιωτικά – ξέρουμε λίγα πράγματα. «Το ΠΑΣΟΚ τα έχει, αλλά δεν ξέρουμε πού, ούτε αν επιτρέπεται η πρόσβαση. Για τη Ν.Δ. οι φήμες της πιάτσας λένε ότι κάποια στιγμή τα έχασε – φυλάσσονταν σε αποθήκες των εγκαταστάσεων Αλαφούζου. Βέβαια τα αρχεία των Ράλλη και Αβέρωφ βρίσκονται στο Ιδρυμα Καραμανλή.

Τα πιο οργανωμένα αρχεία τα έχει το ΚΚΕ – πήρε χρηματοδότηση, μάλιστα, γι’ αυτά – αλλά δεν επιτρέπει την πρόσβαση. Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) που είναι προσβάσιμα, έχουν τη δική τους ιστορία. Πρόκειται για τα αρχεία του ΚΚΕ Εσωτερικού που αποσπάστηκαν από το αρχείο του ΚΚΕ – το οποίο τα διεκδικεί – το 1968 στο Βουκουρέστι. Κάποια στιγμή ο Τσαουσέσκου, δεχόμενος πιέσεις, τα έστειλε στη Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Εκεί τα φύλαγε ο Νικόλας Κέδρος ο οποίος, όταν άρχισαν οι εντάσεις με τη FYROM, τα μετέφερε στην Ελλάδα. Φυλάσσονται ακόμα σε σκοπιανές κούτες και είναι ταξινομημένα με τον γιουγκοσλαβικό τρόπο τήρησης αρχείων», καταλήγει ο καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους γνώρισαν αρκετές ταλαιπωρίες στεγαζόμενα σε διάφορα απίθανα υπόγεια κρατικών κτιρίων, μέχρι που το 2003 απέκτησαν τη δική τους σύγχρονη στέγη στο Ψυχικό. Μαζί με τα παραρτήματα (τα περιφερειακά αρχεία) σε διάφορες πόλεις της χώρας, απασχολούν 140 υπαλλήλους στον καθένα από τους οποίους – γιατί τα αρχεία μετριούνται σε μέτρα – αναλογούν κάποιες δεκάδες χιλιόμετρα χαρτιού. Παραλαμβάνουν τη θηριώδη παραγωγή του δημόσιου τομέα (υπουργεία, Τοπική Αυτοδιοίκηση κ.λπ.) και αποφασίζουν – ως μόνα αρμόδια γι’ αυτό – τι μπορεί να καταστραφεί και τι πρέπει να διατηρηθεί στην Ιστορία. «Εδώ τα αρχεία καταφθάνουν με φορτηγά. Και τα ΓΑΚ αποτυπώνουν τη μεγάλη μνήμη της διοίκησης», λέει ο πρόεδρός τους Νίκος Καραπιδάκης

Το υπουργείο Παιδείας είναι εκείνο που ίδρυσε τα Γενικά Αρχεία του Κράτους το 1914. Και μόνο την περίοδο 1974-1986 είχαν υπαχθεί στο Πολιτισμού. Αυτό λόγω της δικτατορίας, που τα υπήγαγε στο Προεδρίας, στο πλαίσιο του οποίου δημιουργήθηκε το Πολιτισμού ως εργαλείο προπαγάνδας. «Οσο όμως υπαγόταν στο Πολιτισμού, που είναι φτωχό, υπήρχαν λεφτά μόνο για σπάγκους ώστε να δένονται οι φάκελοι», λέει ο Νίκος Καραπιδάκης. Το Παιδείας είναι πιο πλούσιο και μπορεί να τροφοδοτεί τα Αρχεία με αποσπάσεις υπαλλήλων.

Αλλωστε το προσωπικό των ΓΑΚ είναι, αν και χαμηλά αμειβόμενο, υψηλών προσόντων: απαιτείται συνήθως πτυχίο νομικής και η γνώση ιταλικών ή τουρκικών. Ανάμεσα στους εργαζομένους υπάρχουν πολύ σοβαροί ερευνητές, με μεταπτυχιακούς τίτλους και διδακτορικά, καθώς και μία από τις καλύτερες ομάδες αναπαλαίωσης χαρτιού στη χώρα. Διαθέτουν δυνατότητα πλυσίματος του χαρτιού, μηχανή συμπλήρωσης του χαρτιού, απεντομωτήριο – συχνά τα αρχεία έρχονται γεμάτα σκουλήκια, λένε οι ειδικοί συντηρητές – αλλά και ένα μπούνκερ – «Αρχειοστάσιο έκτακτης ανάγκης», λέγεται – όπου προβλέπεται, βάσει πρωτοκόλλου, τι θα φυλαχτεί κατά προτεραιότητα (λ.χ. τα Συντάγματα του Αγώνα) σε περίπτωση μεγάλης καταστροφής.

Ενα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα των Γενικών Αρχείων είναι ο «Αρχειομνήμων», «η πιο μεγάλη ψηφιοποίηση στην Ελλάδα». Φιλοδοξία του υπουργείου Παιδείας είναι να μπορέσει, σε σύντομο χρονικό διάστημα, να εισαγάγει τα αρχεία, μέσω του Αρχειομνήμονα, στη διδασκαλία της Ιστορίας στο σχολείο, ώστε η Ιστορία να διδάσκεται από πρωτογενές υλικό.

Εθνική αρχειακή κληρονομιά

Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους έχουν ήδη ψηφιοποιήσει τα αρχεία του Αγώνα και της καποδιστριακής περιόδου. Η ιστοσελίδα δέχεται 45.000 μοναδικές επισκέψεις τον χρόνο ενώ περίπου 2.000 άνθρωποι έρχονται να δουν τα κείμενα από κοντά. Στο αναγνωστήριο υπάρχουν 10 σταθμοί ψηφιακής ανάγνωσης. Τα ΓΑΚ διαθέτουν βιβλιοθήκη 10.000 τίτλων και 3,5 χιλιόμετρα ταξινομημένο υλικό, το οποίο εκτείνεται μέχρι και τα Αρχεία της Κυβέρνησης της Μέσης Ανατολής αλλά και το αρχείο των δικαστικών αποφάσεων από το 1835 μέχρι το 1990. Στα υπόγεια, την «κοιλιά» του μοντέρνου κτιρίου, δουλεύουν συντηρητές και στεγάζονται τα ταξινομημένα αρχεία σε βιβλιοθήκες που ανοιγοκλείνουν ηλεκτρονικά και σε μόνιμα χαμηλές θερμοκρασίες.

Εκεί τους βρήκαμε να συντηρούν από χάρτες φοδραρισμένους με ύφασμα μέχρι κείμενα σε περγαμηνό υπόστρωμα, μολυβδόβουλα, κερόβουλα, χρυσόβουλα. Καταγράφουν τις διαφορετικές ποιότητες χαρτιού που χρησιμοποιούσαν λ. χ. την εποχή του Καποδίστρια, ενώ έχουν καταγράψει και 200 διαφορετικά υδατόσημα. Με μεταλλογαλλικό μελάνι διαπιστώνουν τον βαθμό διάβρωσης και ανακαλύπτουν πόσο καλύτερης ποιότητας ήταν το παλιό φυτικό χαρτί από αυτό που άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1920 – 1930 και μετά. Στις περγαμηνές αφαιρούν την επιφανειακή ρύπανση για να ακολουθήσει η ύγρανση και η επιπεδοποίηση. «Η περγαμηνή είναι ζωντανή, έχει μνήμη και επανέρχεται», λένε.

«Πρότασή μας είναι όλα τα αρχεία, δημόσια και ιδιωτικά _ τα σπουδαιότερα από τα οποία είναι του ΕΛΙΑ, του Μουσείου Μπενάκη, της Εθνικής Τράπεζας, της Alpha Bank και τελευταία και της Eurobank _ να θεωρηθούν εθνική αρχειακή κληρονομιά», λέει ο ηρακλειώτης καθηγητής. «Να παίρνουν όλα κάποια επιχορήγηση, αλλά με την υποχρέωση να τα έχουν ανοιχτά στο κοινό. Στην Καβάλα, λ. χ., ιδρύθηκε Μουσείο Καπνού και του δόθηκαν τα αρχεία των καπνοβιομηχανιών. Αλλά το μουσείο δεν δίνει πρόσβαση στους ερευνητές και χρησιμοποιεί τα αρχεία για να εκδίδει το ίδιο λευκώματα».

Ο Νίκος Καραπιδάκης εξηγεί ότι η σύγχρονη τάση διεθνώς είναι να ενοποιείται η διαχείριση της πνευματικής κληρονομιάς _ κυρίως βιβλιοθήκες και αρχεία, και σε δεύτερη φάση και τα μουσεία. Το συνολικό κόστος, συμπεριλαμβανομένης της μισθοδοσίας, όλων μαζί των δημόσιων βιβλιοθηκών και των κρατικών αρχείων της χώρας, είναι 13 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Οταν, λ. χ., η λειτουργία των πανεπιστημίων χρειάζεται 875 εκατομμύρια ετησίως, σύμφωνα με τον νέο νόμο.

Σπάνια κρατικά έγγραφα χάνονται λόγω ανικανότητας ή … σκοπιμότητας

Τα αρχεία πάνε στα σκουπίδια!

Οι περαστικοί από την Καραγεώργη Σερβίας μπορεί και να έχουν πετύχει φορτηγά να φορτώνουν έγγραφα του υπουργείου Οικονομικών. Δεν τα πηγαίνουν προς κατάθεση στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, τα πηγαίνουν απλώς… για πέταμα. Τα περισσότερα κόμματα είναι άγνωστο αν τηρούν αρχεία και πού. Οι υπουργοί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι ορισμένες μέρες την εβδομάδα δέχονται ραντεβού για ρουσφέτια – τουλάχιστον, παλιότερα, αυτό γινόταν κατά κόρον- εξαφανίζουν τα σχετικά πρωτόκολλα. Ακόμα και οι πρωθυπουργοί παίρνουν τα αρχεία στο σπίτι τους μετά το πέρας της πρωθυπουργίας τους, ή τα καταθέτουν στα ιδρύματα που φέρουν το όνομά τους, όπου μάλλον τα… εκκαθαρίζουν πριν τα αποδώσουν στο κοινό.

Αλλά και η Βουλή δεν τα πάει καλύτερα. Μπορεί κανείς να βρει τα πρακτικά των συνεδριάσεών της, δεν μπορεί όμως να βρει πουθενά τα στοιχεία της μισθοδοσίας των υπαλλήλων της σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

Ανικανότητα; Οχι μόνο, λέει στα «ΝΕΑ» ο πρόεδρος της Εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους, καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας Νίκος Καραπιδάκης.

«Πολιτικοί και κόμματα, επειδή γνωρίζουν ότι τα αρχεία είναι φοβερός έλεγχος, τα εξαφανίζουν», εξηγεί. «Τα παίρνουν σπίτι. Δεν πρόκειται για διοικητική αρρυθμία, αλλά για κανονικότατο κάταγμα στη διαφάνεια. Τρύπα στον έλεγχο των διαδικασιών. Τα ελληνικά κόμματα είναι τα μόνα στην Ευρώπη που δεν τηρούν αρχεία. Και μια χώρα στην οποία ο πολίτης δεν μπορεί να ασκήσει έλεγχο στα πεπραγμένα του κράτους και των θεσμών, έχει δημοκρατικό έλλειμμα».

Φυσικά, πολλά γίνονται από αμέλεια. «Αυτή υπάρχει από καταβολής ελληνικού κράτους», λέει ο Νίκος Καραπιδάκης. «Ανενεργά αρχεία τα πετάνε. Πρόσφατα έμαθα ότι ο Δήμος Πάρου πέταξε αρχεία της οθωνικής περιόδου!».

Επίσης υπάρχει η δαιδαλώδης γραφειοκρατία: «Η ελληνική διοίκηση είναι οριακά παραληρηματική», λέει. «Χάνει τη συνέχεια στην παρακολούθηση των φακέλων. Κάθε φορά που αλλάζει όχι μόνο κυβέρνηση αλλά και υπουργός, δημιουργούνται νέοι φάκελοι για το ίδιο θέμα, τους οποίους παρακολουθούν διαφορετικοί υπάλληλοι. Επιπλέον, επειδή πολλαπλασιάστηκε στις μέρες μας ο θεσμός των συμβούλων, υπάρχουν δύο – τρία διαφορετικά επίπεδα διοίκησης που τηρούν διαφορετικά αρχεία. Και όταν φεύγουν, τα παίρνουν μαζί. Από τους πρωθυπουργούς, μόνον ο Κ. Σημίτης τα κατέθεσε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους».

Τα ιδρύματα των πρώην πρωθυπουργών έπαιρναν μάλιστα συνολικά ετήσια επιχορήγηση ύψους 1,2 εκατομμυρίων ευρώ, όταν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, πέραν της μισθοδοσίας, επιχορηγούνται με 300.000! Αλλά οι επιχορηγήσεις αυτές σταμάτησαν πρόσφατα με απόφαση της υπουργού Παιδείας Αννας Διαμαντοπούλου.

Εκεί που έχουμε το σύνολο των αρχείων, προσθέτει, είναι από τη Βασιλεία και την Προεδρία της Δημοκρατίας – «με την παρένθεση του Χρ. Σαρτζετάκη που πήρε τα πρωτόκολλα μαζί του για να συγγράψει την ιστορία της προεδρίας του».

Ειδικά τα βασιλικά αρχεία που, σημειωτέον, κατασχέθηκαν από τη δικτατορία, είναι λεπτομερέστατα – αποτέλεσμα, προφανώς, ενός απόηχου βορειοευρωπαϊκής κουλτούρας.

«Εκεί υπάρχει η αλληλογραφία των βασιλέων από την παιδική τους ηλικία και αναγράφονται απίστευτες λεπτομέρειες, από το πόσο κόστισαν οι καινούριες κουρτίνες του παλατιού μέχρι το ποιος μπήκε πότε στο παλάτι και κατέδωσε ποιον».

Κατηγορίες:πολιτισμός Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: