Αρχική > φιλοσοφία > Σύμβολα και συμβολισμοί στη ζωή μας

Σύμβολα και συμβολισμοί στη ζωή μας

Αποτέλεσμα εικόνας για ελληνική σημαία σε νησι του Αιγαίου

Του Νίκου Τσούλια

      Τα σύμβολα και οι συμβολισμοί είναι συμπυκνωμένες εκφράσεις του ανθρώπου και του πολιτισμού του που σχηματοποιούν βαθιές αντιλήψεις και εκφράζουν με τον πιο παραστατικό τρόπο ισχυρά στερεότυπα. Τα πιο βασικά σύμβολα, που αφορούν το έθνος και τη θρησκεία, ενσωματώνονται στο γλωσσικό μας κώδικα και στο αξιακό μας στερέωμα σχεδόν ασυνείδητα από τις μικρές ηλικίες και αποτελούν εδραίωση του «συγκείμενου», πριν ακόμα τα αναγνωρίσουμε ως σύμβολα!

      Έτσι ο σταυρός, για παράδειγμα, εγκολπώνεται στην πολιτισμική μήτρα του παιδιού μέσα από τη διάχυτη θρησκευτικότητα και αργότερα αποκτά εξηγητικό σχήμα του. Αν και τα σύμβολα αποτελούν «ολοφάνερα» και χτυπητά σημεία του εξωτερικού μας κόσμου, εν τούτοις μερικά εσωτερικεύονται σε τέτοιο βαθμό που αγγίζουν τον πυρήνα του υποσυνείδητού μας και μέσα απ’ αυτό καθορίζουν και συμπεριφορές μας που υπερβαίνουν στη συνέχεια τον ορθολογισμό μας και την κλασική ερμηνευτική ματιά μας. Έτσι, η καταφυγή μας στο να κάνουμε το σταυρό μας σε πολύ δύσκολες καταστάσεις με έναν τρόπο δίκην αυτόματου και ουδόλως επεξεργασμένου αντανακλαστικού έχει ως αφετηρία βαθιά ριζώματα στο υποσυνείδητό μας, μεταφυσικές μας ανησυχίες και την υπαρξιακή μας αγωνία.

      Μερικά σύμβολα αλλά και οι συμβολισμοί έχουν απόλυτα καθολικό χαρακτήρα – όπως τα αντίστοιχα εθνικά και τα θρησκευτικά –, άλλα εκφράζουν επιμέρους συλλογικότητες – κομματικές, ιδεολογικές, κοινωνικές, ποδοσφαιρικές… – και άλλα αποτελούν καθαρά προσωπικές σχηματοποιήσεις που συνδέονται με την ειδική κουλτούρα, με τις φαντασιώσεις και με την ξεχωριστή ψυχοσύνθεση κάθε ανθρώπου. Και για να μην μείνουν παραπονεμένες οι προσωπικές αποτυπώσεις των συμβόλων, μπορώ να ισχυριστώ ότι για τους βιβλιοφάγους η εικόνα ενός «ανοιχτού βιβλίου» αποτελεί έναν ξεχωριστό συμβολισμό.

      Προφανώς τα εθνικά σύμβολα είναι τα πρώτιστα των συμβόλων. Η εθνική σημαία, θα έλεγα για όλους τους πολίτες μιας χώρας, αποτελεί ένα σύμβολο που ενσαρκώνει την ιστορία και τα «πεπρωμένα» ενός λαού, υποστασιοποιεί την κρατική οντότητά του και δημιουργεί έναν ξεχωριστό συναισθηματικό κόσμο – συγκίνηση, έκσταση, πνευματική ανάταση… – κάθε φορά που επιτελείται η έπαρσή της και αυτό αφορά είτε την έπαρση σε μια σχολική γιορτή είτε στην απονομή ενός μεταλλίου στους Ολυμπιακούς αγώνες είτε στη δοξολογία για τους πεσόντες ήρωες σε μια ιστορική μάχη. Η σημαία είναι η συμβολική ταυτότητα ενός λαού, που εμπεριέχει και εκφράζει καθετί το εθνικό. Βέβαια η σημερινή σημαία είναι δημιούργημα της νεότερης ιστορίας μας, αλλά παρ’ όλα αυτά η συλλογική μας φαντασίωση την επεκτείνει στο παρελθόν και στο μέλλον χωρίς κανέναν ενδοιασμό και αυτό γιατί συνειδητοποιούμε με τον πιο απόλυτο τρόπο ότι η σημαία αποτυπώνει και το συνολικό αυτοπροσδιορισμό μας αλλά και τη γενική βούλησή μας για την πορεία μας…

      Τα σύμβολα όταν έχουν καθολικό χαρακτήρα, σαφώς και απελευθερώνουν το πνεύμα μας και αγαλλιάζουν την ψυχή μας αλλά όταν έχουν επιμερισμό, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Τα κομματικά σύμβολα παλιότερα φανάτιζαν στις συγκεντρώσεις (και όχι μόνο) και δημιουργούσαν μια έπαρση που απομείωνε τη δημιουργικότητα και την ελευθερία του πνεύματος αλλά και συχνά εξαφάνιζαν την κριτική σκέψη. Τα πράγματα αποκτούν στοιχεία βαρβαρότητας, όταν πάμε στα ποδοσφαιρικά σύμβολα. Η σύγχρονη Ελλάδα έχει δεινοπαθήσει από την φανατική προσήλωση των οπαδών στη σημαία της ομάδας τους, αρκεί να σκεφτούμε μια εικόνα θεωρητική: να βρεθεί κάποιος με σημαία του «Ολυμπιακού» στο γήπεδο του «Παναθηναϊκού» – προφανώς ισχύει και το αντίστροφο – και να αναρωτηθούμε. Θα γλιτώσει την αξιοπρέπειά του (ίσως και τη ζωή του) από το μένος και τη βία των αντιπάλων του;

      Ο σεβασμός μας σε ένα σύμβολο για να έχει νόημα και αξία πρέπει να βλέπει και την όποια “άλλη πλευρά”. Σεβόμαστε την ελληνική σημαία σημαίνει ότι σεβόμαστε και τη σημαία κάθε άλλου λαού και ιδιαίτερα του λαού που έχουμε διαφορές, γιατί το να σεβόμαστε τη σημαία ενός λαού που είναι μακριά από εμάς ή που μένουμε στη χώρα του ή που την αγαπάμε για κάποιο λόγο προκύπτει ασυνείδητα… Ο φανατισμός των συμβόλων προκύπτει από τα φαινόμενα βαρβαρότητας, του εθνικισμού και του ρατσισμού. Κανένας φασίστας και κανένας ρατσιστής δεν έχει καμιά σχέση με τις αξίες και τα ιδανικά της σημαίας. Καπηλεύεται και ποδοπατάει τη σημαία, την απαξιώνει και την πλήττει στον πιο βαθύ πυρήνα της. Κανένας οπαδός και μαχητής του θρησκευτικού φονταμενταλισμού δεν έχει σχέση με τις διακηρυσσόμενες αξίες των θρησκειών.

      Ο άνθρωπος έχει ανάγκη τα γενικά σύμβολα και τους καθολικούς συμβολισμούς, αλλά καλλιεργεί και το δικό του «συμβολόκοσμο». Δημιουργεί έναν γαλαξία από μικρούς συμβολισμούς που συμπυκνώνουν όνειρά του και φιλοδοξίες του, φαντασιώσεις του και νοσταλγίες του. Μπορεί να είναι η εθνική σημαία ο Ήλιος του ουράνιου στερεώματός του αλλά έχει «ανάψει» πολλά αστέρια – άλλα περισσότερο φωτεινά και άλλα λιγότερο φωτεινά –, που μπορεί να είναι απλές εικόνες της ζωής του: ο παιδικός ορίζοντας, το χαμένο πατρικό του σπίτι, τα μάτια ενός ανεκπλήρωτου έρωτα, το πρόσωπο της μητέρας του που δεν υπάρχει…

Αποτέλεσμα εικόνας για ελληνική σημαία στην Ακροπολη

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: