Αρχείο

Posts Tagged ‘μαρξισμός’

Σχέσεις θεωρίας και πράξης: ένα διαχρονικό, “ανοικτό” ζήτημα

16/07/2020 Σχολιάστε

Του Νίκου Τσούλια

      Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα στοχαστικά προβλήματα, που επηρεάζουν τόσο την καθημερινή ζωή μας όσο και τις γενικότερες πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. Αν και δεν εμφανίζονται με σαφή κάθε φορά μορφή, εν τούτοις διαπιστώνεται με μια κριτική ματιά ότι υποβόσκει συχνά μια λογική προστριβών μεταξύ θεωρίας και πράξης.

Διαβάστε περισσότερα…

Νίκος Πουλαντζάς: Η επικαιρότητα του έργου του

10/07/2020 Σχολιάστε

Νίκος Πουλαντζάς - Βιογραφία - Σαν Σήμερα .gr

Σίμος Ανδρονίδης,

Πολιτικός Επιστήμονας,

υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ

 

Ο ογκώδης τόμος που φέρει τον τίτλο ‘Η Πολιτική σήμερα. Ο Νίκος Πουλαντζάς και η επικαιρότητα του έργου του,’ αποτελεί ουσιαστικά τον πολιτικό και θεωρητικό ‘καρπό’ των εργασιών του συνεδρίου που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης το 2000.

Διαβάστε περισσότερα…

Ο Μαρξισμός είχε την αυταπάτη ότι θα απαντούσε σε όλα!

01/09/2019 Σχολιάστε

Του Νίκου Τσούλια

 

      Αν το τέλος μιας ιστορικής έκφρασης του μαρξισμού, αυτού που ονομάσαμε «υπαρκτό σοσιαλισμό», ερχόταν με την ανάδυση μιας εποχής με πιο εξευγενισμένη συμπεριφορά του ανθρώπου, τότε η αποτίμηση αυτού του ρεύματος της νοόσφαιρας θα ήταν σίγουρα αρνητική. Εφόσον όμως ωθούνται στην επίκαιρη ιστοριογραφία τόσο οι αταβιστικού χαρακτήρα εθνικές καθυστερήσεις, με κύριο στόχο την επίλυση των διαφορών του παρελθόντος, όσο και οι «εκσυγχρονιστικές» απόψεις της επέκτασης της βαρβαρότητας και της εκμετάλλευσης, η συζήτηση και ο αγώνας για δίκαιη κοινωνία θα τεθούν σε στέρεες βάσεις, ακριβώς γιατί η συνείδηση του ανθρώπου αναζητεί μέσα από το δράμα της βιολογικής ύπαρξης και από την αλλοτριωμένη όψη του τεχνολογικού του πολιτισμού το πέρασμά της στη σφαίρα της απόλυτης ελευθερίας. Από δεοντολογικής άποψης πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι στις στροφές τις ιστορίας τα βλέμματα είναι αδρανειακά και οι καμπυλόγραμμες τροχιές προσφέρουν θέαση ρευστών και εναλλασσόμενων εικόνων…

Διαβάστε περισσότερα…

Νικολάι Τσερνισέφκσι

27/03/2019 Σχολιάστε

Κώστας Θεριανός

http://www.alfavita.gr

Τετάρτη, 27 Δεκέμβριος, 2017

Ο Τσερνισέφκσι ήταν για τη Ρωσία ένας «διαφωτιστής», όπως ο Ντιτερό στη Γαλλία και ο Λέσσιγκ στη Γερμανία.

Διαβάστε περισσότερα…

Τι έγινε το 1989;

02/03/2018 Σχολιάστε

Η Κόκκινη πλατεία

 

 

Η καταδυνάστευση της έρευνας ως παράγοντας πρόκλησης της κατάρρευσης της Ε.Σ.Σ.Δ.

Του Νίκου Τσούλια

 

      Απορροφημένοι εκείνα τα χρόνια περί το 1989 από τη στείρα εγχώρια κομματική διαπάλη δεν παρακολουθήσαμε και πολύ περισσότερο δεν αναλύσαμε και δεν κατανοήσαμε τι ακριβώς συνέβη και κυρίως γιατί και πώς συνέβη η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Και έχει μέγιστη σημασία η ερμηνεία, γιατί το εν λόγω γεγονός είχε μεγάλη και μάλλον καθοριστική επίδραση στις μετέπειτα εξελίξεις που επηρεάζουν τη ζωή μας αλλά και στο μέλλον των κοινωνιών μας και των χωρών μας και της ανθρωπότητας γενικότερα.

      Βέβαια η ορθόδοξη κομμουνιστική θεώρηση προσέγγισε το «συμβάν» ως απόρροια της αδυναμίας του συστήματος εξουσίας της Ε.Σ.Σ.Δ. να αντιπαλέψει αποτελεσματικά την πολιορκία του από τον διεθνή ιμπεριαλισμό. Και ίσως να μην μπορούσε να πάει σε μια άλλη θεώρηση, αφού το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα ποτέ δεν είχε εκφράσει πριν το 1989 κάποιου είδους ένσταση ως προς την πορεία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην μητρόπολη του ιδεολογικού και πολιτικού στερεώματός του, και αντίθετα ήταν όλο ύμνους και μόνο ύμνους για την ευοίωνη προοπτική του εγχειρήματος. Δεν μπορεί βέβαια να μιλήσει για «κατάρρευση», γιατί τότε θα καταφανεί και στα μάτια των οπαδών του ότι η πρόταση για αλλαγή του κοινωνικού καθεστώτος του καπιταλισμού με επαναστατικό τρόπο και με ηγετική ομάδα μια πρωτοπορία που μιλάει για λογαριασμό της εργατικής τάξης δεν είναι εφικτή ή δεν μπορεί να γίνει ή κάτι σχετικό που θα δηλώνει όμως τη λανθασμένη σύλληψη του όλου εγχειρήματος.

      Έχουν γραφτεί στο αστικό τύπο οι βασικές – κατά τη γνώμη μου – αιτίες που οδήγησαν το όλο σκηνικό της αυτοκρατορίας της Σοβιετικής Ένωσης σε κατάρρευση. Και εδώ δεσπόζουν τα ζητήματα της οικονομίας και της παραγωγικής βάσης, της δημοκρατίας και της ελευθερίας λόγου και έκφρασης, της ποιότητας της καθημερινής ζωής, του βιοτικού επιπέδου κλπ

      Έχει σημασία ωστόσο να εξεταστούν και δευτερεύουσες πηγές, οι οποίες έδρασαν συσσωρευτικά και ίσως καίρια στο όλο «σώμα» των αιτίων της κατάρρευσης του σοβιετικού εποικοδομήματος. Στο παρόν άρθρο θα εξεταστεί μόνο η περίπτωση της επιστημονικής έρευνας και της παραγωγής νέας γνώσης, που ούτως ή άλλως είναι πάντα σημαντική για τις χώρες που θέλουν να πρωταγωνιστήσουν στις σύγχρονες εποχές. Εδώ τι συνέβη; Η Σοβιετική Ένωση στον τομέα αυτό έκανε σημαντικά λάθη.

      α) Παγίδευσε τον κόσμο της έρευνας και της επιστήμης στη μαρξιστική σκέψη με τρόπο απόλυτο και δογματικό. Κάθε έρευνα, κάθε νέο πεδίο γνώσης έπρεπε να έχει ως αφετηρία το μαρξισμό αλλά και να επιβεβαιώνει με τα όποια συμπεράσματα πάλι το μαρξισμό. Ο μαρξισμός δεν θεωρήθηκε ως μια πολιτική θεωρία μόνο αλλά και ως ένα «επιστημονικό παράδειγμα» που συνδεόταν με την άνοδο της εργατικής τάξης. Όλα τα επιστημονικά βιβλία είχαν πάντα παραπομπές στη μαρξιστική ανάλυση. Είναι λάθος; Κατά τη γνώμη μου, είναι καίριο λάθος, γιατί η επιστήμη διαρκώς εξελίσσεται με τη «λογική» του διαρκούς μετασχηματισμού των θεωρήσεών της και αποφεύγει με τον πιο απόλυτο τρόπο το δογματισμό. Έτσι η χρήση του μαρξισμού με δογματικό τρόπο παγίδευσε και την ελευθερία της έρευνας και κυρίως το ίδιο το περιεχόμενο της νέας γνώσης.

      β) Ο επιστημονικός της κόσμος, υπό την αυστηρή καθοδήγηση της πολιτικής ηγεσίας, αντί να προωθεί τη δική του πρωτογενή και αυτόνομη έρευνα επιδόθηκε σε μεγάλο βαθμό στην κλοπή των ερευνητικών πορισμάτων της Δύσης. Συγκεκριμένα, έχει αναφερθεί ότι το 40% του προϋπολογισμού της έρευνας της Ε.Σ.Σ.Δ. πήγαινε στη βιομηχανική κατασκοπεία. Και έτσι, όταν αποκαλύφθηκε το εκτεταμένο δίκτυο της KGB που είχε αναπτυχθεί στη Δύση, μετά υπήρξε ένα σημαντικό κενό στην τεχνογνωσία και στην παραγωγή της νέας γνώσης. Επ’ αυτού του στοιχείου έχει γυριστεί και μια σχετική ταινία από τον Κουστορίτσα βασισμένη σε αρχειακό υλικό και σε πραγματικά γεγονότα.

      γ) Η μακρά διαδρομή της επιστήμης και της έρευνας στην ιστορία του ανθρώπου έχει καταδείξει με τον πιο εμφαντικό τρόπο ότι η προαγωγή της γνώσης ευδοκιμεί σε κλίμα «ανοιχτής κοινωνίας» και απόλυτης ελευθερίας σε σχέση με την όποια εξουσία. Ο μονομερής ιδεολογικός προσανατολισμός, η έντονη πολιτική σκοπιμότητα, η διάχυτη εσωστρέφεια, τα πολλαπλά φοβικά σύνδρομα και τα «κλειστά» αυτοαναφορικά συστήματα της εξ ορισμού επιβεβαίωσης στομώνουν την παραγωγή της νέας γνώσης, αφού αφαιρείται το συστατικό στοιχείο της έρευνας η αμφισβήτηση και η διαρκώς νέα και χωρίς φραγμούς και δεσμεύσεις ερωτηματοθεσία.

      δ) Η προαγωγή της έρευνας γίνεται μέσα από την αντιπαράθεση αντιλήψεων, ιδεών, ερμηνειών και προσέγγισης των νέων ευρημάτων. Τα επιστημονικά συνέδρια και τα σχετικά περιοδικά και βιβλία – τώρα και το διαδίκτυο – είναι πάντα πεδία σκληρής αλλά και ουσιαστικής αντιπαράθεσης των επιστημονικών θεωριών. Άλλωστε, έτσι γεννήθηκε και προάγεται διαρκώς και η ιδέα της Δημοκρατίας, η οποία συνδέθηκε στενά σ’ όλη τη διάρκεια της Ιστορίας με την πρόοδο της Επιστήμης. Ο μονομερής πολιτικός λόγος αποίκισε και τον επιστημονικό λόγο και του στέρησε τη δυναμική του διαλόγου και της αντιπαράθεσης των ιδεών, που αποτελούν εκ των ων ουκ άνευ στοιχείων για την ευδοκίμηση της νέας γνώσης και της έρευνας.

      Συμπερασματικά, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η έλλειψη της ελευθερίας του πνεύματος – απόρροια του δογματικού τρόπου θεώρησης του μαρξισμού – έβλαψε ευθέως την επιστημονική πρόοδο της Σοβιετικής Ένωσης και συνέργησε με αποφασιστικό τρόπο στην εκ των ένδον κατάρρευσή της.

 

 

 

Panorama of Moscow Kremlin from Bolshoi Kamenny bridge

Από το μαρξισμό στο σουρεαλισμό

06/07/2017 Σχολιάστε

john marin

john marin

 

ΤΟΥ PETER OSBORNE

 

Η ΑΥΓΗ, 12 Ιουνίου 2016

 

Ἡ ἰδέα τῆς καθημερινότητας διατρέχει ὅλα τά μεταγενέστερα γραπτά τοῦ Μπένγιαμιν. Δουλεμένη καί ξαναδουλεμένη ἐξαντλητικά σέ μιά σειρά ἑρμηνευτικῶν παραδειγμάτων, ἀποτελεῖ τό κύριο θέμα ἤ ἀντικείμενό τους, σπανίως ὡστόσο τή βρίσκουμε ὡς ἀντικείμενο μιᾶς σαφοῦς θεωρητικοποίησης…

Διαβάστε περισσότερα…

Ευ­τύ­χης Μπι­τσά­κης: “Ανθρώπινη φύση. Για τον κομμουνισμό του πεπερασμένου”

01/05/2017 Σχολιάστε

Eugène Delacroix‘s Liberty Leading the People, 1830

 

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί τμήμα κεφαλαίου από το υπό έκδοση βιβλίο του Ευτύχη Μπιτσάκη με τίτλο «Ανθρώπινη φύση. Για τον κομμουνισμό του πεπερασμένου».

Σο­σια­λι­σμός: Ο κα­θέ­νας κα­τά τις ι­κα­νό­τη­τές του. Στον κα­θέ­να α­νά­λο­γα με την προ­σφο­ρά του. Εδώ, κα­τά τον Μαρ­ξ, ι­σχύει το α­στι­κό δί­καιο. Κομ­μου­νι­σμός: Από τον κα­θέ­να α­νά­λο­γα με τις ι­κα­νό­τη­τές του. Στον κα­θέ­να α­νά­λο­γα με τις α­νά­γκες του. Πώς μπο­ρεί να γί­νει αυ­τό; Όταν «με την ο­λό­πλευ­ρη α­νά­πτυ­ξη των α­τό­μων θα έ­χουν α­να­πτυχ­θεί και οι πα­ρα­γω­γι­κές δυ­νά­μεις και θα α­να­βλύ­ζουν πιο ά­φθο­να οι πη­γές του κοι­νω­νι­κού πλού­του» (Μαρξ). Τό­τε η αν­θρω­πό­τη­τα θα έ­χει πε­ρά­σει «α­πό το βα­σί­λειο της α­νά­γκης στο βα­σί­λειο της ε­λευ­θε­ρίας».

Διαβάστε περισσότερα…

Κριτική και επικοινωνιακή πράξη· από τον Ψυχρό Πόλεμο στα αδιέξοδα του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού

17/08/2016 Σχολιάστε
paul klee

paul klee

 

Χάμπερμας, ο τελευταίος φιλόσοφος:

συνέντευξη του Jürgen Habermas στον Michaël Fœssel

Πρώτη δημοσίευση © Esprit 8-9/2015Habermas, le dernier philosophe: Critique et communication : les tâches de la philosophie. Entretienpdf

αγγλικά (μετάφραση Alex J. Kay): © Eurozine Critique and communication: Philosophy’s missions – A conversation with Jürgen Habermas pdf / γερμανικό πρωτότυπο pdf

http://aftercrisisblog.blogspot.gr/2015/10/blog-post_96.html

Πολλές δεκαετίες μετά τα νεανικά του χρόνια στην κατεχόμενη μεταπολεμική Γερμανία και την πρώτη του γνωριμία με τον τρόπο που βλέπουν τη δημοκρατία οι Αγγλοσάξονες, ο Γιούργκεν Χάμπερμας εξακολουθεί να τηρεί τη δέσμευσή του σε μια κριτική κοινωνική θεωρία που προωθεί την υπόθεση της ανθρώπινης χειραφέτησης. Αυτή η δέσμευση συνοδεύει σταθερά μιαν ολόκληρη ζωή φιλοσοφικού διαλόγου.

Διαβάστε περισσότερα…

Η συνεισφορά του Πουλαντζά στη μαρξιστική θεωρία

08/10/2015 Σχολιάστε

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ-1

της Μαρίκας Φραγκάκη

Η οικονομική, κοινωνική και πολιτική αστάθεια αποτελούν χαρακτηριστικά της εξέλιξης του καπιταλισμού. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και το τέλος της «χρυσής περιόδου», όπως έχουν χαρακτηριστεί οι δεκαετίες του ’50 και του ’60, ο καπιταλισμός εισήλθε σε περίοδο αστάθειας, η οποία εκδηλώθηκε σε διαφορετικές περιοχές και περιόδους. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008, η οποία ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και μεταδόθηκε ταχύτατα στην Ευρώπη και σε άλλες καπιταλιστικά αναπτυγμένες περιοχές, ουσιαστικά σήμανε την έναρξη μιας νέας περιόδου, με χαρακτηριστικό γνώρισμα τη γενίκευση των αντιφάσεων και των αδιεξόδων του ύστερου καπιταλισμού στην ίδια την κοιτίδα του. Στις συνθήκες αυτές, η αναμόχλευση των αναλυτικών μας εργαλείων παρέχει σημαντικά μέσα για την καλύτερη κατανόηση της εποχής μας.

Διαβάστε περισσότερα…

H φιλοσοφία και η πολιτική σε αναζήτηση της χαμένης γραμμής / Οι Μαύροι Αγγελοι του Αντόνιο Ταμπούκι

03/04/2015 Σχολιάστε

Της Ελένης Κοσμά*,  Η ΑΥΓΗ, 3.8.2014

O Ζακ Ντερριντά για τον Λουί Αλτουσέρ

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο Πολιτική και φιλία. Ο Ζακ Ντερριντά για τον Λουί Αλτουσέρ

Διαβάστε περισσότερα…

Ο ρόλος της εργασίας στην εξανθρώπιση του πιθήκου

30/04/2014 Σχολιάστε

Una sessió del Congrés Internacional Sindicalista de Londres de 1913

ongrés Internacional Sindicalista: Entre el 27 de setembre i el 2 d’octubre de 1913 té lloc a Londres (Anglaterra)

 

Γράφει: Rob Sewel,  Τρίτη 06 Ιουλίου 2004

Δημοσιεύουμε σήμερα μια άκρως ενδιαφέρουσα συνοπτική παρουσίαση των συμπερασμάτων που περιέχονται στο κείμενο του Φρίντριχ Ένγκελς «Ο ρόλος της εργασίας στην εξανθρώπιση του πιθήκου», γραμμένη από τον Βρετανό μαρξιστή και μέλος της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού «Socialist Appeal» σ. Ρόμπ Σιούελ.

Διαβάστε περισσότερα…

Παγκοσμιοποίηση ή Ιμπεριαλισμός; (1)

09/09/2013 Σχολιάστε

ef058-1925paulklee281879-194029-ancientsoundabstractonblack1925

 

Του Τάκη Φωτόπουλου*

 

Μια σοβαρή παράπλευρη συνέπεια της κατάρρευσης του «υπαρκτού» και της ουσιαστικής ενσωμάτωσης των μητροπολιτικών κομουνιστικών κομμάτων στο διεθνοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα είναι η παράλληλη καθίζηση του Μαρξιστικού προτάγματος. Έτσι, οι «Μαρξιστές» αυτοί, αντί να παραμένουν πιστοί στη Μαρξιστική μέθοδο που ορίζει την ορθοδοξία, και όχι στα «δόγματα», όπως υποστήριζε η εκχυδαϊσμένη Μαρξιστική εκδοχή, έχουν επιστρέψει, εκτός από ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις Μαρξιστών στο εξωτερικό, στα κιτάπια των αρχών του 20ού αιώνα για να ερμηνεύσουν το νέο συστημικό φαινόμενο της εποχής μας:  την παγκοσμιοποίηση.

Διαβάστε περισσότερα…