Αρχική > βιβλία, ιστορία > ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ: Εποποιία και Καταστροφή Στη Μικρά Ασία

ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ: Εποποιία και Καταστροφή Στη Μικρά Ασία

Του Δημήτρη Φωτιάδη

Εκδόσεις Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, σ. 352, 2022

Του Νίκου Τσούλια

     Πρόκειται για εμβληματικό βιβλίο διακεκριμένου ιστορικού συγγραφέα, ο οποίος μάλιστα είχε λάβει μέρος σε αυτή την πολεμική εκστρατεία.

     Αρχικά δίνεται μια μικρή σκιαγράφηση των πρωταγωνιστών του πολέμου: του Ατατούρκ, του Γ. Χατζανέστη, του Ινονού, του Α. Παπούλα, του Αρ. Στεργιάδη. Στη συνέχεια δίνεται το ευρύτερο ευρωπαϊκό και βαλκανικό πλαίσιο, που έχει προηγηθεί και που διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις.

     Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος εκδηλώνει την Ευρώπη της βαρβαρότητας και οδηγεί σχεδόν όλο τον κόσμο στις σκιές του μαζικού θανάτου. Λαοί και άνθρωποι σκοτώνονται με τον πιο άδικο τρόπο, αυτοκρατορίες διαλύονται, έθνη αρχίζουν να σχηματοποιούνται.

     Τότε ο ελληνικός πληθυσμός στην Τουρκία υπολογιζόταν σε 2.500.000 ψυχές με 2.300 σχολεία, 200.000 μαθητές, 5.000 δασκάλους και 2.200 εκκλησιές. «Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην», γράφει η ιστορία του Γ.Ε.Σ., «ἡ ἀκμὴ τῆς Ἑλληνικῆς Μικρασίας ἦτο ἀνωτέρα πάσης ἄλλης Ἑλληνικῆς χώρας.

     Με την έναρξη του Πολέμου, ο μεν Κωνσταντίνος είχε αποφασίσει να μην αντιπαρατεθεί με τη Γερμανία, ο δε Βενιζέλος εκτιμούσε ότι η Αγγλία ως μεγάλη ναυτική δύναμη θα κέρδιζε τον πόλεμο και επομένως συνέφερε την Ελλάδα να είναι με το μέρος των νικητών. Ανέλυε με ορθολογικό τρόπο τους διεθνείς συσχετισμούς δυνάμεων. Η διορατικότητά, η πολιτική ευφυία του αλλά και ο πραγματισμός του είναι εκείνα τα στοιχεία που θα λαμπρύνουν τη χώρα μας σε μια πολύ καθοριστική περίοδο.

Η ελληνική 9η μεραρχία πεζικού βαδίζει μέσα από τη στέπα

     Το 1915, η Βουλγαρία υπογράφει συμμαχία με τις Κεντρικές Δυνάμεις. «Ο Βενιζέλος τότε, στηριζόμενος στη συμμαχία της Ελλάδας με τη Σερβία, που πρόβλεπε αμοιβαία επέμβαση σε περίπτωση βουλγαρικής επίθεσης, υποβάλλει στον βασιλιά διάταγμα για γενική επιστράτευση. Ο Κωνσταντίνος το υπογράφει, διευκρινίζοντας όμως ότι το κάνει όχι για να εμπλακεί σε πόλεμο αλλά για να υπερασπίσει την ουδετερότητα της Ελλάδας… Διαφωνεί ο Κωνσταντίνος με την απόφαση της Βουλής για συμμετοχή της Ελλάδας στο πλευρό των Συμμάχων – αρχίζει ο Διχασμός».

     Η Ελλάδα κερδίζει τη Βουλγαρία και κατοχυρώνει τη θέση της στην πλευρά των νικητών. Η Τουρκία παραδίδεται στους συμμάχους στις 5.12.1918. «Ύστερα από λίγες μέρες άραζε, αντικρυστά στα σουλτανικά ανάκτορα και στην Αγία Σοφιά, ο «Αβέρωφ». Οι Έλληνες γιορτάζουν το μέγα Πάσχα που αιώνες ονειροπολούσαν».

     Γίνεται η Συνθήκη των Σεβρών το 1920 και έχουμε την Ελλάδα των πέντε θαλασσών και των δύο ηπείρων. Παρά τον θρίαμβο του Βενιζέλου, την μεθεπόμενη της υπογραφής της Συνθήκης αυτής γίνεται στο Παρίσι απόπειρα δολοφονίας του. Επιπλέον, στις εκλογές κερδίζει η αντιβενιζελική παράταξη! Γίνεται δημοψήφισμα για την επαναφορά του Κωνσταντίνου. Δεν συμμετέχουν οι βενιζελικοί καταγγέλλοντας την όλη διαδικασία. Στο ερώτημα αν πρέπει να ξαναγυρίσει ή όχι, τα «ναι» φτάνουν τα 98%!

     Τότε τρεις κυβερνήσεις των συμμαχικών Δυνάμεων – Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία – επιδίδουν στις 16 Δεκεμβρίου στην ελληνική κυβέρνηση δριμύτατη κοινή διακοίνωση, που καταλήγει: «Η επάνοδος του Κωνσταντίνου θὰ ἐδημιούργει νέαν κατάστασιν δυσμενὴ διὰ τὰς σχέσεις μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν συμμάχων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ τρεῖς Δυνάμεις δηλοῦν ὅτι ἐπιφυλάσσουν εἰς ἑαυτὰς πλήρη ἐλευθερίαν δράσεως διὰ τὸν κανονισμὸν τῆς καταστάσεως ταύτης».

     Το κεντρικό σύνθημα των βασιλικών είναι. «Θα σας φέρουμε πίσω τα παιδιά σας» από τη Μικρά Ασία. Έκαναν ακριβώς το αντίθετο. Όχι μόνο αυτό. Ενώ ο Βενιζέλος έκανε την απόβαση στη Σμύρνη με βάση τη Συνθήκη των Σεβρών – που έγινε μεταξύ Συμμάχων και ηττημένων -, τώρα η απόφαση για επέκταση των επιχειρήσεων στο εσωτερικό της Τουρκίας γινόταν σε αντίθεση με τους Συμμάχους μας. Ο Βενιζέλος αργότερα θα πει. «Ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῶ τὴν διεξαγωγὴν πολέμου πρὸς τὴν Τουρκίαν χωρὶς τὴν συμπαράστασιν τῶν συμμάχων μας καὶ δὴ ἐν ἀντιθέσει πρὸς αὐτούς;»

     Η Ελλάδα ήταν πλέον μόνη. Η πατριδοκαπηλία και ο εθνικισμός, ο μέγας φθόνος των βασιλικών για την επιτυχία του Βενιζέλου, την ιστορικής διάστασης εθνική επέκταση της χώρας μας και η ανεπάρκεια της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας έχουν ως αποτέλεσμα τη μεγάλη τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Η εποποιΐα του Σαγγάριου - emprosnet.gr

     Παρ’ όλα αυτά το φρόνημα και το αξιόμαχο του ελληνικού στρατού οδηγούν τη γραμμή του μετώπου στα βάθη της Τουρκίας. Οι Σύμμαχοι επέδωσαν 21 Ιουνίου 1921 στην ελληνική κυβέρνηση και στον Κεμάλ υπόμνημα με πολύ ευνοϊκές για την Ελλάδα προτάσεις. Ο Γούναρης το απορρίπτει!

     Και αρχίζει το μεγάλο δράμα. «Η πορεία προς την Άγκυρα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν μια σκληρή δοκιμασία για τους στρατιώτες μας, κι αν ακόμα δεν υπήρχε εχθρός… Στα βουνά όπου δεν φύτρωνε τίποτα. Μονάχα μαύρα βράχια. Εκεί όπου χιλιάδες πολεμιστές μας χάσανε τη ζωή τους, στη μάταιη προσπάθειά τους να τα υποτάξουν, ανοίγοντας έτσι δρόμο προς την ασήμαντη πολιτεία που ήταν τότε η Άγκυρα. Γράψανε, με το νεανικό τους αίμα, ένα έπος που κανείς όμως δεν θέλει να το θυμάται, καθώς δεν το στεφάνωσε η δόξα. Έπειτα από τις σκληρές μάχες του Ταμπούρ Ογλού και της Σαπάντζας, τα Σώματα Στρατού Α΄ και Γ΄ είχαν καταλάβει όχι μόνο την πρώτη αμυντική γραμμή του εχθρού αλλά και τις ενδιάμεσες οχυρωμένες θέσεις, απ’ όπου θα εξορμούσαν για να διασπάσουν και τη δεύτερη οχυρωμένη γραμμή του. Πιο πέρα, στα βορινά, η VII Μεραρχία πέρασε βίαια τον Σαγγάριο τη νύχτα, στις 10 με 11 Αυγούστου 1921».

     Όμως τα πράγματα γίνονταν όλο και πιο σκληρά. Ο επικεφαλής Παπούλας στέλνει την εκτίμησή του. «Ἡ Στρατιά, οὖσα ἐν ἀπολύτῳ ἀγνοίᾳ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς καταστάσεως, δὲν δύναται νὰ κρίνῃ ἂν τὰ προσδοκώμενα ἐκ τῆς καταλήψεως τῆς Ἀγκύρας ὀφέλη εἶναι τοιαῦτα ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως, ὥστε νὰ ριψοκινδυνεύσῃ τὴν ἀντὶ πάσης θυσίας, ἔστω καὶ μὲ κίνδυνον μιᾶς ἥττης καὶ ἑπομένως μιᾶς ἀποτυχίας τοῦ ὅλου Μικρασιατικοῦ ζητήματος μετάβασιν μέχρις ἐκεί, ἢ ἂν τὸ μέχρι τοῦδε ἐπιτευχθὲν ἀποτέλεσμα εἶναι ἀρκετὸν ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπωφεληθῇ αὐτοῦ πρὸς ἐπιτυχὴ διαπραγμάτευσιν…». Ο στρατός φτάνει στα όρια της αντοχής του.

     Ο Φωτιάδης λέει κάτι πολύ απλό. «Τροπαιούχος στον πόλεμο δεν είναι όποιος νικά στις περισσότερες μάχες, μα εκείνος που κερδίζει την τελευταία. Κι αυτή, έπειτα από έναν χρόνο, την κέρδισε ο Κεμάλ». Η κυβέρνηση εξακολουθεί να εθελοτυφλεί. Καταφεύγει στους συμμάχους για δάνειο. «Το Φεβρουάριο 1922 γυρίζει ο Γούναρης στην Αθήνα έπειτα από πέντε σχεδόν μήνες μάταιης περιπλάνησης στην Ευρώπη. Τι έφερνε μαζί του; Απολύτως τίποτα. Ή, καλύτερα, την εγκατάλειψή μας από όλους».

     Παραιτείται ο Γούναρης. Το μέτωπο καταρρέει. «Η Στρατιά είναι πια ανύπαρκτη. Κι όμως η κυβέρνηση των Αθηνών μέσα στην παραζάλη της, γυρεύοντας να βρει κάποιο «άλλοθι», αντικαθιστά στις 22 Αυγούστου 1922 τον Χατζανέστη διορίζοντας αρχιστράτηγο τον Τρικούπη, που από δυο μέρες πριν ήταν αιχμάλωτος! Ο Τρικούπης θα πληροφορηθεί τον προβιβασμό του από τον Κεμάλ».

Χάρτης που απεικονίζει την μάχη που έλαβε χώρα κατά μήκος του ποταμού Σαγγαρίου γύρω από την περιοχή Πόλατλι, εκτείνοντας μια γραμμή μαχών μήκους 62 μιλίων.

Και ο τραγικός επίλογος…

     «Από 700.000 ομήρους που πιάσανε οι Τούρκοι, μόλις 130.000 μπόρεσαν να γλιτώσουν τον θάνατο. Και η ελπίδα, καθώς η θράκα έσβησε, μετανάστευσε κι αυτή, μαζί με την ανθρωποθάλασσα των προσφύγων, στη δυτική πλευρά του Αιγαίου. Δεν επέζησαν ούτε ο μαρμαρωμένος βασιλιάς ούτε η μισοτελειωμένη λειτουργία κι ούτε είχε πια νόημα το «πάλι με χρόνια με καιρούς…».

     Το μόνο που απόμεινε είναι οι Χαμένες Πατρίδες. Κι αυτές ζούνε ακόμα στη μνήμη των ανθρώπων της δικής μου γενιάς. Όταν κι αυτή θα πάρει τον δρόμο που δεν έχει γυρισμό… τότε οι ΧΑΜΕΝΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ θα γίνουν μονάχα ΙΣΤΟΡΙΑ».

     Μοναδικό βιβλίο, με ντοκουμέντα και με αρχειακό και φωτογραφικό υλικό, δίνει με εύληπτο τρόπο την πορεία των πραγμάτων και την ερμηνεία τους. Βιβλίο που διαπαιδαγωγεί!

Έλληνες εύζωνοι παρελαύνουν στη Σμύρνη.

Έλληνες εύζωνοι παρελαύνουν στη Σμύρνη

Δημήτρης Φωτιάδης

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: