Αρχική > φιλοσοφία, βιβλία > Η νεοελληνική φιλοσοφία από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα (β΄ μέρος)

Η νεοελληνική φιλοσοφία από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα (β΄ μέρος)

filosofia 1 (1)

Συγγραφέας: Θανάσης Παπαδόπουλος,

Εκδόσεις: Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος (2021)

Σελ. 400

Του Νίκου Τσούλια

     Το αναγεννητικό έργο των Σοφιανού και Καρτάνου εκφράζεται εκ νέου με τη Μεταρρύθμιση του Πατριάρχη Κύριλλου Λούκαρη, ο οποίος δολοφονήθηκε από τις τουρκικές αρχές. Μεταρρύθμιση που πολέμησε με ακραίο τρόπο η Καθολική Εκκλησία απαγορεύοντας την εμπορική δραστηριότητα των Ελλήνων εμπόρων στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο!

     Η αναμορφωτική συνέχεια ανήκει κυρίως στον Θεόφιλο Κορυδαλέα (1570-1646). Απάλλαξε τη νεοελληνική φιλοσοφία από τον ζυγό της θεολογίας. Καταπολέμησε ανοιχτά και ανέτρεψε κυριολεκτικά τη μεσαιωνική αυτή σχέση. Οι αντίπαλοί του τον πολέμησαν με τη βαριά κατηγορία του καλβινιστή.

     Οι αντιμεταρρυθμιστές όμως συνεχίζουν το σκοταδιστικό έργο τους με κύριους εκφραστές τους τον Μελέτιο Συρίγο (Κρήτη 1586 – Κωνσταντινούπολη 1664) και τον Γ. Κορέσσιο (Χίος 1575 – 1660). Με την επικράτηση της Αντιμεταρρύθμισης η μεσαιωνική αντίληψη για τη σχέση φιλοσοφίας και θεολογίας επαναβεβαιώθηκε από την Εκκλησία ως η μόνη σωστή και έγινε ξανά υποχρεωτική για όλους τους φιλοσόφους! Αυτή η μεσαιωνική αντίληψη της Εκκλησίας θα συνεχιστεί ως το τέλος της Τουρκοκρατίας.

     Παρ’ όλα αυτά η φιλοσοφία του Κορυδαλέα κυριαρχεί στη νεοελληνική φιλοσοφία έως την εμφάνιση και την επικράτηση του νεοελληνικού διαφωτισμού. Παράλληλα, αναπτύσσονται οι αντιλήψεις της ετεροαπελευθέρωσης και της αυτοαπελευθέρωσης των Ελλήνων. Τώρα είναι ισχυρή η παρουσία του Γεράσιμου Βλάχου (Ηράκλειο 1607 – 1685 Βενετία), θιασώτης της νεοαριστοτελικής φιλοσοφίας. Υποστηρικτές της ήταν ακόμα ο Μ. Τυπάλδος, ο Ι. Λειχούδης και ο Σωφρόνιος Λειχούδης. Και ο πιο σημαντικός ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (Κωνσταντινούπολη 1641-1709), από τους πρώτους εκπροσώπους του νεοελληνικού διαφωτισμού. Ρεύμα που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στα Γιάννενα με τον Γ. Σουγδουρή και τον Μ. Ανθρακίτη. Επίσης, ο Βικέντιος Δαμωδός (Κεφαλλονιά, 1679-1752) είναι ο πρώτος ουσιαστικά στοχαστής που εγκαινιάζει τον νεοελληνικό διαφωτισμό και συνεχιστής του ο Ευγένιος Βούλγαρης.

     Ο Θ. Παπαδόπουλος συμπυκνώνει την εξεταζόμενη περίοδο με επιγραμματικό τρόπο. «Η εξέλιξη της νεοελληνικής φιλοσοφίας, από τη διαμόρφωσή της ως την εμφάνιση του Διαφωτισμού, χαρακτηρίζεται από συνεχείς προσπάθειες και συχνά συγκρούσεις με τους θιασώτες του θρησκευτικού μυστικισμού για την κατάργηση της μεσαιωνικής σχέσης ανάμεσα στη φιλοσοφία και τη θεολογία (σχέση υποταγής της φιλοσοφίας στη θεολογία) και για την απαλλαγή της φιλοσοφίας από τη μέθοδο του επιχειρήματος της αυθεντίας. Για την αντικατάσταση της μεθόδου αυτής με τη νεότερη επιστημονική μέθοδο έρευνας και επιχειρηματολόγησης.

     Ανάλογη πορεία στην ιστορική της εξέλιξη γνώρισε και η φιλοσοφία των δυτικοευρωπαϊκών χωρών. Από άποψη περιεχομένου, η νεοελληνική φιλοσοφία σε όλη αυτή την περίοδο ανέπτυξε σπουδαιότατους προβληματισμούς για τα βασικά και «αιώνια» φιλοσοφικά ζητήματα. Επίσης εξέφρασε και θεμελίωσε θεωρητικά τα αιτήματα και τις επιδιώξεις των προοδευτικών γενικά δυνάμεων της νεοελληνικής κοινωνίας, του υπόδουλου ελληνικού έθνους στο σύνολό του».

     Το βιβλίο ολοκληρώνεται από ένα απάνθισμα βιογραφιών. Συγκεκριμένα, καταγράφονται «Βίοι τῶν φιλοσόφων ἠθικώτατοι ἐβγαλμένοι ἀπὸ τὸν Λαέρτιον καὶ ἄλλους παλαιοὺς συγγραφεῖς. Μεταφρασθέντες εἰς κοινὴν διάλεκτον παρὰ Ἀναστασίου ἱερομονάχου Γορδίου τοῦ ἐξ Ἀγράφων καὶ προτεθέντες εἰς κοινὴν ὠφέλειαν τῶν φιλολόγων».

     Συμπερασματικά, πρόκειται για εξαίρετο βιβλίο ιστορίας και στοχασμού. Βιβλίο, που θα έπρεπε να είναι και προς διδακτική χρήση στα σχολεία μας, να είναι βασικό ανάγνωσμα για κάθε Έλληνα που αναζητεί τη συλλογική αυτογνωσία μας και ερευνά την ιστορία μας ως ουσιαστικό στοιχείο της ζωής.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Θανάσης Θ. Παπαδόπουλος (1921-1985) σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή της Θεσσαλονίκης. Mετά το διδακτορικό του στη Σορβόννη, πήγε στην Ανατολική Ευρώπη, όπου εντατικοποίησε τις έρευνες, το μεταφραστικό και συγγραφικό του έργο σε ελληνικά, γαλλικά και ρουμανικά. Έγινε συνεργάτης του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας της Ρουμανικής Ακαδημίας, ερεύνησε την ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, καθώς και το πλούσιο ρουμανικό αρχείο σχετικά με το Βυζάντιο και την τουρκοκρατία.

Έτσι, εξέδωσε το βιβλίο «Η φιλοσοφία του Ηράκλειτου» (1966), την πρώτη έκδοση του Δημόκριτου (1969), μια μελέτη για άγνωστο έργο του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Ηλιού (1969), το ανέκδοτο έργο «Προοίμιον εις Λογικήν» του Θεόφιλου Κoρυδαλέα (1970) κ.ά. Το 1970 μετεγκαταστάθηκε στη Σουηδία, όπου ανέλαβε τη θέση ερευνητή και καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Το 1978 εξέδωσε το βιβλίο «Ιδεολογία και φιλοσοφία της δημοκρατίας στην αρχαία Ελλάδα» και το 1983 το βιβλίο «Οι φιλοσοφικές και κοινωνικοπολιτικές αντιλήψεις του Βενιαμίν Λέσβιου».

Νίκος Τσούλιας,

Γραμματέας του Τομέα Παιδείας του του  ΠΑ.ΣΟ.Κ. – Κινήματος Αλλαγής

Φιλοσοφικά ρεύματα : Αναγέννηση - Διαφωτισμός - Νέα Ακρόπολη Αθήνας

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: