Αρχική > σχολείο > Οι σχολικές δραστηριότητες μοχλός υποστήριξης του εθελοντισμού και αντίδοτο της αρνητικής συμπεριφοράς των μαθητών

Οι σχολικές δραστηριότητες μοχλός υποστήριξης του εθελοντισμού και αντίδοτο της αρνητικής συμπεριφοράς των μαθητών

Σε αυτό το ελληνικό σχολείο οι μαθητές αγαπούν εμπράκτως το ...

Χρίστου Σαμαντά, Φυσικού – Εκπαιδευτικού

*******

«Ο άνθρωπος υπάρχει για να δρα.
Μόνον η δράση καθορίζει την αξία του.»

Γιόχαν Φίχτε

Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι δεν υπάρχει τίποτα στη φύση του ανθρώπου το οποίο να προκαθορίζει τη συμπεριφορά του. Είναι γεννημένος για δράση, αλλά κατά γενική παραδοχή δεν εκπαιδεύεται σωστά, ώστε να καλλιεργήσει, να ταξινομήσει και να απελευθερώσει απίστευτα φορτία εσωτερικής ενέργειας.

Έτσι, η όποια δράση εμφανίζεται άλλοτε υποτυπώδης σαν απόρροια του ένστικτου της επιβίωσης, άλλοτε μονομερής, άλλοτε παρορμητική και ασυντόνιστη, άλλοτε κατευθυνόμενη και άλλοτε έντονα ωφελιμιστική. Από την άλλη, κάθε ουσιαστική ανθρώπινη δραστηριότητα έχει μια ευαίσθητη εξάρτηση από τις αρχικές συνθήκες τις οποίες δημιουργεί και ενδυναμώνει η ποιότητα κάθε συνιστώσας της Παιδείας. Και δεν εννοούμε, βέβαια, Παιδεία μόνον τη μέριμνα της πολιτείας για πνευματική κυρίως καλλιέργεια, η οποία περιορίζεται στα πλαίσια της θεσμοθετημένης τυπικής εκπαίδευσης, αλλά κάθε συνειδητή και οργανωμένη προσπάθεια ενταγμένη στις διάφορες δραστηριότητες της κοινωνικής ζωής με ποιοτικό και αδιαμφισβήτητο στόχο την ανθρώπινη ολοκλήρωση. Μέσα στον όρο Παιδεία επίσης μπορεί να συμπεριληφθεί και κάθε τι που μπορεί καταλυτικά να συμβάλει, συνειδητά ή ασυνείδητα στη μεταβολή των τρόπων συμπεριφοράς και των παραστάσεων για τον κόσμο από ένα άτομο ή μια ομάδα.

Το σχολείο αποτελούσε και αποτελεί μορφωτικό ίδρυμα που επιβάλλεται πρώτιστα από τις ανάγκες του πολιτισμού. Χωρίς ο εκπαιδευτικός μηχανισμός να διεκδικεί το μονοπώλιο της αγωγής και μάθησης, παραμένει μια σοβαρή κοινωνική πρόταση για ένα μίνιμουμ επίπεδο γνώσεων καθώς και συνείδησης, η οποία παράλληλα με άλλες κατηγορίες εξωτερικών μαθησιακών δραστηριοτήτων (περιστασιακή, άτυπη, μη τυπική εκπαίδευση) λειτουργεί αφαιρετικά, αναλυτικά, συνθετικά και τελικά προσθετικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του εμπλεκομένου νέου ανθρώπου. Τελικά, η πραγματική μάθηση είναι προσωπική κατάκτηση και εξαρτάται από το κατά πόσο είναι ο καθένας συνεργός στην εκπαίδευσή του.

Παρά τη σημερινή κρίση του σχολικού θεσμού, που οφείλεται περισσότερο στην καθυστέρηση συγχρονισμού της σχολικής ζωής σε σχέση με την πολιτισμική εξέλιξη του ανθρώπου και στην παρακμή της παγκοσμιοποιημένης βιομηχανικής κοινωνίας, οι φωνές απόγνωσης απαιτούν ριζικές αλλαγές παρά κατάργησή του.

Θεωρητικά, σε μια ακμάζουσα κοινωνία περισσεύουν οι συνειδητοί πολίτες, δηλαδή, ενεργητικοί, συμμετοχικοί, καινοτόμοι, αλληλέγγυοι, φιλειρηνικοί, συνυπεύθυνοι, δημοκρατικοί, ελεύθεροι, εραστές του ωραίου, αέναοι ανιχνευτές της ποιοτικής γνώσης, πολίτες με φαντασία και ξεχωριστό μεράκι, γνώστες των οικολογικών κανόνων, πολίτες που μπορούν να δράσουν αποτελεσματικά με ήθος και συνέπεια ατομικά και κυρίως ομαδικά ύστερα από μια βαθιά κατανόηση όλων των παραμέτρων της ζωής..

Με δεδομένη τη σημερινή έλλειψη του συνολικού οράματος για το σχολείο της κοινωνίας κι όχι ενός ιδιώτη ή ενός αόριστου κράτους, θα προσπαθήσω να διατυπώσω δειλά μερικές απόψεις, προϊόν μιας πολύχρονης εμπειρίας στη μάχιμη εκπαιδευτική κοινότητα και οι οποίες ίσως θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς την επιθυμητή κατεύθυνση.

Καταρχήν φρονώ, ότι το σχολείο επιβάλλεται επιτακτικά να παρακολουθήσει τις ανάγκες της σημερινής κοινωνίας όχι τόσο σε γνώσεις, όσο σε συμπεριφορά. Πρέπει να υιοθετήσει σταδιακά και με αυξημένο αίσθημα ευθύνης ένα νέο θεσμικό αντίρροπο, το οποίο να περιλαμβάνει εκπαιδευτικές καινοτομίες ικανές να μεταβάλλουν κάθε στιγμή του νέου ανθρώπου σε ευκαιρία μάθησης, ενεργητικής συμμετοχής και φροντίδας, χωρίς να απεμπολείται το γέλιο και η χαρά της παιδικής και εφηβικής ψυχής. Τούτο μπορεί να γίνει αν το σχολείο ανοίξει διάπλατα τις πόρτες του στη ζωή και την κοινωνία. Μια αμφίδρομη πολιτιστική και πνευματική επικοινωνία συμφιλιώνει αποτελεσματικά το σχολείο με τη ζωή.

Νέες ιδέες και δημιουργίες πέρα από τα στερεότυπα της τυπικής εκπαίδευσης μπορούν να δώσουν νόημα, ζωντάνια και προ πάντων ποιότητα στη συνολική εκπαιδευτική πράξη. Τότε ο μαθητής μπορεί να αισθάνεται ελεύθερος, και παράλληλα υπεύθυνος αναγορεύοντας το σχολικό χώρο οικείο, φιλικό και ορμητήριο της δράσης προσεγγίζοντας τη σοφή επιταγή του Τζων Ντιούι που θέλει το σχολείο όχι σαν προθάλαμο της ζωής, αλλά να είναι η ίδια η ζωή. Τότε μπορεί με ελπίδες να θεμελιωθεί η έννοια του εθελοντισμού -κύρια συνιστώσα της συμμετοχικής και άμεσης δημοκρατίας καθώς και διακεκριμένος δείκτης κοινωνικής ακμής και ορθολογικής οικονομικής ανάπτυξης.

Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε την παιδαγωγική ανάγκη ανάδειξης του πρωταρχικού ρόλου των συγκινήσεων στην υπηρεσία των οποίων τίθεται η επιβίωση. «Ζούμε για να συγκινούμαστε» αναφέρει επιγραμματικά ο γάλλος ψυχοπαιδαγωγός Michel Lobrot και η συγκίνηση δεν μπορεί να προκληθεί στην ερμητικά κλειστή και αφιλόξενη αίθουσα του σχολείου. Ο εσωτερικός παλμός σαν αποτέλεσμα της συγκίνησης είναι αυτός που διεγείρει, κινητοποιεί, δημιουργεί επιθυμίες για μάθηση, ανακαλύπτει πρόσθετα ενδιαφέροντα και τελικά αυξάνει την εκτίμηση για τη ζωή σαν το συγκλονιστικότερο φαινόμενο. Απαιτείται λοιπόν βιωματική εμπλοκή σε δραστηριότητες που μπορούν να κεντρίσουν βαθιά την ευαισθησία και οι οποίες βέβαια δεν πρέπει να σχεδιάζονται και να επιβάλλονται άνωθεν, αλλά να επιλέγονται από τους ίδιους τους μαθητές μέσα από τη δυναμική της ομάδας, όπου κυριαρχούν η συμμετοχή και η αλληλεπίδραση χωρίς παράλληλα να ευνουχίζεται ο δάσκαλος, ο εκπαιδευτής, ο παιδαγωγός, ο οποίος έχει τον τρόπο να προσφέρει, να διδάξει, να συγκινήσει τους μαθητές του.

Τέτοιες δραστηριότητες εφαρμόζονται ευκαιριακά με κόπο αλλά περίσσιο μεράκι από πολλά σχολεία της επικράτειας και αποτελούν καμάρι για τους συμμετέχοντες και φυσικά το σχολείο. Αποτελούν αισιόδοξη εκπαιδευτική νότα, ενώ δημιουργούν παράδοση και ηθικό κίνητρο για τους επόμενους. Ποτέ άλλοτε το ελληνικό σχολείο δεν εμφάνισε τέτοια έξαρση αυτόχθονης δημιουργίας και ποικιλίας σχολικών δραστηριοτήτων. Τούτο, βέβαια, το φαινόμενο οφείλεται κυρίως στις σημερινές παιδαγωγικές ανησυχίες μερικών εκπαιδευτικών παρά στις φραστικές αλλά τελικά οξύμωρες παραινέσεις της πολιτείας.

Τα θετικά παιδαγωγικά αποτελέσματα διακρίνονται ανάμεσα σε πολλούς δείκτες της σχολικής κοινότητας τα οποία και διαρκούν επί μακρόν. Τα μαρτυρούν οι καθαροί χώροι, οι αισθητικές παρεμβάσεις, οι καινοτόμες εθελοντικές πρωτοβουλίες, οι φιλικές σχέσεις μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών, το κλίμα ευθυμίας, συνεργασίας και ειλικρίνειας, η αυτοδιάθεση, ο αυτοέλεγχος, η συνευθύνη και προ πάντων τα βουβά φορτία της καρδιάς των συμμετεχόντων. Ας μην παραβλέψουμε και το σημαντικό γεγονός της βελτίωσης στην επίδοση των μαθημάτων.

Δυστυχώς, όλα τα παραπάνω εχθρεύονται από την εντατικοποίηση των σπουδών, τη διπλοβάρδια πολλών σχολείων, τη παραδοσιακή διδακτική υπερτοξίνωση και την παγιωμένη αντίληψη των παιδιών για το σχολείο σαν χώρου εγκλεισμού, αντιφάσεων και καταναγκασμού. Δεν τα ευνοεί η κυρίαρχη κοινωνική άποψη για το ρόλο του σχολείου. Έχουν τα στοιχεία μιας επανάστασης της εκπαιδευτικής κοινότητας, αλλά λείπουν οι πολλοί υποστηρικτές. Ο Max Veber, όμως, επιμένει ότι όλες οι επαναστάσεις ξεκίνησαν σαν ουτοπίες.

Και επανάσταση δεν είναι μόνον ο απελευθερωτικός πόλεμος. Είναι και η προσπάθεια απεμπλοκής από την ηθική και πνευματική υποδούλωση. Είναι και το δικαίωμα στο όραμα. Είναι και η συνεχής αναζήτηση της ευτυχίας. Είναι και η αφορμή για ανακάλυψη. Είναι φυσικά και ο περίπατος την αυγή. Όταν μάλιστα αποδέκτες κάθε φιλόδοξου νεωτερισμού είναι παιδιά, τότε η παιδαγωγική πράξη αποκτάει μια διακεκριμένη αξία. Έτσι θα εκτιμηθεί θετικά η κατάκτηση της άμεσης γνώσης εις βάρος της διαμεσολαβητικής. Έτσι θα υιοθετηθεί από τη νέα γενιά η ηθική που περικλείει η έννοια της αειφορίας. Πώς αλλιώς θα ευνοηθεί η ανάδυση και ένταση των ψυχικών δυνάμεων;

Πώς θα λειτουργήσει δημιουργικά η φαντασία; Πώς θα εκδηλωθεί ο καταλυτικός ρόλος της ομάδας σαν το υγιές αρχέγονο κύτταρο της κοινωνίας επιχειρώντας την υπέρβαση για τη μετάβαση από το «εγώ» στο «εμείς»; Πώς ο μαθητής θα αντιλαμβάνεται με οξυδέρκεια το πλέγμα των σχέσεων των διαφόρων στοιχείων του περιβάλλοντος χωρίς την αρωγή όλων των αισθήσεων, αν το σχολείο εξακολουθεί να υποθάλπει την παθητική μετωπική διδασκαλία, αγνοώντας και το φυσικό περιβάλλον που είναι ο μεγάλος δάσκαλος; Πώς θα φθάσει στη δράση, εφόσον λείπει η κατανόηση της πολυπλοκότητας των σχέσεων που διέπουν τη ζωή; Πώς, τελικά, θα βιωθούν και θα διευρυνθούν οι κανόνες της δημοκρατίας και πώς θα αποτελεί κάθε πολιτισμική έκφραση κορυφαία εσωτερική ανάγκη;

Αλλά για να μην αναλωθούμε σε αφορισμούς και κούφια λόγια, για πολλούς «ωραία», ανεφάρμοστα, άρα περιττά ή και επικίνδυνα αιρετικά, η απάντηση στο πειστικό ερώτημα «πότε θα γίνονται όλα αυτά;» οδηγεί επιτέλους στην πρόταση για εφαρμογή του ολοήμερου σχολείου. Σχολικές δραστηριότητες, που μερικές από αυτές ενδεικτικά αναφέρονται παρακάτω, όπως:

*Μαθητικός συνεταιρισμός

*Εκδηλώσεις κοινωνικής αλληλεγγύης

*Οικολογικές δραστηριότητες

*Εκδηλώσεις πολιτισμού

*Προτάσεις υγείας

*Προτάσεις ψυχαγωγίας

*Εκδοτικές πρωτοβουλίες

*Λειτουργία βιβλιοθήκης

*Μαζικός αθλητισμός

*Μουσικό εργαστήρι

*Ραδιόφωνο

δραστηριότητες που απαιτούν χρονική άνεση και ηρεμία για να ευοδωθούν, δεν μπορούν να ενταχθούν στο ασφυκτικό πρόγραμμα της σημερινής βάρδιας. Αν η κοινωνία και η πολιτεία πεισθούν για την αναγκαιότητα του ολοήμερου σχολείου με άλλα, βέβαια, ποιοτικά γνωρίσματα, τότε τέτοιες ή ανάλογες δραστηριότητες θα φιλοξενούν πολλούς εθελοντές. Τότε θα φανούν τα αποτελέσματα της αλληλεπίδρασης με την κοινωνία, η αναθέρμανση του πολιτισμού, η κοινωνική δράση και σταδιακά ένας άλλος ρόλος του δασκάλου σαν εμψυχωτή μέσα από μια βαθιά ανθρώπινη επικοινωνία.

Εδώ θα διαφανεί η μεγαλοπρέπεια της ορθής αγωγής σαν απόρροια όχι μόνον αυτής της όμορφης αμφίδρομης επικοινωνίας, αλλά και της επίδρασης του περιβάλλοντος στη διαμόρφωσή της. Μπορεί, λοιπόν, με την καρδιά, τη βούληση, τη σύνεση και το παιδαγωγικό μεράκι όλων των εμπλεκομένων στα εκπαιδευτικά πράγματα να σχεδιασθούν χαλαρά απογευματινά προγράμματα τέτοιων δραστηριοτήτων (μετά το γεύμα που πρέπει να το απολαμβάνουν μέσα στο σχολείο όλοι μαζί) προσφέροντας ηθικά κυρίως κίνητρα. Έτσι μπορεί να επαναπροσδιορισθεί ευχάριστα πλέον η αποστολή όλων των μαθημάτων του σχολείου και οι διάφορες επιστήμες, μέσα από διεπιστημονική προσέγγιση, δίνοντας έμφαση στη διερεύνηση της πολυπλοκότητας του φυσικού, ανθρωπογενούς και κοινωνικού περιβάλλοντος.

Κάπως έτσι μπορεί να αποκτήσει νόημα, ζωντάνια, ενδιαφέρον, ευχαρίστηση και ευγενή προσδοκία η εκπαιδευτική διαδικασία. Τότε το σχολείο θα είναι χώρος δημιουργίας, πνευματικός, πολιτιστικός, φυτώριο εθελοντών, φιλικός, όμορφος, ανοιχτός στην κοινωνία και γιατί όχι χώρος χαλάρωσης.

Νεαροί έκλεψαν τα καλοριφέρ από παλιό σχολείο

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: