Αρχική > βιβλία, λογοτεχνία > Το εγκώμιο της σκιάς

Το εγκώμιο της σκιάς

Αποτέλεσμα εικόνας για Τανιζάκι, Το εγκώμιο της σκιάς,

Του Νίκου Τσούλια

Τανιζάκι, Το εγκώμιο της σκιάς,

Αθήνα: Άγρα, 2011, σελ. 144

     “Αυτά που ήδη χάσαμε από τον κόσμο της σκιάς, θέλω να προσπαθήσω να τα ανακαλέσω τουλάχιστον μέσα στη σφαίρα της λογοτεχνίας. Στο παλάτι που λέγεται λογοτεχνία, τα υπόστεγα θέλω να είναι βαθιά και οι τοίχοι σκοτεινοί – θα σπρώξω καθετί που χτυπάει στο μάτι μες στο σκοτάδι, θα προσπαθήσω να απογυμνώσω τα εσωτερικά από κάθε άχρηστη διακόσμηση”.

     Αυτό ακριβώς επιχειρεί ο συγγραφέας αυτού του όμορφου βιβλίου, να βρει τον παραδοσιακό πολιτισμό της πατρίδας του που έχει γεμίσει αλλότριες προσχώσεις και ουσιαστικά έχει μετασχηματιστεί από τον τεχνολογικό δυτικό πολιτισμό.

     Διαποτισμένη όλη η γραφή του από μια βαθιά νοσταλγία εξορύσσει από τα βάθη της μνήμης του τον ιαπωνικό τρόπο ζωής, την ιαπωνική αρχιτεκτονική και τον αντίστοιχο οικιακό εξοπλισμό. Ο Δυτικός και παγκοσμιοποιημένος εν πολλοίς πολιτισμός είναι γεμάτος φως. Θέλει κάθε σημείο του χώρου να φωτίζεται. Και απορεί και ενίσταται ο Τανιζάκι γιατί εγκαταλείφθηκε η σκιά, το αμυδρό φως, που είναι συστατικό στοιχείο της ιαπωνικής κουλτούρας, από τη ζωή των συμπατριωτών του.

     Τα ιαπωνικά σπίτια είναι κατασκευασμένα, έτσι ώστε να κυριαρχεί η σκιά. Το βλέμμα των ανθρώπων αναζητεί τα σχήματα και τις μορφές των αντικειμένων πλάθοντας με τη σκέψη τους τη συνολική έκφρασή τους. Συμμετέχει η φαντασία τους στην πρόσληψη της πραγματικότητας. “Εμείς οι Ανατολίτες δημιουργούμε ομορφιά με το να κάνουμε να ξεπηδούν σκιές από παντού. «Τα ξύλα που στοιβάξαμε κάνουν μια καλύβα, λύστε τα και θα γίνουν ένας αγρός», λέει ένα παλιό τραγούδι⠁ τέτοιου είδους τείνει να είναι η δική μας συλλογιστική, πως δηλαδή η ομορφιά δεν βρίσκεται μες στο ίδιο πράγμα, αλλά γεννιέται απ’ το φως και το σκοτάδι, μες στις αποχρώσεις της σκιάς των πραγμάτων στη σχέση τους το ένα με το άλλο. Ένα πετράδι που φωσφορίζει ελευθερώνει τη λαμπρότητα του μέσα στο σκοτάδι, ενώ το κόσμημα εκτεθειμένο στη λευκότητα της μέρας σαν να χάνει τη μαγεία του⠁ όταν σιγήσει το έργο της σκιάς, τότε πιστεύουμε πως δεν υπάρχει πια ομορφιά”.

     Δεν γνωρίζω αν θα μπορούσε μια χώρα που επεδίωξε την γρήγορη ανάπτυξη να μη συμμετέχει στη βιομηχανική επανάσταση που διαμόρφωσε η Δύση. Και αυτή η επανάσταση ήταν αποτέλεσμα της προηγηθείσας επιστημονικής επανάστασης, που θεμελιώθηκε από την αλλαγή “Παραδείγματος” στο πεδίο των Φυσικών επιστημών με την εισαγωγή του πειράματος και των μαθηματικών στην έρευνα και στην παραγωγή γνώσης με θεμελιωτές τον Γαλιλαίο και τον Νεύτωνα. Ο ηλεκτρισμός για τη Δύση έγινε το βασικό στερέωμα επί του οποίου αναπτύχθηκε όλη η νεωτερική περίοδος. Το παράπονο του συγγραφέα δεν μπορεί πλέον να βρει διέξοδο στη σύγχρονη Ιαπωνία. Δεν μπορεί η χώρα να γυρίσει πίσω ούτε να πλέξει το δικό της νήμα της πολιτιστικής αφήγησης σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο παγκοσμιοποιημένος και ενοποιημένος.

     Υμνεί τη σκιά, το αμυδρό φως. “Κι αν το φως είναι πενιχρό όχι μόνο το αφήνουμε να είναι πενιχρό, αλλά επιπλέον βυθιζόμαστε μέσα του κι ανακαλύπτουμε τη δική του ομορφιά. Οι δραστήριοι όμως Δυτικοί ποθούν ακατάπαυστα τη βελτίωση της μοίρας τους. Απ’ το κερί στη λάμπα, απ΄ τη λάμπα στο γκάζι, απ’ το γκάζι στο ηλεκτρικό, αναζητούν χωρίς σταματημό τη φωτεινότητα, ιδρώνουν να διώξουν μακριά και την παραμικρή σκιά”.

     Όμως η λογοτεχνία υπερβαίνει τις τεχνικές δεσμεύσεις. Απευθύνεται στο βαθύ συναισθηματισμό, στον πιο στενό πυρήνα του ψυχισμού των ανθρώπων. Τρέφεται από την “ονειρική μουντή φωτεινότητα, που είναι σαν να έχει ρουφήξει μέχρι τα βάθη το φως του ήλιου”. Ο Τανιζάκι επιμένει. Αναδεικνύει το παραδοσιακό αρχιτεκτονικό μανιφέστο. “Η κουζίνα μας είναι βασισμένη στις σκιές και έχει μια ακατάλυτη σχέση με το σκοτάδι… Η ομορφιά του γιαπωνέζικου δωματίου εξαρτάται απόλυτα και γεννιέται από την εναλλαγή αμυδρού φωτός και σκιάς, και σύντομα οι πρόγονοί μας έφτασαν στο σημείο να βάλουν τις σκιές στην υπηρεσία των σκοπών της ομορφιάς… Τίποτα άλλο έξω από τις πλάγιες αδύναμες ακτίνες φωτός δεν είναι στοιχείο ομορφιάς για το δωμάτιο”.

     Όταν ένα βιβλίο σου θέτει μια άλλη θέαση της ζωής, όταν αναθεωρεί τα τεχνικά δεδομένα και θέτει στην πρώτη γραμμή το συναίσθημα του ανθρώπου και τη νοσταλγία του για μια απώλεια, σε ταξιδεύει σε τόπους μαγικούς, σε δικούς σου στοχασμούς, σε δικές σου φαντασιώσεις, σου καλλιεργεί το πνεύμα…

Αποτέλεσμα εικόνας για Τανιζάκι, Το εγκώμιο της σκιάς,

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: