Αρχική > πολιτισμός, κοινωνία > ΥΦΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 2020

ΥΦΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 2020

Της Μαρίας Α. Δρακάκη*

Δεκέμβρης 2020, παραμονή Χριστουγέννων.

Η γιορτή της αγάπης,  των ευχών, της αγκαλιάς, της συγκίνησης, της χαράς, της προσδοκίας, του αναστοχασμού,  των αισθήσεων, εν έτει 2020.  Μιας χρονιάς που στέρησε τα αυτονόητα και δεδομένα στον άνθρωπο σε ολόκληρο τον πλανήτη…   Κατέστησε την αφή ύποπτη και την αδρανοποίησε,  ενώ δέσμευσε την όραση και την ακοή μας, κυρίως  στην οθόνη του υπολογιστή.   Οι υπόλοιπες αισθήσεις τέθηκαν  στον έλεγχο  της  μάσκας, «υποδουλωμένες» κατά συνθήκη…

Η ματιέρα της σύνθεσης  όμως των  εικόνων-στιγμών, ειδικά τα Χριστούγεννα,   δεν μπορεί να μην είναι ανάγλυφη,  πυκνή σε συναίσθημα και πλήρης αισθήσεων! Όχι με την έννοια της υπερβολής  και την απληστία της  κατάχρησης, αλλά  με την ανάγκη για ουσιαστική αίσθηση και συναισθηματική πληρότητα. Με το  δικαίωμα  του ανθρώπου  για ζωή, χωρίς υποκατάστατα, χωρίς εμπόδια!

Περπατώ στον Λιμενοβραχίονα Ηρακλείου αυτή τη γιορτινή μέρα. 

Ο θαλάσσιος περίπατος για το τέρμα του λιμενοβραχίονα και πάλι πίσω, ξεκινά κάπου μετά το τέλος του Κούλε, του  ενετικού μνημείου του φρουρίου Rocca a Mare[i], όπου η προβλήτα δεν έχει ένα ξεκάθαρο όριο με τη θάλασσα. Το μέρος αυτό είναι το πιο πρόσφορο για να κρατήσει ο περιπατητής   επαφή με το νερό και να ρεμβάσει προστατευμένος από τους ανέμους. Δεξιά μου μια θάλασσα υπέροχη με το φως να δημιουργεί στην επιφάνεια της, μια μοναδική γαλάζια εμπλοκή, με υγρές  ρυτίδες του μπλε να κινούνται με ρυθμό και αρμονία, σε μια υφή που καθηλώνει το βλέμμα.  Αριστερά μου μια τεράστια πέτρινη επιφάνεια  που φιλοξενεί υπαίθρια έργα τέχνης προστατεύοντας από τον θυμό της θάλασσας το λιμάνι του Ηρακλείου. Η αρμύρα, η βροχή τα χρώματα, η σκουριά,  το επίχρισμα,  ο ασβέστης, έχουν διαμορφώσει μια μοναδική ανάγλυφη υφή που προσδίδει ιδιαίτερη συγκινησιακή φόρτιση σε κάθε έργο τέχνης, σκέφτομαι. 

Η υφή είναι η αντιληπτή ποιότητα επιφάνειας ενός έργου τέχνης

Η χρήση υφής, μαζί με άλλα στοιχεία του σχεδιασμού, μπορεί να μεταφέρει μια ποικιλία μηνυμάτων και συναισθημάτων. Η οπτική υφή ή η σιωπηρή υφή είναι η ψευδαίσθηση της φυσικής υφής[ii]Η φυσική υφή διαφοροποιείται από την οπτική υφή έχοντας μια φυσική ποιότητα που μπορεί να γίνει αισθητή αγγίζοντας την επιφάνεια της υφής. Η συγκεκριμένη χρήση μιας υφής μπορεί να επηρεάσει την απαλότητα που μεταφέρει ένα έργο τέχνης. Για παράδειγμα, η χρήση τραχιών επιφανειών μπορεί να είναι οπτικά ενεργή, ενώ οι λείες επιφάνειες μπορούν να είναι οπτικά ξεκούραστες.

Η χρήση και των δύο μπορεί να δώσει μια αίσθηση της προσωπικότητας σε ένα σχέδιο ή να χρησιμοποιηθεί για να δώσει έμφαση, ρυθμό, αντίθεση κ.λπ Το φως είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τον προσδιορισμό της φυσικής υφής, διότι μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο παρατηρείται μια επιφάνεια.[iii] Οι μοντέρνοι ζωγράφοι χρησιμοποιούν συχνά μαζί με τα χρώματα διάφορα άλλα υλικά, όπως χώμα, άμμο ή κερί και δημιουργούν υφές που στην εικαστική γλώσσα ονομάζονται ματιέρες. Οι γλύπτες πλάθοντας, σκαλίζοντας ή λειαίνοντας το υλικό τους, του δίνουν μια συγκεκριμένη υφή που συμβάλλει στο νόημά του.

 

Πώς μπορείς να αισθανθείς την υφή ενός αντικειμένου χωρίς να αγγίξεις; αναρωτιέμαι.

Η υφή είναι ιδιότητα της επιφάνειας των αντικειμένων που αντιλαμβανόμαστε με την αφή και την όραση.  Κατά κύριο λόγο ιδιότητα οπτική και απτική: «Στις εικαστικές  τέχνες δεχόμαστε ότι εκτός  από το σχήμα, τον όγκο και το χρώμα, όλα τα υλικά σώματα που δέχονται φως έχουν και μια επιπλέον ιδιότητα, οπτική και απτική, η οποία καθορίζεται από τη φυσική σύνθεση, τη δομή των μορίων του σώματος»[iv].Η υφή οποιουδήποτε τύπου «φυσική, οπτική, μηχανική, υπερυφή, διακοσμητική  αυθόρμητη»[v], είναι  πρόκληση σε κάθε περίπτωση! Μια  αναμέτρηση με την αντίληψη μας, καταλήγω…

Η υφή όμως  ενυπάρχει και  στον λόγο[vi] και αναδεικνύεται μαγικά στην ποίηση  και την πεζογραφία, διαμορφώνοντας  το λογοτεχνικό ύφος   Καμιά λέξη δεν χρησιμοποιείται τυχαία, χαρακτηρίζεται από την πολυσημία της και αξιοποιείται με μεταφορική, συγκινησιακή, συνυποδηλωτική χροιά.  Η λογοτεχνία υπονοεί και είναι πλασματική αφήγηση την οποία καλούμαστε να ανιχνεύσουμε και να αποκωδικοποιήσουμε. Οι λέξεις μέσα στο κείμενο μας προτρέπουν λοιπόν να αναζητήσουμε επιπρόσθετες, διαφορετικές σημασίες Η λογοτεχνία είναι αινιγματική γιατί χρησιμοποιεί και μεγεθύνει τις δυνατότητες της γλώσσας να παραπέμπει σε πολλές άλλες υπονοούμενες σημασίες, που δεν συνδέονται άμεσα με το σώμα των λέξεων,ούτε απορρέουν από την υλικότητα των λέξεων, αλλά συνοδεύουν τις λέξεις μ’ έναν τρόπο αδιόρατο και εν πολλοίς αδιευκρίνιστο.

Καθώς  συνεχίζω να περπατώ στον Κούλε ,   σταματώ και αγγίζω κάθε δημιουργία στο προστατευτικό τοιχίο  του Λιμενοβραχίονα,  ακόμη και στα σημεία που δεν υπάρχει προσδιορισμένο θέμα ή  το θέμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Το φως  της   συγκεκριμένης μέρας,  που ενώ  δεν  έχει ήλιο αποδίδει μια ιδιότυπη  καθαρότητα  σε κάθε  επιφάνεια,  εμπλουτίζει αισθητικά αυτά μου τα αγγίγματα.  Και καθώς η αφή και η δυνατότητα  της εγγύτητας μου αποκαλύπτουν  λεπτομέρειες. σε κάθε  έργο, που δεν ήταν  αντιληπτές από απόσταση,   η όραση μου  αιφνιδιάζεται με τις μικρές  φιγούρες που ανακαλύπτω  να  συμπεριλαμβάνονται σε  ένα επιτοίχιο  ανθρώπινο προφίλ.

Ένα εικαστικό έργο   που έχει αποτυπωθεί με μονοχρωμία εντυπωσιακά  λιτό και ανεπιτήδευτο, αλλά τόσο πλούσιο σε συμβολισμούς και υφές !!!Πολλές μικροσκοπικές  φιγούρες που συσπειρώνονται σε μια κοινή πορεία στο πρόσωπο  ενός ανθρώπου. Κάτω δεξιά, στην τραχιά επιφάνεια του σκυροδέματος  η φράση του Μαχάτμα Γκάντι «Γίνε εσύ η αλλαγή που ονειρεύεσαι για τον κόσμο!!»[vii]

Και αν η υφή σκέφτομαι είναι «μια ματιά στον τρόπο που «αγγί-ΖΟΥΜΕ» τότε σε αυτά τα ιδιαίτερα   Χριστούγεννα του 2020,  ας σκεφτούμε ποιες υφές,  όχι μόνο σε αντικείμενα, αλλά και σε πρόσωπα, στο περιβάλλον μας, προσπερνούσαμε πριν τον ιό,  χωρίς να τα  βλέπουμε και να τα αγγίζουμε με  ευγνωμοσύνη, σεβασμό, αγάπη, φροντίδα…Ας παραδεχτούμε τελικά  πώς η πανδημία, μας έκανε σε έναν χρόνο,   να  αποζητάμε αυτές τις υφές έντονα και ίσως πλέον με περισσότερο  ευαισθητοποιημένη, συμμετοχική  και συνειδητοποιημένη ματιά !

Καλά Χριστούγεννα λοιπόν πλούσια σε υφές θετικών συν-αισθημάτων και με τα διλήμματα που θέτει στους στίχους το  ποίημα της Αντωνίνης Σμυρίλλη «Δε μου αρέσει η υφή σ’ αυτό το βιβλίο» :

[…]

«Άλλωστε η υφή δεν έχει να κάνει μόνο με το άγγιγμα:

-Και τι σε νοιάζει η υφή;

Υφή μπορεί να είναι αυτό που αγγίζεις ή αυτό που σε αγγίζει….

Υφή μπορεί να είναι το εξώφυλλο ή το περιεχόμενο….

Υφή είναι αίσθηση ουσιαστική ή επιφανειακή

Επιμένω δεν μου αρέσει η αίσθηση σε αυτό το βιβλίο!

Οι σελίδες δε γλιστρούν! Κι εγώ δεν έχω χρόνο για στασιμότητες…»

Η Μαρία Δρακάκη είναι  Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων, ΜSc Πολιτιστική Διαχείριση, Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Παν. Αιγαίου

Βιβλιογραφία –Αναφορές

Σμυρίλλη Αντωνίνη,(2017), επιμέλεια Θεριανός Σπύρ.  «Βλέπω ακόμα παιδικά», Σειρά Ποιητικές πυροβασίες εκδ. Θράκα

[i] https://candia.wordpress.com/culture/history-of-crete/koules/

[ii]https://en.wikipedia.org/wiki/Texture_(visual_arts)#cite_note-1

[iii]http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2200/Eikastika_B-Gymnasiou_html-empl/index3A.html

[iv]Συλλογή εκπαιδευτικού υλικού του προγράμματος «ΜΕΛΙΝΑ:Εκπαίδευση και Πολιτισμός», Η ματιά των εικαστικών, Βιβλίο για τον Δάσκαλο, διαθέσιμο στο    http://www.iema.gr/data/EducationalProjects/Melina/eikastika/H_MATIA_TON_EIKASTIKON_Vivlio_Daskalou.pdf

5https://en.wikipedia.org/wiki/Texture_(visual_arts)#cite_note-1

6 http://yfos-texnes.blogspot.com/2014/08/blog-post.html[vii] ΟΙ φωτογραφίες  του  επιτοίχιου έργου τέχνης άγνωστου δημιουργού  είναι  της Μ.Α.Δρακάκη

https://mathe.gr/2020/12/25/yfes-christougennon-2020-tis-marias-a-drakaki/

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: