Αρχική > φιλοσοφία > Χάνεται η όσφρησή μας;

Χάνεται η όσφρησή μας;

amare-habeo:

Vasyl Khmeluk (Ukrainian, 1903-1986) Trees in blossom, 1971

Vasyl Khmeluk (Ukrainian, 1903-1986), Trees in blossom, 1971

Του Νίκου Τσούλια

      Οι αισθήσεις μας είναι πεδία πρόσληψης του περιβάλλοντός μας, στοιχεία ζωτικά της γνώσης και της όλης λειτουργίας μας, παράγοντες κατανόησης του κόσμου και του εαυτού μας. Καθεμιά και ένα ολόκληρο στερέωμα δημιουργίας της πραγματικής αλλά και της φαντασιακής εικόνας μας για τη ζωή μας. Ακόμα και η οποιαδήποτε παραμικρή άμβλυνσή τους μας ανησυχεί και μας αναταράσσει στο μέγα ζήτημα της υγείας μας αλλά και στην ίδια τη «γεύση» της ζωής μας.

      Τι γίνεται όμως όταν μια αίσθησή μας αρχίζει να ξεθωριάζει από τη γενικότερη εξέλιξη του πολιτισμού μας; Υπάρχει δυνατότητα αναίρεσης αυτής της εξέλιξης ή απλώς πρέπει να προσαρμοζόμαστε σύμφωνα με την ερμηνεία της εύνοιας του καλύτερα προσαρμοσμένου στην εξέλιξη; Πρέπει να καλλιεργούμε τις αισθήσεις μας ή ενυπάρχουν αυτόματα στην ίδια τη βιολογικότητά μας; Η όσφρησή μας σταδιακά έχει αρχίσει να χάνει τη ζωτικότητά της, και αυτό απορρέει από το γενικότερο μετασχηματισμό του (μετα)βιομηχανικού πολιτισμού μας. Ας δούμε μερικά στοιχεία αυτής της πορείας.

      α) Η αστικοποίηση όλο και μεγαλύτερων τμημάτων του πληθυσμού των ανθρώπων σ’ όλο τον πλανήτη μας συνδέεται προφανώς με την απομάκρυνση του ανθρώπου από ό,τι ονομάζουμε φυσικό περιβάλλον και με την ολοένα και μεγαλύτερη ένταξή του στο ανθρωπογενές περιβάλλον. Εδώ το όλο σκηνικό είναι διαφορετικό. Παύει να κατισχύει η ποικιλομορφία οσμών (αλλά και χρωμάτων, εικόνων, παραστάσεων…) και επικρατεί μια σχεδόν καταθλιπτική ομοιομορφία του γκρίζου σκηνικού, που πλήττει τον πλούτο των ερεθισμάτων των αισθήσεών μας. Τώρα η πιο βασική οσμή είναι εκείνη της ρύπανσης. Και επειδή είναι η απόλυτη κρατούσα οσμή σκεπάζει και όποια άλλη επιμέρους θα μπορούσε να «βγει στην επιφάνεια». Υπάρχει μάλιστα και η περίφημη «εξοικείωση του υποδοχέα», που σημαίνει ότι προϊόντος του χρόνου αυτή η δυσάρεστη οσμή θα γίνεται όλο και λιγότερο ενοχλητική και δεν θα προσπαθούμε καν να την αποφεύγουμε!

       β) Τα αγροτικά προϊόντα και τα κάθε λογής παράγωγα της πάλαι ποτέ αυθεντικής φυσικότητας έχουν αντικατασταθεί από όλο και πιο μεταλλαγμένες ποικιλίες φυτών, οι οποίες όμως δύσκολα διεγείρουν την όσφρησή μας. Βλέπεις τα τριαντάφυλλα και δεν διαπιστώνεις καμία ευωδία, κανένα άρωμα. Η παραδοσιακή συνολική πρόσληψη της «εικόνας» τους είναι λειψή. Περνάς από ανθοπωλεία φορτωμένα με οπτικές εικόνες λουλουδιών και δεν αισθάνεσαι τίποτα…

     Και ενώ σε κάποιο μεταβατικό στάδιο άμα έπαιρνες κάποια λουλούδια, αμέσως έτεινες το πρόσωπό σου σ’ αυτά για να τα μυρίσεις (και απολάμβανες εξ’ ίσου την εικόνα και την ευωδιά του άνθους), τώρα δεν κάνεις καμιά προσπάθεια, γιατί ξέρεις εκ των προτέρων το αποτέλεσμα. Τα παιδιά μάλιστα που δεν έχουν ζήσει αυτό το μεταβατικό στάδιο και την πρότερη κατάσταση / σχέση μας με τα λουλούδια μπορεί και να μην γνωρίζουν ότι έπρεπε να μυρίζουν!

      γ) Από το αστικό περιβάλλον έχουν μετασχηματιστεί και οι εποχές του χρόνου. Δεν υπάρχουν οι τόσες και τόσες οσμές του καλοκαιριού, του φθινοπώρου, του χειμώνα και της άνοιξης. Κάθε εποχή, κάθε ημέρα, κάθε τμήμα της ημέρας, κάθε στιγμή, κάθε γωνιά του φυσικού περιβάλλοντος έχουν την ξεχωριστή μυρωδιά τους. Η θερισμένη καλαμιά στο καταμεσήμερο, η σκιά του πεύκου ή της συκιάς…, η σήψη των φύλλων στο δάσος στο καταχείμωνο, το οργωμένο χωράφι, το αγριολίβαδο, η αποσύνθεση των φρούτων το φθινόπωρο, τα πρωτοβρόχια, οι ξαφνικές καταιγίδες του καλοκαιριού, η ανθισμένη κερασιά, η πρωινή πάχνη, η απλωμένη στα αλώνια σταφίδα, τα λασπόνερα, το λεμονοδάσος, το σκοτείνιασμα του βαρυσυννεφιασμένου ουρανού,  το άνοιγμα μιας ξερικής ντομάτας, η θαλάσσια αύρα, το κάθε αγριολούλουδο, τα βρεγμένα χαμόκλαδα  και άλλα άπειρα πολλά “ων ουκ έστιν αριθμός” εκπέμπουν τις δικές τους μοναδικές μυρωδιές και οδηγούν τον άνθρωπο σε στοχασμούς και φαντασιώσεις, σε ονειροπολήσεις και νοσταλγίες. Κάθε έκφραση και σκίρτημα της φύσης είναι και αφόρμηση για τις αισθήσεις μας και για την ψυχή μας.

       δ) Η επικράτηση της ηλεκτρονικής εικόνας είτε στο πεδίο της τηλεόρασης είτε στο πεδίο του διαδικτύου αντικαθιστά με το πέρασμα του χρόνου όλο και πιο πολύ την αυθεντική εικόνα της φύσης. Τώρα η πρόσληψη της φυσικής πραγματικότητας είναι όλο και πιο έντονα διαμεσολαβημένη και μετασχηματισμένη. Κυνηγούμε τα όμορφα τοπία στην ηλεκτρονική εικόνα και όχι στους τόπους που είναι δίπλα μας, γιατί σε όποιο αστικό μέρος και αν ζούμε, κάπου εκεί κοντά θα υπάρχει μέρος της Φύσης αλλά δεν το αναζητούμε… Έχουμε αλλάξει την κουλτούρα μας. Επιχειρούμε να αναπτερώσουμε την «καταπιεσμένη όσφρησή μας μέσα από επιμέρους και ατελέσφορες επιλογές μας, για παράδειγμα, μέσα από το παιχνίδι του καταναλωτικού παροξυσμού στο φαγητό μας. Αλλά κάθε τέτοια κίνηση είναι της κλίμακας του «πέμπτου δεκαδικού ψηφίου» και δεν έχει κανένα νόημα.

      Η βιολογικότητά μας με ό,τι αυτή περιλαμβάνει είναι δημιούργημα εκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης και κανέναν στοιχείο της δεν μπορεί να «αποκοπεί» βίαια από την όποια πολιτισμική / τεχνολογική εξέλιξη. Άλλωστε, κάθε αίσθησή μας δεν είναι μόνο αίσθηση. Είναι αφετηρία και ταξίδι σε στοχασμούς ξεχωριστούς και σε κόσμους έκστασης, είναι ψυχανέμισμα σε τόπους φωτεινούς του απόλυτα προσωπικού μας ειδώλου, είναι απόλαυση και θαυμασμός για κάθε στοιχείο της φύσης και της Δημιουργίας. Είναι “γεύση” ζωής.

poboh:

Ein Sonntag / On Sunday, 1921, Max Pechstein. Germany (1881 - 1955)
- Oil on Canvas -

Ein Sonntag / On Sunday, 1921, Max Pechstein. Germany (1881 – 1955)

thunderstruck9:

Jean Brusselmans (Belgian, 1884-1953), Roses, 1948. Oil on canvas, 90 x 80 cm.

ean Brusselmans (Belgian, 1884-1953), Roses, 1948

"Fall Beauty" is a 36"x24" pastel on Ampersand Pastelbord. The scene is a little different for me. I normally am not drawn to autumn scenes. This one did inspire me to try! The location was near John's Creek, GA. This painting has been accepted into the Women Painters of the Southeast Juried Exhibition which will be at the Magnolia Gallery, Greensboro GA... Receptions on March 28 29 in the evening. www.marshasavage.com

https://www.pinterest.com/dippety/artsy/

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: