Αρχική > κοινωνία > Χώρος εργασίας: χώρος δημιουργίας;

Χώρος εργασίας: χώρος δημιουργίας;

The Mystery of a Summer Night, 1892 - Edvard Munch - WikiArt.org

E. Munch

Του Νίκου Τσούλια

      Μπορεί κάποιος να φανταστεί τη ζωή του χωρίς τη σχέση με την εργασία; Μπορεί κάποιος να ολοκληρωθεί κοινωνικά και πνευματικά χωρίς την άσκηση ενός επαγγέλματος; Μπορεί να υπάρξει κοινωνία και πολιτισμός χωρίς τον όμορφο και δημιουργικό κόσμο της εργασίας;

      Ο άνθρωπος δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς κοινωνικές λειτουργίες, χωρίς ανθρώπινες σχέσεις, χωρίς επαγγελματικούς ρόλους. Η εργασία είναι σημαντικό κομμάτι της ζωής μας. Είναι πεδίο ανάδειξης των δυνατοτήτων μας, των δεξιοτήτων μας και των γνώσεών μας. Είναι πεδίο ολοκλήρωσης της προσωπικότητάς μας, διαμόρφωσης του χαρακτήρα μας και κατάκτησης του νοήματος της ζωής μας. Και είναι οι δεξιότητες – «σε αντίθεση προς τη γνώση μεταβάλλονται αργά και σπάνια»[1] -, που προσδίδουν με συμπυκνωμένο τρόπο την κατάκτηση των βασικών στοιχείων μιας επαγγελματικής δραστηριότητας.

      Ο πιο σημαντικός στοχαστής που έχει ερμηνεύσει και έχει εξυμνήσει τον κόσμο της εργασίας, ο Μαρξ, θεωρεί ότι «για τον άνθρωπο, η εργασία είναι ένα μέσο να απελευθερωθεί από τη φύση και να της επιβληθεί»[2]. Ο Μαξ Βέμπερ δίνει με την διεισδυτική του κοινωνιολογική ματιά του την ουσία της εργασίας. «Η εργασία πρέπει να εκτελείται σαν να ήταν ένας απόλυτος αυτοσκοπός, μια ανώτερη επιταγή. Μια τέτοια όμως στάση δεν είναι καθόλου προϊόν της φύσης. Δεν μπορεί να αφυπνιστεί μόνο με τα χαμηλά μεροκάματα ή με τα υψηλά, αλλά δεν μπορεί παρά να είναι το προϊόν μιας μακρόχρονης και επίπονης αγωγής»[3].

      Η εργασία (οφείλει να) είναι τόπος δημιουργίας, τόπος χαράς. Κάθε εργασιακός χώρος δίνει δυνατότητες – αλλού πολλές αλλού λίγες – για ανάληψη πρωτοβουλιών, για δημιουργικές κινήσεις απωθώντας μια τυποποιημένη καθημερινή λειτουργία που νεκρώνει κάθε ικμάδα της ζωής. Η εργασία δεν είναι εργαλείο για να ζήσουμε τη ζωή μας, είναι συστατικό στοιχείο της ζωής μας, δεν είναι κυρίως θεσμός άντλησης οικονομικών πόρων, είναι και τόπος ψυχικής πληρότητας, κοινωνικής και προσωπικής ωρίμανσης. Πολύ σωστά διατυπώνεται ο ολιστικός και καθοριστικός για την κοινωνικοποίησή μας ρόλος της εργασίας. «Μέσα στην κοινωνία, η οποία είναι και εργασία και απελευθέρωση, βρίσκονται ταυτόχρονα και ‘η φυσική ουσία του ανθρώπου’ και η ‘ανθρώπινη ουσία της φύσης’»[4].

      Αλλά στις συνθήκες του σύγχρονου καπιταλισμού η εργασία έχει μετατραπεί σε μεγάλο βαθμό σε χώρο αλλοτρίωσης και αποξένωσης του ανθρώπου από την ίδια του την ανθρώπινη φύση. Δεν είναι πεδίο χειραφέτησης αλλά πεδίο εξάρτησης – και με την ανεργία γύρω της να διαμορφώνει τη σκιά της άμεσης και έντονης απειλής – μετασχηματίζεται σε πεδίο δοκιμασίας και συχνά υποταγής στις τόσες και τόσες μορφές εξουσίας που περικυκλώνουν τη ζωή μας.

     Η εργασία μετασχηματίζεται σε τόπο χειραγώγησης και ανελευθερίας. «Κρυσταλλωμένο πνεύμα είναι και εκείνη η ζωντανή μηχανή την οποία παριστάνει η γραφειοκρατική οργάνωση με την εξειδίκευση της εργασίας της, τον διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων της, τις ρυθμίσεις της και τις ιεραρχικά κλιμακωμένες σχέσεις υπακοής. Σε συνδυασμό με τη νεκρή μηχανή, απασχολούνται να κατασκευάσουν το κλουβί εκείνης της δουλείας του μέλλοντος, στην οποία ίσως εξαναγκασθούν αδύναμοι οι άνθρωποι να κατοικήσουν κάποτε, όπως οι φελάχοι στο κράτος της αρχαίας Αιγύπτου»[5].

      Η εργασία γίνεται συχνά εφιάλτης – η Δευτέρα στην εβδομάδα μας πάντα είναι μαύρη και θεοσκότεινη (…) – και στη σκέψη μας για πολλά χρόνια επικυριαρχεί η άποψη της συνταξιοδότησης, ανεξάρτητα από το πολύ βαρύτερο γεγονός ότι σύνταξη σημαίνει και τις απαρχές τουλάχιστον του τέλους της ζωής μας. Επιταχύνουμε, δηλαδή, πνευματικά και ψυχολογικά τη ζωή μας χάνοντας τις στιγμές του παρόντος καρφωμένοι σε μια σκέψη που προαναγγέλλει ακόμα και το γήρας μας!

     Το σκηνικό είναι καλά φιλοτεχνημένο στο γενικό επίπεδο, αφού «η σύγχρονη κοινωνία μετέτρεψε την εργασία σε μέσο υποδούλωσης»[6]. Αλλά το μεγάλο λάθος είναι ότι και η προσωπική μας εικόνα δεν αντιστέκεται σ’ αυτή τη γενίκευση της εργασίας – υποδούλωσης και αναπαράγει με αδιόρατο πολλές φορές τρόπο την αμαύρωση του εργασιακού μας χώρου. Ούτως ή άλλως όμως η οργάνωση της σύγχρονης κοινωνίας επιτάσσει έναν «καταμερισμό της εργασίας που αναγκάζει κάθε άνθρωπο να δουλεύει για τους άλλους»[7].

      Μπορούμε να αντιστρέψουμε την αντεστραμμένη εικόνα της εργασίας στις σημερινές συνθήκες; Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη, έχει αντιφατικές όψεις. Υπάρχουν εργασιακοί χώροι που δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια μιας προσωπικής αυτονομίας και ενός ιδιαίτερου αισιόδοξου χρωματισμού, υπάρχουν και εργασιακοί που είναι γενναιόδωροι ως προς τη δημιουργικότητά τους και την απελευθερωτική τους λειτουργία.

      Έτσι το πεδίο της εκπαίδευσης και πιο ειδικά ο θεσμός του σχολείου είναι εργασιακός χώρος φωτεινός και ελπιδοφόρος. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να θεωρηθεί ευνοημένος από κάθε άποψη, γιατί έχει την ιερά νόσο της διδασκαλίας, γιατί υπηρετεί τον παιδαγωγικό ρόλο μιας κοινωνίας, γατί η δημιουργικότητα είναι παρούσα σε κάθε στιγμή αγωγής και εκπαίδευσης, γιατί συνάπτεται με το παιδικό όνειρο και την εφηβική φιλοδοξία.

      Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από το συγκείμενο και από τις αντικειμενικές συνθήκες κάθε εργασιακού χώρου, υπάρχει πάντα γόνιμο έδαφος για την προσωπική μας ακτινοβολία, για την προαγωγή πρωτοβουλιών και για μια διαρκή αναζήτηση της δημιουργικότητας στο χώρο εργασίας.

[1] Drucker, P. (2000), Μετακαπιταλιστική κοινωνία, Αθήνα: Cutenberg, σ. 80

[2] Braudel, F. (2002), Η γραμματική των πολιτισμών, Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, σ. 723

[3] Weber, M. (2010), Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού, Αθήνα: Δ.Ο.Λ., σ. 49

[4] Braudel, F. (2002), Η γραμματική των πολιτισμών, ο.π. σ. 723

[5] Max Weber (1996), Κοινωνιολογία του Κράτους, Αθήνα: Κένταυρος, σ. 83

[6] Braudel, F. (2002), Η γραμματική των πολιτισμών, ο.π. σ. 723

[7] Weber, M. (2010), ο.π., σ. 62

The Lonely Ones, 1935 - Edvard Munch - WikiArt.org

E. Munch

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: