Αρχική > φιλοσοφία > Μαγεία η “συνάντηση” του ανθρώπου με τον κόσμο

Μαγεία η “συνάντηση” του ανθρώπου με τον κόσμο

Farmhouse in Provence (detail) by Vincent van Gogh | Lone Quixote

Farmhouse in Provence (detail) by Vincent van Gogh | Lone Quixote

Του Νίκου Τσούλια

      Ο άνθρωπος καθ’ όλη την ιστορική του διαδρομή ακόμα και από τα πρώτα στάδια της εξελικτικής του ανθρωποποίησης είχε μια ενδογενή τάση να βρίσκει παντού και πάντα ένα είδος μαγείας στα πράγματα που τον περιέβαλλαν, συνολικότερα στον Κόσμο και στη ζωή αλλά και στα ζητήματα που αφορούσαν τον εαυτό του.

     Δεν εννοώ τη μορφή της μαγείας που απορρέει από ανορθολογικές πηγές και χειραγωγεί το ανθρώπινο πνεύμα αλλά εκείνη τη μορφή της που προσδίδει γοητεία και ομορφιά στην αισθητική σύλληψη της πραγματικότητας.

   Και είναι αυτή η μαγεία απότοκος της απορίας και του ερωτήματος, του θαυμασμού και της αναζήτησης – συστατικών στοιχείων του πνεύματος και όλης της πορείας του προς τον πάντα επεκτεινόμενο ορίζοντα της γνώσης – αλλά και του φόβου και της προκατάληψης που εξακολουθούν να μας συνοδεύουν ακόμα και σήμερα. Ίσως τα πιο αξιοσημείωτα στοιχεία της σχέσης μας με τη μαγεία να είναι η αντιφατικότητα, η πολυσημία και η αμφισημία.

     Δεν ήταν λίγες οι φορές που ο άνθρωπος αλλά και η ελευθερία της σκέψης του έπεσαν θύμα της προέκτασης της μαγείας που ο ίδιος επιχειρούσε για αλλότριους λόγους π.χ. προκατάληψης και άγνοιας ή χειραγώγησης και εξουσιαστικής πρακτικής! Είδαμε κατ’ επανάληψη να βασανίζονται με τον πιο φρικτό τρόπο άνθρωποι αθώοι – και πιο πολύ γυναίκες –, γιατί εθεωρούντο φορείς του «κακού» και αυτό εξαιτίας μιας δήθεν «μαγικής» δυνατότητας που είχαν.

      Ωστόσο, η σημερινή μας σχέση με τη μαγεία των πραγμάτων έχει άλλες όψεις. Μερικοί θεωρούν ότι η πλήρης γνώση ενός επισκοπούμενου πεδίου απογυμνώνει μια κάποια θολή εικόνα του που προσδίδει σ’ αυτό μαγεία, ότι μια πλήρης περιθωριοποίηση της άγνοιας θα αφαιρέσει τη μαγεία των πραγμάτων η οποία προκύπτει εν πολλοίς από την ελαστικότητα και την υποκειμενικότητα των ερμηνειών και των εξηγήσεων κάθε ανθρώπου. Πρόκειται για λανθασμένη – κατά τη γνώμη μου – αντίληψη. Και να γιατί.

      α) Η πορεία της ιστορίας μας δεν είναι διαδρομή προς την πλήρη επικράτηση μιας οριστικής γνώσης και προς το τέλος της άγνοιας. Η γνώση με την άγνοια είναι συνοδοιπόροι στο πολιτισμικό ταξίδι του ανθρώπου και τίποτα δεν μπορεί να οδηγήσει τη ροή του προς μια απόλυτη αλήθεια. Η απομάγευση των πραγμάτων συνήθως προκύπτει από την τεχνοκρατική αντίληψη, τη μονόδρομη πολιτική σκέψη, τον ξύλινο κομματικό λόγο, τον μονομερή και στείρο τεχνολογικό ορθολογισμό, την εκπτώχευση της γλώσσας, την απίσχναση της ιδεολογίας και την ερήμωση της θεωρίας.

      β) Η γνώση και η όποια εξήγησή της δεν αφαιρεί τίποτα από τη μαγεία των πραγμάτων˙ απλώς τη «μεταθέτει» και κυρίως της αυξάνει το όλο στερέωμα. Ο λόγος είναι πολύ απλός. Κάθε καινούρια γνώση δημιουργεί νέα ερωτήματα και πρωτόγνωρους προβληματισμούς και εκεί που νιώθεις ότι είσαι σε ένα ξέφωτο, βλέπεις ότι αυτό οδηγεί σε περισσότερα και εντελώς άγνωστα μονοπάτια. Η γνώση προσθέτει νέα πεδία θαυμασμού και έκστασης για τη φύση, για τη ζωή, για τον εαυτό μας. Αλλά υπάρχει μια διαφορά. Η γνώση δεν δημιουργεί μια εικόνα μαγείας που υποτάσσει το στοχασμό μας, αλλά αντίθετα του προσδίδει νέες δυνατότητες, νέες ελευθερίες.

      γ) Η μαγεία του κόσμου δεν είναι αυθύπαρκτη και αυτόνομη. Τη μαγεία «κάποιος» την ανακαλύπτει και της αποδίδει την ξεχωριστή και γοητευτική εικόνα της μέσα από την αφήγηση. Και αυτός είναι ο άνθρωπος. Υπάρχει μάλιστα και μια πρόσθετη σ’ όλα τα προηγούμενα εξήγηση. Η εικόνα της μαγείας που βλέπουμε παντού γύρω μας είναι απόρροια όχι απλά και μόνο της όποιας θέασης των πραγμάτων αλλά και της ομορφιάς της ψυχής μας, που προσδίδει ομορφιά στην ομορφιά των πραγμάτων.

      Και αυτό εύκολα καταδεικνύεται, αρκεί να στοχαστούμε επί της έντονα διαφοροποιημένης πρόσληψης της πραγματικότητας από κάθε άνθρωπο ξεχωριστά. Ένας παρατηρητής της βροχής, για παράδειγμα, μπορεί να ψυχανεμίζεται και να μαγεύεται με το σκηνικό της φτάνοντας σε κόσμους έκστασης και θαυμασμού και ένας άλλος απλώς να σκέφτεται για τη ζημιά που μπορεί να του κάνει.

     Αλλά υπάρχει και κάτι περισσότερο. Οι δημιουργοί της τέχνης και της ποίησης δεν ανακαλύπτουν σε κάθε ασήμαντο σημείο της φύσης και του εαυτού μας ένα ολόκληρο μαγευτικό σύμπαν που πηγάζει από τη διεισδυτική ματιά τους, από την ευαισθησία της ψυχής τους, από τον στοχασμό του πνεύματός τους; Τι θαυμάζουμε εμείς σ’ ένα έργο τέχνης ή σε ένα ποίημα; Την κρυμμένη μαγεία των πραγμάτων που απλώς την εξορύσσουν όσοι έχουν την προς τούτο καλλιέργεια αναμιγνύοντάς την όμως με τη δική τους μαγεία, του ψυχανεμίσματός των και των ευαισθησιών των.

      Ακριβώς γι’ αυτό, ένα έργο τέχνης ποτέ δεν είναι μια μονομερής απεικόνιση των πραγμάτων ούτε ένα ποίημα είναι μια απλή αντανάκλαση του εσωτερικού κόσμου του ποιητή. Αντίθετα, πρόκειται για τη μέθεξη του ανθρώπου με τον κόσμο, για τη συνάντηση της πνευματικότητάς του με την πραγματικότητα, για τη συνέκφραση της μαγείας του κόσμου και της μαγείας του ανθρώπου. Αλλά αυτό δεν είναι παιχνίδι μόνο της μαγείας αλλά και της ομορφιάς και της ίδιας της ζωής!

Vincent van Gogh - Mountainous Landscape Behind Saint-Rémy, 1889 - Musée de O'rsay -- Paris, France

Vincent van Gogh – Mountainous Landscape Behind Saint-Rémy, 1889 – Musée de O’rsay — Paris, France

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: