Αρχική > πολιτική, κοινωνία > Το μαύρο πέπλο της βίας

Το μαύρο πέπλο της βίας

romare bearden

Του Νίκου Τσούλια

      Καθημερινά νιώθουμε τη μαυρίλα της και απορούμε για την έκτασή της και για την έντασή της. Απορούμε και ενιστάμεθα για το μέγεθός της. Και τελικά, ηθικολογούμε γενικά και αόριστα για το πόσο εύκολα εισχωρεί σε κάθε πτυχή της ζωής μας.

      Ποτέ όμως δεν αναλύουμε με τη δέουσα προσοχή τις αιτίες της και κυρίως δεν κάνουμε καμιά κίνηση για να αντιμετωπίσουμε τη βαρβαρότητα της βίας˙ γιατί περί αυτής πρόκειται. Μερικοί – μάλλον αριστεροί – αναλυτές θεωρούν τη βία ως σύμπτωμα της ταξικής κοινωνίας και επομένως δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο αυτής της κοινωνίας και έτι περαιτέρω εκτιμούν ότι είναι και «μαμή» της ιστορίας και συστατικό στοιχείο της ταξικής πάλης και των κοινωνικών αγώνων. Άλλοι αναλυτές – δεξιάς κοπής αυτοί – θεωρούν ότι η βία είναι στοιχείο της φύσης του ανθρώπου και ενίοτε χρησιμοποιούν δήθεν επιστημονικά πορίσματα και μιλούν ακόμα και για γονίδια της βίας, για να τεκμηριώσουν την αυθαιρεσία της σκέψης τους. Τέλος, αρκετοί εξ αυτών εκτιμούν ότι υπάρχει καλή και κακή όψη τη βίας και σε κάθε κοινωνία οποιασδήποτε ιστορικής φάσης η βία είναι παρούσα.

      Αν θεωρητικολογήσουμε στο όλο ζήτημα, θα καταλήξουμε και σ’ ένα κατασκευασμένο συμπέρασμα που ισχυρίζεται ότι η βία είναι τόσο γενικού χαρακτήρα που δεν θα πρέπει να απορούμε για την όποια εμφάνισή της. Πράγματι, με τη …βία γεννιόμαστε και με τη βία πεθαίνουμε, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου μας είναι παρούσα. Κάθε μορφή εξουσίας και χειραγώγησης εμπεριέχει και μια μορφή βίας. Η πιο σκληρή έκφραση της βίας είναι ο πόλεμος, που είναι και η μόνιμη επιδίωξη του ιμπεριαλισμού, η δε τρομοκρατία που «είναι πρωτίστως όπλο των ισχυρών»[i], αποκτά όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις στο σύγχρονο κόσμο. Υπάρχει και κάτι ακόμα χειρότερο, η βία ως συστατικό στοιχείο του πολιτισμού μας, γίνεται θέαμα είτε για να «ικανοποιήσει» πέραν της αυθεντικής της έκφρασης για άλλη μια φορά τα κατώτερα ένστικτά μας είτε για να «νομιμοποιηθεί» στις χαλαρές συνειδήσεις μας.

      Η βία κινεί ως έναν βαθμό την ιστορία του ανθρώπου, ενώ το κράτος – ο υπέρτατος πολιτικός θεσμός της νεωτερικότητας – είναι ένας νομιμοποιημένος εκφραστής της. Και επ’ αυτού έχουν γίνει πολλές αναλύσεις. Ας δούμε μια σχετική αναφορά. «Η βία δεν είναι το κανονικό ή το μοναδικό μέσον του κράτους, αλλά είναι ένα μέσον ειδικό του κράτους… Το κράτος είναι εκείνη η κοινότητα των ανθρώπων, η οποία αξιώνει (αποτελεσματικά) το μονοπώλιο στη χρήση της νόμιμης φυσικής βίας μέσα σε ένα ορισμένο έδαφος – το ‘έδαφος’ ανήκει στα χαρακτηριστικά του κράτους… Το κράτος θεωρείται ότι είναι η μοναδική πηγή του ‘δικαιώματος’ για τη χρήση της βίας»[ii].

      Αλλά δεν είναι πρώτιστο αγαθό της ανθρωπότητας η ειρήνη, γιατί μέσα στους δικούς της «τόπους» μπορεί να ανθοφορήσει η πραγματική πρόοδος του ανθρώπου; Γιατί, οι προσεγγίσεις μας να μην αποσκοπούν στην προαγωγή μιας κοινωνίας ανθρωπιστικής, χωρίς διακρίσεις και ανισότητες, χωρίς βία και εξουσία; Γιατί δεν κατανοούμε ότι κάθε φορά η βία αποκαλύπτει το μαύρο πέπλο της κόλασης, της πραγματικής κόλασης;

      Δεν ισχυρίζομαι ότι μια ορθολογική ανάλυση της βίας καταλήγει σε μονοσήμαντα και απόλυτα συμπεράσματα, χωρίς αμφισημίες και πολυσημίες, χωρίς «ίσως» και «ναι μεν αλλά δε». Αλλά αν δεν μπορούμε να αποτιμήσουμε ένα τόσο εκτεταμένο φαινόμενο με την πραγματική του εικόνα και παίζουμε με λεκτικά παιχνίδια και με θεωρητικά σχήματα, αυτό παραπέμπει σε μια αμηχανία της κοινωνίας που είναι εν δυνάμει τροφοδότης του φαινομένου της βίας.

      Ας δούμε μερικές εκφράσεις της βίας. Ο εκφοβισμός παιδιών από παιδιά στο δημοτικό σχολείο, η απαξίωση με υπαινιγμούς και με ποικίλα σχήματα απαξίωσης για την όποια διαφορετικότητα των μαθητών στο γυμνάσιο και στο λύκειο, οι καταλήψεις και τα λουκέτα στα σχολεία και στα πανεπιστήμια από όποιον «επαναστατημένο» προλάβει, οι διαπληκτισμοί μεταξύ των φοιτητικών παρατάξεων θεωρούμενοι μάλιστα και ως στοιχείο αυθεντικής υπεράσπισης των ημετέρων …ορθών ιδεών και απόψεων, οι φραστικές ύβρεις στη Βουλή, η καταστροφή περιουσιών από τους γνωστούς κουκουλοφόρους στις διαδηλώσεις, το κάψιμο του κέντρου της Αθήνας στα προηγούμενα χρόνια, οι τυφλές συγκρούσεις στα γήπεδα που φτάνουν μέχρι και την απώλεια ανθρώπων, η φραστική βία – και όχι μόνο – στους κόλπους της οικογένειας συνθέτουν ένα σκηνικό απόλυτης βαρβαρότητας που δεν δικαιολογείται με καμιά επίκληση προαγωγής κάποιας πολιτικής ιδεολογίας ή κάποιων κοινωνικών συμφερόντων, εκτός από την απόλυτη προαγωγή του τέρατος του φασισμού.

      Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι στο πολιτικό μας σύστημα είχαμε ψηφίσει κατ’ επανάληψη – και παρά την εκτεταμένη εγκληματική δράση της – τη «Χρυσή Αυγή» και την είχαμε φέρει στην τρίτη θέση της κοινοβουλευτικής δυναμικής. Κάθε μορφή βίας είναι μικρό ποταμάκι που χύνεται στη μεγάλη κοίτη του φασισμού! Κάθε άλλη προσέγγιση αφορά το «επιμέρους» του προβλήματος και όχι τον πυρήνα και την ουσία του.

      Η καθολικότητα της βίας έχει συγκεκριμένες γενεσιουργές αιτίες. α) Υπάρχει υστέρηση των δημοκρατικών και ουμανιστικών αξιών στην πολιτική θεώρησή μας και στην προσωπική μας ζωή. β) Διαπιστώνεται σοβαρό έλλειμμα αγωγής τόσο στην οικογένεια και στο σχολείο όσο και στο δημόσιο λόγο και στην κοινωνική μας συμπεριφορά. γ) Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει την αξία του σεβασμού στον άλλον. Δεν σεβόμαστε τον άνθρωπο και τη ζωή και τελικά το ίδιο τον εαυτό μας. ε) Η κοινωνικότητά μας δεν εδράζεται σε ισχυρά κριτήρια προαγωγής του «προσώπου του ανθρώπου». στ) Εκφράζουμε μια εγωιστική στάση στο όλο ζήτημα, θεωρώντας ότι κακή βία είναι μόνο αυτή που αγγίζει το δικό μας περίγυρο. ζ) Οι κοινωνικοί και οι πολιτικοί θεσμοί μας δεν προάγουν μέσα από τη λειτουργία τους και από τη στοχοθεσία τους την κουλτούρα του σεβασμού στη διαφορετικότητα, αν και «σήμερα το μήνυμα που διακηρύσσεται και εφαρμόζεται είναι η διαφορετικότητα»[iii].

      Κάθε κοινωνία και κάθε άνθρωπος καλείται από την ίδια τη ζωή και την πραγματικότητα να παίρνει θέση για τα μεγάλα ζητήματα. Δεν μπορούν να αποφύγουν τη μεγάλη πρόκληση, να «αφηγηθούν» το δικό τους νόημα της ζωής, που δεν είναι άλλο από τον επίμονο αγώνα για διαρκή εξανθρωπισμό μας, για σεβασμό στο πρόσωπο του ανθρώπου, γιατί «ο άνθρωπος είναι ιερός για τον άνθρωπο» (Homo homini res sacra).

[i] Ν. Τσόμσκυ (2004), Ηγεμονία ή επιβίωση, Αθήνα: Πατάκης, σ. 312

[ii] Max Weber ( 1996 ), Κοινωνιολογία του Κράτους, Αθήνα: Κένταυρος, σ. 45

[iii] Drucker, P. (2000), Μετακαπιταλιστική κοινωνία, Αθήνα: Cutenberg, σ. 198

lawrenceleemagnuson:Carel Weight (UK 1908-1997)I Cheer a Dead Man’s Sweetheart (1978)oil on board 71 x 91.5 cm

Carel Weight (UK 1908-1997), I Cheer a Dead Man’s Sweetheart (1978)

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: