Αρχική > φιλοσοφία > Γιατί λατρεύουμε την αφήγηση;

Γιατί λατρεύουμε την αφήγηση;

expressionism-art:
“ The Bavarian Don Giovanni by Paul Klee by Guggenheim Museum
Size: 22.5x21.3 cm
Medium: Watercolor and ink on paperSolomon R. Guggenheim Museum, New York Estate of Karl Nierendorf, By purchase © 2016 Artists Rights Society (ARS),...

The Bavarian Don Giovanni by Paul Klee by Guggenheim Museum

Του Νίκου Τσούλια

      Κάθε σκέψη και συλλογισμός του ανθρώπου μόνο ως αφήγηση μπορεί να θεωρηθεί, ανεξάρτητα από το αν αναφέρονται στο παρελθόν ή στο μέλλον. Γιατί ο σχεδιασμός και το όνειρο, η φαντασία και η πνευματικότητά μας έχουν τη «λογική» της αφήγησης.

     Η ίδια η ιστορία είναι μια συλλογική αφήγηση εθνών και λαών και αποτελεί ουσιαστικά τη μεγάλη δύναμή τους για τη συνεχή μετεξέλιξή τους και τη διαρκή ανάπτυξη της δυναμικής των. Όλοι οι λαοί και οι κοινωνίες δημιουργούν μια μεγάλη αφήγηση, που θα τους θρέφει τη θέληση για ζωή και για πολιτισμό και θα τους ενισχύει τον αγώνα για την κατάκτηση ενός πάντα καλύτερου μέλλοντος.

      Τα πολιτικά κόμματα και τα κοινωνικά κινήματα διαμορφώνουν πάντα μια συλλογική αφήγηση για τη συγκρότησή τους, για τη λειτουργία τους, για τη δυναμική ανάπτυξή τους. Αν δεν έχουν ένα σημαντικό «αφήγημα», μια κοσμοθεωρία και μια άποψη για την κοινωνία και για τη ζωή, γρήγορα μαραίνονται ή το πολύ – πολύ να μεταμορφώνονται σε κάμπια κρυμμένη στο κουκούλι και να μη γίνονται ποτέ πεταλούδες και «εικόνα» ομορφιάς και γοητείας.

      Η ζωή μας ολόκληρη παίρνει πάντα μέσα στη σκέψη μας το σχήμα της αφήγησης με μια συνεχή μίξη της μνήμης και της φαντασίωσης. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο πνευματικός μας κόσμος υποστασιοποιείται σε μεγάλο βαθμό μέσα από την εξιστόρησή μας είτε με τον προφορικό είτε με το γραπτό λόγο, γιατί και η όποια γραφή μας είναι κατ’ ουσία αφήγηση – ανεξάρτητα αν στοχεύει στο παρόν ή στο μέλλον.

     Η τέχνη δεν είναι μια ιδιότυπη μορφή αφήγησης; Η ζωγραφική, για παράδειγμα, δεν είναι απλά επινόηση και δημιουργία – είναι και εξιστόρηση, εξιστόρηση της επινόησης και της δημιουργίας. Ο θαυμαστός κόσμος της λογοτεχνίας, των μυθιστορημάτων, των ποιημάτων, των παραμυθιών… δεν είναι η απόλυτη έκφραση της αφήγησης;

      Όταν πηγαίνουμε σε ένα άγνωστο μέρος, σε μια όμορφη περιοχή, σε κοινωνίες αρκετά διαφορετικές από τις δικές μας, «πιάνουμε» τον εαυτό μας να βρίσκεται σε μόνιμη έκσταση και θαυμασμό και οι αισθήσεις μας να είναι τεταμένες για να ρουφήξουν εικόνες και παραστάσεις. Αλλά γιατί αυτή η διέγερση του πνεύματος και ο ξεσηκωμός του συναισθήματος; Υπάρχει ισχυρός λόγος. Μέσα μας αναπτύσσεται η δυναμική της αφήγησης που θα έλθει όχι απλά και μόνο για να μεταφέρει την εμπειρία μας σε κάποιους τρίτους αλλά και για να την ξαναζήσουμε και να την ξανα-απολαύσουμε, που μόνο με την αφήγηση μπορεί να γίνει.

      Και μάλιστα διαπιστώνουμε μια «μεγέθυνση» και ωραιοποίηση των συμβάντων – γι’ αυτό και γινόμαστε υπερβολικοί – που απορρέει από την ίδια την ορμητικότητα του αφηγηματικού λόγου. Φουσκώνει η μαγιά της εξιστόρησης και δεν αναπαριστά απλά και μόνο τα γεγονότα αλλά τα ερμηνεύει και τα μεταπλάθει για να αποκτήσουν μεγαλύτερη δυναμική. Όχι, δεν απορρέει αυτή η τάση από κακή διάθεση – τουναντίον είναι ένδειξη του λόγου να αποκαλύψει την κρυμμένη ομορφιά και να τη μεταδώσει. Η αφήγηση προσφέρει πρωτόγνωρη γοητεία και ψυχική ευφορία πρωτίστως σ’ αυτόν που την εκφράζει!

      Η αφήγηση γεφυρώνει την υποκειμενικότητά μας με την αντικειμενικότητα του κόσμου. Όταν εξιστορούμε κάτι, υποστασιοποιούμε τη σκέψη μας αφού συνάπτεται με κάποιο αντικειμενικό γεγονός. Αλλά και η ίδια η σκέψη μας έχει διαφορετικό περιεχόμενο αν εξιστορηθεί ή αν μείνει ανέκφραστη μέσα μας. Κάθε άνθρωπος νιώθει διαφορετικά, όταν εκφράσει σε κάποιον άλλο άνθρωπο το στοχασμό του σε σχέση με την περίπτωση που δεν το κάνει.

     Εδώ στηρίζεται άλλωστε η ακόρεστη επιθυμία μας, για να εκφράσουμε τον ψυχισμό μας και το συναισθηματισμό μας, για να απολογηθούμε και για να εξομολογηθούμε – ιδιαίτερα όταν τα πάθη μας και οι πόθοι μας έχουν θεριέψει. Όταν έχουμε έναν μεγάλο καημό ή ένα συναισθηματικό βάρος, μια άφατη θλίψη ή μια μεγάλη στεναχώρια αλλά και όταν έχουμε ένα τρελό όνειρο ή μια άνευ ορίων φιλοδοξία, δεν επιζητούμε κάπου να τα πούμε είτε για να καταλαγιάσει η ψυχή μας είτε για να πολλαπλασιαστεί η χαρά μας;

      Η υπόθεση της φιλίας στηρίζεται και αναπτύσσεται σε μεγάλο βαθμό στη δυνατότητα της αφήγησης και μάλιστα της πιο αυθεντικής και πιο ειλικρινούς αφήγησης και στην ψυχική ανάγκη να εξιστορήσουμε ει δυνατόν και τα ανείπωτα τμήματα του στοχασμού μας, που για διάφορους λόγους δεν μπορούμε να κάνουμε στις άλλες εκδοχές της κοινωνικής μας λειτουργίας. Οι πανίσχυροι δεσμοί των μελών της οικογένειας δημιουργούνται όχι μόνο μέσα από τη βίωση κοινών εμπειριών αλλά και από τη δυνατότητα της ενιαίας σε μεγάλο βαθμό κοινής εξιστόρησής τους.

      Ο άνθρωπος νιώθει πληρότητα στη ζωή του, γεύεται την αυτοπραγμάτωσή του, όταν έχει κάτι σημαντικό να αφηγηθεί, όταν μπορεί η ίδια η μέχρι την ώρα που υπάρχει ζωή του μπορεί να γίνει η ίδια ένα αφήγημα που θα προκαλεί ενδιαφέρον και θαυμασμό και κυρίως ευχαρίστηση στον αφηγητή!

expressionism-art:
“ Two Girls by Egon Schiele
Medium: watercolor on paper”

Two Girls by Egon Schiele

Κατηγορίες:φιλοσοφία Ετικέτες: , , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: