Αρχική > φιλοσοφία > Πρόσωπο με πρόσωπο…

Πρόσωπο με πρόσωπο…

lawrenceleemagnuson:Ernst Ludwig Kirchner (Germany 1880-1938)Drei Bauren - Three Farmersoil on canvas 80 x 90 cm

Ernst Ludwig Kirchner (Germany 1880-1938), Drei Bauren – Three Farmers

Του Νίκου Τσούλια

      Κάθε φορά που βρίσκεσαι σε ξένη χώρα θέλεις να τη γνωρίσεις, για να τοποθετήσεις τον εαυτό σου με κάποια μορφή ασφάλειας στο καινούργιο σκηνικό. Η terra incognita είναι πάντα μια πρόκληση. Πάντα την επιζητείς γιατί είναι η πορεία της ζωής, γιατί είναι το ξετύλιγμα του κόσμου σου.

      Αλλά η μεγαλύτερη πρόκληση είναι το «άγνωστο» πρόσωπο του ανθρώπου. Με το που έρχεσαι πρόσωπο με πρόσωπο με κάποιον η σκέψη αστραπιαία αρχίζει την εξερεύνηση, επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει την κουλτούρα του άλλου και να προοικονομήσει τη συμπεριφορά του. Μια είναι η βασική πρόκληση που μας απασχολεί: είναι φιλικός μαζί μου ή κρύβει κάποια εχθρότητα;

      Η απόπειρα ανάγνωσης του άλλου ακόμα και με την απλή θέα του ίσως να έχει βαθιές ρίζες καταγωγής, να έχει εμφυτευτεί από τους μακρινούς προγόνους του ανθρώπινου είδους που δημιουργούσαν τις πρώτες τους κοινωνικές ομάδες με βάση τη συγγένεια και τη στοιχειώδη γνωριμία. Το στοιχείο εισαγωγής ενός προσώπου στην ομάδα ήταν η απομάκρυνση κάθε έννοιας φόβου και η εκδήλωση κάποιας μορφής εμπιστοσύνης.

      Το ίδιο ισχύει και τώρα μετά από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια εξελικτικής πορείας. Η γνωριμία με έναν άγνωστο αρχίζει πριν από οποιαδήποτε απόπειρα γλωσσικής προσέγγισης. Το βλέμμα μας είναι φοβερά διεισδυτικό και εισέρχεται με έναν καταπληκτικό τρόπο επί του βλέμματος και επί του εσωτερικού κόσμου του άλλου. Η έκφραση του προσώπου του άλλου και ειδικά οι κινήσεις των μυών του γύρω από τα μάτια του είναι τα πρώτα αποκαλυπτικά στοιχεία, πριν ακόμα κατατεθεί η λεκτική αναφορά του.

      Βέβαια επειδή το βλέμμα με βλέμμα συναντιέται, η ανάγνωση του άλλου εμπεριέχει και τη δική μας έκφραση. Αν εμείς αισθανόμαστε μη φιλικοί απέναντί του, θα διαβάσουμε και τη δική του απόρριψη προς εμάς πολύ εύκολα. Το διαπροσωπικό κλίμα συνήθως συνδιαμορφώνεται με μια θαυμαστή αμοιβαιότητα, χωρίς να μπορούμε να αντιληφθούμε αν η συνάντηση γίνεται στη μέση του «δρόμου» μας ή πιο κοντά προς τη μια ή προς την άλλη πλευρά.

      Αν η μια πλευρά έχει εχθρικές διαθέσεις, τότε η άλλη ή θα νιώσει την ανάγκη για απομάκρυνση – που είναι και το πιθανότερο – ή θα εκδηλώσει και αυτή την ίδια συμπεριφορά για να αποκρούσει την ενδεχόμενη υλοποίησή της. Μπορεί φυσικά να εκδηλώνεται και κάποιου είδους αδιαφορία, αλλά και αυτή γίνεται εξίσου φανερή στην απέναντι πλευρά. Ίσως το πιο εκπληκτικό γεγονός είναι ότι η εκδήλωση μιας μορφής συναισθήματος από άνθρωπο σε άνθρωπο γίνεται με έναν σχεδόν αυτόματο τρόπο και αφορά ακόμα και περιπτώσεις που δεν έχει και κάποιο περαιτέρω νόημα.

     Τι εννοώ; Συμβαίνει ακόμα και στις πιο ξένες περιπτώσεις. Έτσι κοιτώντας απλά κάποιον μέσα σ’ ένα λεωφορείο, κάποιον που δεν θα τον ξαναδείς, διαπιστώνεις ότι γίνεται αυτό το παιχνίδι των βλεμμάτων. Στο δρόμο όταν διασταυρώνεσαι με κόσμο και κοσμάκη, το βλέμμα σου και για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου αν συλλάβει το πρόσωπο του άλλου, προχωρεί σε μια αξιολόγηση της κλίμακας «φιλίας – εχθρότητας».

     Ακόμα και αν βλέπεις μια κινηματογραφική ταινία, όπου δεν υπάρχει αντικειμενικά η έννοια της αμοιβαιότητας – αν και αποδίδεις πάντα στον άλλον τη ανάλογη δική σου διάθεση (!) – πιάνεις τον εαυτό σου να ταξινομεί τα πρόσωπα σε φιλικά ή εχθρικά ή ουδέτερα επηρεαζόμενος φυσικά από το στόρι του έργου αλλά σε κάθε περίπτωση βάζοντας τη δική σου μοναδική πινελιά, η οποία θα έχει και τον τελικό λόγο στην κατάταξη.

      Η θέαση του προσώπου του άλλου εμπεριέχει βέβαια και το σώμα του και τις κινήσεις του. Αλλά το «όλον» συμπυκνώνεται στο βλέμμα, γιατί απ’ εδώ θα εκδηλωθεί με τον πιο αυθεντικό τρόπο ο εσωτερικός κόσμος και η πραγματική διάθεση. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι και το παιχνίδι του έρωτα στηρίζεται σχεδόν καθοριστικά από τη συνάντηση των βλεμμάτων. Σ’ αυτή την περίπτωση κατατίθεται αμοιβαία πριν απ’ όλα η απόλυτη φιλική διάθεση αλλά και η πρόθεση της υποχώρησης του εγωιστικού κόσμου μας έναντι του αντίστοιχου κόσμου του άλλου / της άλλης.

     Η άρση κάθε ίχνους φόβου και η προθετικότητα μείωσης του εαυτού μας προκειμένου να εκδηλωθεί με τον πιο ασφαλή και τον πιο πειστικό τρόπο η φιλικότητά μας και η διάθεσή μας, για να σμίξουν οι κόσμοι μας είναι σαν την απόθεση κάθε όπλου εχθρότητά μας στο έδαφος, σαν να ανοίγουμε τα χέρια μας σε σχήμα αγκαλιάς, και αυτά κατατίθενται με τον πιο γενναιόδωρο τρόπο είτε με το χαμόγελό μας είτε με τη φωτεινότητα του προσώπου μας είτε με το γλωσσικό παιχνίδι.

     Τελικά θα αναλάβει η γλώσσα να χρωματίσει ακόμα περισσότερο την εικόνα του πορτρέτου μας στον άλλο/ στην άλλη, ενώ το άγγιγμα των χεριών θα επισημοποιήσει με τον πιο αυθεντικό αλλά και με τον απόλυτο τρόπο την ουσιαστική συνάντηση δύο ανθρώπων!

birdsong217:Ethel Quixano Henriques ( British, 1868-1936)February, 1929. Oil on canvas.

Ethel Quixano Henriques (British, 1868-1936), 1929.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: