Αρχική > επιστήμη > Όταν η επιστήμη κάνει άλματα αποικίζοντας το μέλλον

Όταν η επιστήμη κάνει άλματα αποικίζοντας το μέλλον

Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας - Χαρταετοί στην Ακρόπολη

Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας – Χαρταετοί στην Ακρόπολη

Του Νίκου Τσούλια

 

      Πάντα ο κόσμος της επιστήμης είναι σε ένταση, σε διαρκή κινητικότητα. Τα ερωτήματα και τα προβλήματα που θέτει η ίδια η πραγματικότητα αφενός και οι στοχασμοί και οι ανησυχίες των επιστημόνων και των ερευνητών αφετέρου είναι πάντα ένα διεγερμένο τοπίο, που «ζει και αναπνέει», που υπάρχει και εξελίσσεται με βάση την κίνηση και την ανησυχία…

      Ωστόσο, η πορεία της επιστήμης προς το μέλλον δεν είναι ισοταχής και ομαλά κινούμενη, αλλά έχει ασυνέχειες και άλματα. Πρόκειται για τη γνωστή μετατροπή της «ποσότητας» σε «ποιότητα». Η ιστορία της επιστήμης αλλά και οι θεωρίες της Γνώσης είναι σαφείς. Έχει προταθεί και ένα παραστατικό σχήμα. «Η εικόνα των βημάτων σύμφωνα με το Κουν θα μπορούσε να συνοψιστεί στο σχήμα: προ-επιστήμη, κανονική επιστήμη, κρίση, επανάσταση, νέα κανονική επιστήμη, νέα κρίση»[i].

      Η Γνώση όμως δεν είναι ένα απλό ζήτημα του ανθρώπου και της κοινωνίας. Μαζί με την «Αγάπη» και όλο τον κόσμο της συναποτελούν την πεμπτουσία της ζωής, ίσως και το νόημά της. Η γνώση δεν είναι απλά και μόνο ο συνδετικός ιστός μεταξύ της σκέψης μας και της πραγματικότητας. «Για τον Επίκουρο, το πρόβλημα της επιστήμης, της κατανόησης της φύσης καθώς και εκείνο της μοίρας των ανθρώπων ήταν αδιαχώριστα. Τι μπορούσε να σημαίνει η ανθρώπινη ελευθερία στον ντετερμινιστικό κόσμο των ατόμων; Όπως έγραφε στον Μενοικέα, “τη δε ειμαρμένη που προτείνουν μερικοί ως κυρίαρχο των πάντων, {ο σοφός} την κοροϊδεύει {…}, διότι είναι προτιμότερο να ακολουθούμε το μύθο περί θεών παρά να υποτασσόμαστε στην ειμαρμένη των δυτικών φιλοσόφων. Γιατί ο μύθος περί θεών αφήνει να διαφαίνεται κάποια ελπίδα εξιλέωσης μέσω απόδοσης τιμών προς αυτούς, ενώ η ειμαρμένη, κατ’ ανάγκην, δεν αφήνει καμιά ελπίδα εξιλέωσης”»[ii].

      Η συσσώρευση πολλαπλών άλυτων ζητημάτων και κυρίως η αλλαγή «παραδείγματος» προκαλούν ένα πολύ διαφορετικό σκηνικό. Τότε οι αντιπαραθέσεις και σκληρές διαμάχες, ακόμα και οι προσωπικές επιθέσεις αλλά και απαξιώσεις παίρνουν τον πρώτο λόγο και τίποτα δεν θυμίζει τη νηφαλιότητα και τον ορθολογισμό της επιστημονικής κουλτούρας. Η ερμηνευτική προσαρμογή των επιστημονικών δεδομένων με βάση τις νέες κρατούσες θεωρίες μετασχηματίζει ακόμα και τον τρόπο σκέψης των επιστημόνων, ενώ επιπλέον διαμορφώνει ρηγματώσεις στις κοινωνικές προεκτάσεις της επιστήμης από τη θεσμική εκπαίδευση μέχρι τα φιλοσοφικά ρεύματα. Αλλά δεν πρέπει να ενιστάμεθα γι’ αυτή την μετεξέλιξη των πραγμάτων, γιατί τόσο η απαραίτητη για την έρευνα αντιπαράθεση ιδεών και απόψεων όσο και η θεώρηση ότι η επιστήμη είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, δίνουν μια επαρκή επεξήγηση για την εξεταζόμενη εικόνα.

      Όταν η επιστήμη κάνει άλματα, δεν έχουμε ανακατατάξεις μόνο στην επιστημονική κοινότητα, όπου άλλοι επιστήμονες και ερευνητικά κέντρα θα βρεθούν στην κορυφή των εξελίξεων και άλλοι θα καταποντιστούν, αλλά και στον κοινωνικό περίγυρο της επιστήμης και το πολιτικό πεδίο. Και το παιχνίδι αυτό είναι διαρκές, αφού αυτό που σήμερα είναι κραταιό, αύριο θα εγκαταλειφθεί. «Ποτέ δεν μπορεί να ειπωθεί για μια θεωρία ότι είναι αληθής… Η αποδοχή των θεωριών είναι πάντα προσωρινή ενώ η απόρριψή τους μπορεί να είναι οριστική»[iii]. Οι ασυνέχειες προϊόντος του χρόνου γίνονται όλο και πιο συχνές. Η συσσώρευση της όλο και πιο νέας γνώσης αλλά και η τεχνολογική έκρηξη έχουν ανατρεπτικό περιεχόμενο. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι είναι τόσο γοργή η επιστημονική εξέλιξη που δεν προλαβαίνουν να την κατανοήσουν ούτε οι ίδιοι οι επιστήμονες – δεδομένης και της φοβερής εξειδίκευσής τους στη μεταμοντέρνα περίοδο – αφού ο κάθε επιστήμονας δεν μπορεί να γνωρίζει ούτε καν τη γειτονική με τη δική του περιοχή επιστήμη.

     Αλλά το μεγάλο πρόβλημα είναι η απόσταση μεταξύ της γλώσσας της επιστήμης και της κοινής γλώσσας των πολιτών. Πρόκειται για μόνιμο και συνεχώς διευρυνόμενο ρήγμα. «Δεν υποψιάζεστε ότι μια μέρα θα υπάρχει μια γλώσσα των επιστημών, ενώ όλες οι άλλες μαζί θα καταντήσουν λαϊκά ιδιώματα, και ότι οι μεν δεν θα καταλαβαίνουν τις δε»;[iv]. Πρόκειται για τη μεγάλη διχοτόμηση της ίδιας της ανθρωπότητας της ίδιας βαρύτητας μαζί με εκείνη της εκτεταμένης οικονομικής ανισότητας, γιατί «κάθε θεωρία της γνώσης καταλήγει να θέσει το ερώτημα για το Είναι», όπως αποφαίνεται ο μεγάλος σύγχρονος διανοητής μας Ε. Μπιτσάκης (Το αειθαλές δέντρο της γνώσης) και το ερώτημα για το «Είναι» αφορά την ουσία της ζωής κάθε ανθρώπου.

      Η γνώση δεν είναι απλά και μόνο ο διαμεσολαβητής μεταξύ της υποκειμενικότητάς μας και της αντικειμενικότητας της Φύσης. «Επανειλημμένα οι μεγάλοι στοχαστές της δυτικής παράδοσης, όπως ο Kant, ο Whitehead ή ο Heidegger, υπερασπίστηκαν την ανθρώπινη ύπαρξη ενάντια σε μια αντικειμενική αναπαράσταση του κόσμου η οποία απειλούσε το νόημά της»[v]. Η επιστήμη πάντα βρίσκεται εντός του μέλλοντος˙ μ’ αυτό ασχολείται και αυτό σχεδιάζει. Εκεί θέτει την ψυχή της. Η επιστήμη κατοικεί στο μέλλον, γιατί «το αύριο είναι η ερώτηση» (Tomorrow is the Question), όπως πολύ όμορφα έλεγε ο Αμερικανός σαξοφωνίστας Ορνέτ Κόουλμαν.

[i] Chalmers A. F. (1994 ), Τι είναι αυτό που το λέμε ΕΠΙΣΤΗΜΗ; Αθήνα: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 140

[ii] Prigogine, I. (2003), Το τέλος της βεβαιότητας, Αθήνα: Κάτοπτρο, σ. 25, 26

[iii] Chalmers A. F. (1994 ), Τι είναι αυτό που το λέμε ΕΠΙΣΤΗΜΗ; Αθήνα: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 69, 93

[iv] Serres M. (2006), Ζητώ, ευρίσκω, αποκρύπτω, στο: Γιούρης Η. (επιμ.), Τι δεν γνωρίζουμε; Φιλοσοφικές συναντήσεις της UNESCO ), Αθήνα: Σμίλη, σ. 45

[v] Prigogine, I. (2003), Το τέλος της βεβαιότητας, Αθήνα: Κάτοπτρο, σ. 26

Αρχαϊκές μορφές,Γ.Γουναρόπουλος

Αρχαϊκές μορφές, Γ. Γουναρόπουλος

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: