Αρχική > φιλοσοφία > Η εμπειρία του τοπίου είναι εμπειρία του εαυτού σου

Η εμπειρία του τοπίου είναι εμπειρία του εαυτού σου

Αποτέλεσμα εικόνας για πεσμένος κορμός γέρικου δέντρου

Του Νίκου Τσούλια

      Η πρόταση που είναι τίτλος του παρόντος άρθρου είναι παρμένη από την κινηματογραφική ταινία: «Ο έρωτας είναι το τέλειο έγκλημα» και μου έκανε εντύπωση κυρίως η απολυτότητα με την οποία εξέφραζε ο ηθοποιός την εν λόγω σκέψη – γι’ αυτό και αποφάσισα να δώσω και τη δική μου προσέγγιση.

      Η εμπειρία ενός τοπίου έχει ως αφετηρία προφανώς τον κόσμο των αισθήσεων, ο οποίος όμως είναι ένας κόσμος σύμμεικτος. Αποτελείται από μίγμα του εξωτερικού κόσμου και του εσωτερικού μας κόσμου, συναισθηματικού και πνευματικού. Από τη στιγμή που προσλαμβάνουμε μια και μόνο εικόνα ενός φυσικού τοπίου έχει ήδη τροποποιηθεί από τη σκέψη μας – γιατί προφανώς γίνεται αυτόματα μια ερμηνεία της εικόνας και δεν είναι η σκέψη μας κάποιου είδους κάτοπτρο που απλώς καθρεφτίζει το τοπίο και τη φύση γενικότερα.

     Ποτέ δύο άνθρωποι δεν βλέπουν τα ίδια πράγματα, όταν αγναντεύουν ένα τοπίο. Και αυτό όχι μόνο γιατί μπορεί να εστιάζουν σε διαφορετικές περιοχές ή γιατί μπορεί να έχουν κάποιο συγκεκριμένο ενδιαφέρον, που τους δημιουργεί μια ιδιαιτερότητα. Έχουν ούτως ή άλλως κοινά σημεία αλλά η πρόσληψή τους είναι πλέον διαφορετική, αφού στην πρόσληψη ενθυλακώνεται αυθωρεί και παρά χρήμα και η ερμηνεία, η προσωπική ερμηνεία.

      Αλλά το ζήτημα έχει και συνέχεια. Ένας παρατηρητής που θα σταθεί σε δύο διαφορετικές στιγμές για να παρατηρήσει το ίδιο τοπίο δεν θα αντιληφθεί τα ίδια στοιχεία του τοπίου – και δεν αναφέρομαι στην περίπτωση που το τοπίο έχει αλλάξει αλλά με δεδομένο τη σταθερότητα του τοπίου. Η άλλη πρόσληψη προφανώς οφείλεται στη διαφορετικότητα της ψυχικής και συναισθηματικής κατάστασης του παρατηρητή, που θεωρείται βέβαιο ότι είναι διαρκώς μεταβαλλόμενη.

      Η ιστορία μας γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρουσα όταν η παρατήρηση και η εμπειρία ενός τοπίου αφορά άγνωστά μας μέρη ή μέρη που έχουμε ισχυρή συναισθηματική αναφορά. Στην πρώτη περίπτωση και μόνο η κρατούσα αντίληψή μας ως επισκέπτη σε ένα πρωτόγνωρο τοπίο έχει ήδη φωλιάσει για τα καλά στη σκέψη μας και είναι πολύ ευεπίφορη στην πρόσληψη της εικόνας. Στην ουσία ο επισκέπτης είναι έτοιμος να ρουφήξει κάθε πτυχή της εικόνας και να βάλει βαθιά μέσα στη συνείδησή του και στη μνήμη του την εικόνα – γιατί είναι ένας τρυγητής των εικόνων των αισθήσεών του.

     Ας δούμε την περίπτωση εκείνη που ένας τουρίστας μεσογειακής χώρας επισκέπτεται την Αλάσκα, ένα μέρος πλήρως ανατρεπτικό στις δικές του οικείες παραστάσεις. Είναι προφανές ότι βρίσκεται σε διαρκή διέγερση. Οι αισθήσεις του βρίσκονται σε φοβερή αλληλοσυσχέτιση με το συναίσθημά του. Οι εικόνες δεν είναι ουδέτερες.

      Στη δεύτερη περίπτωση πριν πάμε σε ένα μέρος – με το οποίο έχουμε μια πολύ ξεχωριστή αναφορά – στην ουσία προοικονομούμε το τοπίο, το φανταζόμαστε, το επινοούμε. Και έχει μόνο όλα αυτά, αλλά κατ’ ουσία το συναίσθημά μας έχει μπει «μπροστά» από τις αισθήσεις με τόσο έντονο τρόπο, που οι αισθήσεις κινούνται με μια λογική να υπηρετήσουν ό,τι το συναίσθημα έχει ήδη δημιουργήσει! Και αυτό που τελικά θα δούμε είναι ήδη τροποποιημένο…

      Η όλη υπόθεση συνδέεται με τη σχέση υποκειμενικότητας και αντικειμενικότητας, παρατήρησης και ερμηνείας, με τη σχέση αισθήσεων και συναισθημάτων και συσχέτισης εσωτερικού κα εξωτερικού κόσμου. Και είναι μια αρκετά περίπλοκη υπόθεση. Προφανώς δεν είναι ισοδύναμη αυτή η σχέση – αλλά ούτε και έχει καθολικά στοιχεία για όλους τους ανθρώπους. Οι προσλαμβάνουσες παραστάσεις μας συναρτώνται από το χαρακτήρα και τον πνευματικό μας κόσμο, από τις ευαισθησίες και από την προσωπικότητά μας.

     Θεωρώ όμως ότι η πρόσληψη ενός τοπίου – που ταυτόχρονα γίνεται και εμπειρία του τοπίου – διαμορφώνεται περισσότερο από την όλη στάση του παρατηρητή. Και γι’ αυτό μπορούμε να ισχυριστούμε ότι πράγματι τελικά η εμπειρία του τοπίου είναι εμπειρία του εαυτού μας. Γιατί αυτό που τελικά θα απομείνει και θα λειτουργεί ως μνήμη και ως ανάμνηση είναι η προσωπική μας ματιά.

      Αλλά για να κατακτάς την εμπειρία του κάθε τοπίου ως εμπειρία του εαυτού σου θα πρέπει να ψυχανεμίζεσαι στης φύσης τα φανερώματα, να ανιχνεύεις τις πέραν των αισθήσεων πτυχές της εικόνας. Βλέποντας έναν σκισμένο κορμό γέρικου δέντρου – λυγισμένο από το βάρος του χρόνου και των αγώνων που έκανε για να ζήσει – πρέπει να κάνεις ένα ταξίδι στο χρόνο και να δεις το παρελθόν του ως βλαστού θαλερού που κουνιέται σε κάθε φύσημα του αέρα, ως λυγερόκορμου και περήφανου ιστού που κοιτούσε μόνο και μόνο προς το στερέωμα του ουρανού, ως κορμού ανεμοδαρμένου και βροχόπληκτου που σιγά – σιγά αρχίζει να ταπεινώνεται, να στοχαστείς – αν είναι μοναχό του – ποιους ταξιδιώτες μπορεί να έχει φιλοξενήσει, πόσα και πόσα πουλιά έχουν φωλιάσει πάνω του, τι ανθούς και τις καρπούς έχει δώσει, τι ίσκιους και τι δροσιά έχει προσφέρει, τι παιχνίδια έχει κάνει με τα φυλλορροήματά του, τι ελπίδες ζωής έδινε κάθε φορά στο περιβάλλον του όταν οι μπουκωμένοι χυμοί του χειμώνα μεταμορφώνονταν με τη δική του συμβολή σε μάτια φύλλων και σε ξεπέταγμα νέων βλαστών, να ψάξεις να βρεις αν ξεπετάγεται άλλος βλαστός από τα κομματιασμένα απομεινάρια του, να αντιληφθείς τους κύκλους της φύσης, να ερμηνεύσεις και τους δικούς σου καιρούς μέσα από τη ροή του χρόνου.

      Βλέποντας έναν γέρικο κορμό, πόσα και πόσα πράγματα δεν αισθάνεσαι; Δεν έχεις ταξιδέψει σε στοχασμούς και σε αναζητήσεις που απλώς περιμένουν πώς και πώς την αφορμή για να ξεπεταχτούν εκφράζοντας στην ουσία την αγωνία του δικού σου κόσμου;

Αποτέλεσμα εικόνας για δεντρο που φυτρωνει από κορμό

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: