Αρχική > Ψυχολογία > Ποια είναι η οικολογία του φόβου;

Ποια είναι η οικολογία του φόβου;

Αποτέλεσμα εικόνας για fear

 

Του Νίκου Τσούλια

 

 

      Είναι το πιο ισχυρό συναίσθημα του ανθρώπου αλλά και το πιο πρωτόγονο. Συνδέεται με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και με την όλη διαδικασία προστασίας του ανθρώπου έναντι κάθε κινδύνου, υπαρκτού ή και φαντασιακού. Ουσιαστικά ήταν και είναι λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος, που έχει μεταφερθεί όμως η επίδρασή του και στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

      Αποτελεί δηλαδή συστατικό στοιχείο της συνείδησής μας και μπορούμε να ισχυριστούμε ότι κάνει αισθητή την παρουσία του σε κάθε άνθρωπο με διάφορες διακυμάνσεις ανάλογα με την κουλτούρα του και την κοσμοθεωρία του, με την κοινωνική του θέση και το πολιτισμικό του στερέωμα, με τις διάφορες περιστάσεις αλλά και κυρίως με την ψυχολογική του ιδιοσυγκρασία. Αλλά πέραν τούτων αναδύεται και από τις σκοτεινές πλευρές του υποσυνειδήτου μας και ως εκ τούτου ελέγχεται ελλειμματικά.

      Ο πιο μεγάλος φόβος είναι προφανώς εκείνος του θανάτου και κοντά σ’ αυτόν ο αντίστοιχος του μακροχρόνου και σοβαρής μορφής πόνου. Σ’ αυτές τις δύο εκδοχές ο άνθρωπος λυγίζει ακόμα και με την φαντασιακή πρόσληψή τους και αν δεν έχει αντίβαρα μιας αισιόδοξης στάσης για τη ζωή και μιας ισχυρής αυτοπεποίθησης, τότε η βίωση αυτών των δύο φόβων δημιουργεί μια επίγεια κόλαση και ένα μαρτύριο σκληρής δοκιμασίας της ψυχής και του σώματος – αν και ο διαχωρισμός αυτός παύει να έχει κάποια αξία σ’ αυτές τις περιπτώσεις.

      Ο φόβος – εκτός των προηγούμενων αιτιών του και όψεών του – έχει και άλλες αφετηρίες, που έχουν ενσωματωθεί στην ίδια τη ζωή του ανθρώπου, παρά το γεγονός ότι είναι κοινωνικές επινοήσεις και κατασκευές. Αποκτούν όμως τόση ισχύ, που διαμορφώνουν ένα σκληρό περίβλημα προκαταλήψεων παγιδεύοντας την ελευθερία του πνεύματός μας και την αιώνια δίψα μας για χειραφέτηση και αυτοπραγμάτωση. Πρόκειται για το θρησκευτικό φαινόμενο, το οποίο όπου γης και όπου χρόνου αποσκοπούσε και αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός σκηνικού φόβου ως προς το επέκεινα, με ουσιαστικό σκοπό τη χειραγώγηση του ανθρώπου και τη διαχείριση της αγωνίας του εκ μέρους της διοίκησης των θρησκειών! Προφανώς τα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου είναι απολύτως υπαρκτά και άκρως σοβαρά. Αλλά αυτό δεν δίνει τη δυνατότητα σε κανέναν θεσμό να εκμεταλλεύεται την υπαρξιακή αγωνία, σαν να είναι οι γνώστες της και οι διαχειριστές της…

      Η δεύτερη μεγάλη πηγή κατασκευής του σκηνικού του φόβου είναι κοινωνικός, πολιτισμικός αλλά και ταξικός. Εδώ στηρίζονταν και στηρίζονται εν πολλοίς τα κάθε λογής συστήματα εξουσίας. Η ίδια η σύλληψη και η καταστατική πράξη της εξουσίας τον έχουν ως βασικό πυρήνα. Πρόκειται για ένα ολόκληρο νεφέλωμα ποικίλων μορφών φόβου, που απλώνεται σ’ όλο το φάσμα της ζωής μας και παίρνει την όψη μιας γενικευμένης ψυχικής φοβίας και μόνιμης κοινωνικής ανασφάλειας για την εργασία, για τα οικονομικά, για το μέλλον…

      Δεν είναι βέβαια καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι όλα τα αυταρχικά καθεστώτα εδραιώνονται αποκλειστικά και μόνο στο αίσθημα του φόβου. Πρόκειται για τη μαζική παραγωγή του φόβου, που παραλύει τη βούληση και στομώνει ακόμα και την ιδέα της ελευθερίας. Ο Χίτλερ υπήρξε απόλυτα κυνικός ως προς αυτό. Η όλη σύλληψη του εθνικοσοσιαλισμού και του ναζισμού δεν άφηνε κανένα περιθώριο αμφισβήτησης του κεντρικού ρόλου του οργανωμένου κρατικού φόβου. «Η βαρβαρότητα χαίρει σεβασμού. Ο λαός χρειάζεται τον ωφέλιμο φόβο. Θέλουν να φοβούνται κάποιον. Θέλουν να φοβούνται κάτι. Θέλουν κάποιον να τους προκαλεί φόβο και να τους κάνει να υποτάσσονται σ’ αυτόν τρέμοντας» (L. Rees, Οι Ναζί). Αλλά και τα θύματα βίωναν την κόλαση του φόβου, που υπερέβαινε ακόμα και την ίδια την απειλή για τη ζωή. «Πείνα, δίψα, φόβος, μετάθεση, διαλογή, φωτιά, καμινάδα: όλες αυτές οι λέξεις σημαίνουν κάτι, μα την εποχή εκείνη σήμαιναν κάτι άλλο… Έσφιγγα δυνατά το χέρι του πατέρα μου – ο γνωστός, αρχαίος φόβος μην τον χάσω» (Ε. Βίζελ, Η νύχτα).

     Από τη μικρή περιδιάβασή μας στον σκοτεινό εν πολλοίς κόσμο του φόβου μπορούμε να καταλήξουμε σε μερικά συμπεράσματα. Ο φόβος ως καθ’ εαυτό συναίσθημα είναι υπαρκτό και αναγκαίο. Προσφέρεται ως άμεση αντίδραση στην οποιαδήποτε απειλή και αποτελεί ένα στερέωμα προστασίας μας. Όταν δε είναι σε μικρή έκταση και ένταση, έχει και δημιουργικές όψεις αποτελώντας έναν παράγοντας διαρκούς βελτίωσης της ζωής μας. Αλλά ο φόβος ως κοινωνική κατασκευή ή ως μόνιμη ψυχοπαθολογική κατάσταση ακυρώνει τις δυνατότητές μας, καθηλώνει την προσωπικότητά μας και μας υποτάσσει στη βαρβαρότητα και σε αντιανθρώπινες καταστάσεις.

      Η ορθολογική διαχείρισή του είναι βασικό στοιχείο της ζωής μας και προφανώς χωρίς αυτή κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να διαμορφώσει αυτόνομα το δρόμο της ζωής του και να χαρεί τον εαυτό του και την ομορφιά του κόσμου!

 

Αποτέλεσμα εικόνας για fear

 

Αποτέλεσμα εικόνας για fear

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: