Αρχική > φιλοσοφία > Η παράξενη σχέση «αιτίου – αποτελέσματος»

Η παράξενη σχέση «αιτίου – αποτελέσματος»

nickkobyluch: “Winter tree line - Nunhead. ”

Winter tree line – Nunhead

Του Νίκου Τσούλια

    Δύο είναι οι βασικές κατευθύνσεις του στοχασμού μας, μια να δημιουργεί, να φαντασιώνεται και να ονειρεύεται και μια να ερμηνεύει και να επανερμηνεύει τα γεγονότα και τα πράγματα. Θέλει η σκέψη μας να δίνει πάντα εξηγήσεις, να έχει όσο το δυνατόν την καλύτερη κατανόηση της πραγματικότητας, για να μπορούμε να «στεκόμαστε» στον κόσμο και να διαπλάθουμε τη ζωή μας με τον πιο αυθεντικό τρόπο.

    Από τη στιγμή που συνειδητοποιούμε την ύπαρξή μας και επιθυμούμε διαρκώς να «τοποθετούμε» τον εαυτό μας στην καλύτερη δυνατή θέση μέσα στην κοινωνία και καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας είτε συνειδητά είτε όχι, η πιο ουσιαστική αγωνία μας είναι να εξηγούμε τα πάντα, γεγονότα και πράγματα και κυρίως τον εαυτό μας. Και δεν είναι ταυτολογία κάτι τέτοιο, αφού η αυτογνωσία παραμένει το μεγάλο ζητούμενο για κάθε άνθρωπο, που εμφανίζεται στην επιφάνεια του πλανήτη μας.

    Αλλά και οι θεσμικές λειτουργίες της κοινωνίας και οι πολιτισμικές μας εκφράσεις εκεί αποβλέπουν σε μεγάλο βαθμό, στη διαρκή εξήγηση, στην αναζήτηση των αιτίων. Η εκπαίδευση, η παιδεία, η επιστήμη, η τέχνη κλπ εκεί αποσκοπούν, να κατανοούν την πραγματικότητα, για να μπορεί ο άνθρωπος να γράφει την ιστορία με τους καλύτερους όρους. «Καλύτερα να μπορώ να ερμηνεύσω ένα γεγονός παρά να είμαι βασιλιάς στους Πέρσες», έλεγε πολύ παραστατικά ένας αρχαίος φιλόσοφός μας θέλοντας να καταδείξει την ακτινοβολία της ερμηνείας των πραγμάτων.

    Η σχέση αιτίου – αποτελέσματος είναι λοιπόν η βάση του ορθολογισμού μας και είναι πάντα ζητούμενο στο αξιερώτητο και στην κουλτούρα της διαρκούς αναζήτησης του ανθρώπου. Από εδώ άλλωστε αναδύθηκε η λογική του μακρινού προγόνου μας μέσα από χίλια μύρια κύματα αντιξοοτήτων και προκλήσεων. Αλλά δεν είναι πάντα εύκολος ο φωτισμός μεταξύ αιτίου και αποτελέσματος και απαιτεί ισχυρό στοχασμό, κριτική και δημιουργική σκέψη, κραταιό ορθολογισμό και ελευθερία πνεύματος. Συχνά δεν αρκούν οι γνώσεις μας, ενώ καιροφυλακτούν πάντα οι δογματισμοί και οι προκαταλήψεις μας που αιχμαλωτίζουν την ορθοκρισία μας. Και το πιο φοβερό είναι ότι ή δεν συνειδητοποιούμε τον περιορισμό και την αιχμαλωσία της σκέψης μας από τους δογματισμούς και τις προκαταλήψεις ή αν το συνειδητοποιούμε, δεν αποδεχόμαστε την ομηρία μας!

    Η ερμηνεία της πραγματικότητας δεν γίνεται από θέση μακρινού παρατηρητή, αλλά μέσα από τη δράση του ίδιου του ανθρώπου. Χωρίς τη διαρκή και ορθολογική ερμηνεία δεν μπορούμε να έχουμε δημιουργικότητα και να επηρεάζουμε τα ζητήματα που μας αφορούν. Έχουμε συνηθίσει να ερμηνεύουμε με ρηχό τρόπο την πραγματικότητα και μάλιστα με τη μορφή «1 προς 1», όπως λέμε στα μαθηματικά δηλαδή ένα αίτιο παράγει ένα αποτέλεσμα. Ο τρόπος σκέψης στη σχέση αιτίου – αποτελέσματος είναι παγιδευμένος από απλοϊκά σχήματα. «Πέφτει το ποτήρι κάτω και γι’ αυτό έσπασε. Χτύπησα στο πόδι, γι’ αυτό πονάω». Έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε με παιδικό τρόπο τα γεγονότα, ένα αίτιο και αυτό το αίτιο που δρα τώρα!

    Ο καπνιστής δεν συνειδητοποιεί τη ζημιά που κάνει στον εαυτό του, γιατί αυτή έχει σωρευτικό χαρακτήρα και δεν εμφανίζεται τη στιγμή του καπνίσματος. Άρα πρώτο ζήτημα είναι να βλέπουμε τη δράση του αιτίου στη ροή του χρόνου. Μια ασθένεια συνήθως οφείλεται σε πολλούς παράγοντες: βιολογικούς, ψυχικούς, κοινωνικούς, πολιτισμικούς, τρόπο ζωής, μικροοργανισμούς. Κι όμως κάθε φορά θέλουμε ένα και μόνο αίτιο. Μπορεί πράγματι σε κάποιες περιπτώσεις το ένα αίτιο να είναι καθοριστικό αλλά θέλουμε να παραλείπουμε ότι αν δεν υπήρχαν άλλοι παράγοντες, το καθοριστικό αίτιο δεν θα είχε καμιά επιρροή! Δεύτερο ζήτημα, δύσκολα θα βρούμε κάποιο γεγονός που έχει μονοπαραγοντική προέλευση και αιτία.

    Η κρίση στη χώρα μας δεν είναι συμβάν του 2009. Προϋπήρχε τα προηγούμενα χρόνια. Υπονόμευε διαρκώς την κοινωνική μας και την εθνική μας πορεία αλλά ή δεν το βλέπαμε ή δεν θέλαμε να το δούμε ή δεν θέλαμε να το αντιμετωπίσουμε. Κι όμως προστρέξαμε με τον πιο αγελαίο τρόπο στην λαϊκίστικη αιτιολόγηση της μορφής «αυτός φταίει»! Και ησυχάσαμε που βρήκαμε τον υπαίτιο!! Αλλά δεν ήταν καθόλου έτσι τα πράγματα. Τρίτο ζήτημα, τα γεγονότα έχουν πολλούς συντελεστές δημιουργίας τους αλλά και ριζώματα στο χρόνο.

    Στη ζωή μας παίρνουμε συνεχώς αποφάσεις, μικρές ή μεγάλες, στο επαγγελματικό πεδίο, στο κοινωνικό, στο οικογενειακό, στο προσωπικό κλπ. Όταν αποτυγχάνουμε, αναζητούμε συνήθως τα αίτια αλλού έξω από τον εαυτό μας: στην ατυχία, στο υπερπέραν, στους γείτονες, στη ζήλια των άλλων κλπ κλπ. (Φυσικά όταν πηγαίνουμε καλά, τότε είναι η δική μας προσωπικότητα και μόνο που διαμορφώνει την καλή εξέλιξη των πραγμάτων). Δεν αναρωτιόμαστε σε έναν απλό στοχασμό: ότι αν δεν επηρεάζουμε εμείς τη ζωή μας, τότε είμαστε έρμαια του «πεπρωμένου» και εμείς απλώς υπάρχουμε! Τέταρτο ζήτημα, στα πράγματα και στις υποθέσεις που μας αφορούν είναι συνήθως και ο εαυτός μας μέσα.

    Συμπερασματικά και πάντα κατά την ταπεινή μου γνώμη, η ζωή και ο κόσμος δεν είναι μονοσήμαντη συνάρτηση. Έχουν άπειρες πτυχώσεις λειτουργίας και έκφρασης, οι οποίες συνδυάζονται με πολλαπλές σχέσεις. Και αν η επιστήμη και η τέχνη αλλάζουν τον κόσμο, μεταπλάθουν διαρκώς την πραγματικότητα και κάνουν θαύματα, οφείλεται ακριβώς στον τρόπο παραγωγής της γνώσης και της εξήγησης, που επιδιώκει να ερμηνεύει πίσω από τα φαινόμενα και να αναζητά και τα αίτια των αιτίων μέχρι και τα αρχικά και έσχατα σημεία, το μηδέν και το άπειρο…

terminusantequem: “Henri de Toulouse-Lautrec (French, 1864-1901), The Card Players, 1893. Oil on cardboard ”

Henri de Toulouse-Lautrec (French, 1864-1901), The Card Players, 1893.

  1. Μαριαμ
    18/11/2019 στο 8:24 ΠΜ

    Καλγμερα σαα
    Στην αρχη τπυ αρθρου λετε:» απο τουε που συνειδητοποιουμε τους εαυτους μας».
    Τι συνειδητοποιουμε; Ποιοι ειμαστε κ τι ειμαστε, συνειδητοποιουμε οτι ειμαστε κατι παραπανω σπο υλικα οντα, οτι ο εγκεφαλος μας ειναι ενα θαυμα που δεν το γνωριζουμε. Συνειδητοποιουμε οτι δεν διαφερουμε απο τον διπλανο μας ουσιαστικα;
    Διοτι εαν δεν το συνειδητοποιουμε αυτο, τοτε πως μπορουμε να συνειδητοποιησουμε πραγματικα οτιδηποτε αλλο;
    «Συνειδητοποιουμε» συνηθεστετα το εξω βασγ του μεσα. Αρα τι συνειδητοποιουμε;

    • N.T.
      22/11/2019 στο 8:43 ΜΜ

      Η συνειδητοποίηση συνδέεται με ό,τι προσδιορίζουμε ως ταυτότητά μας. Προφανώς έχει διαφοροποιήσεις από άνθρωπο σε άνθρωπο – αλλά υπάρχει ένας σταθερός πυρήνας που συνάπτεται εξελικτικά με την ολοκλήρωση της βιολογικής μας ανθρωποποίησης και με την καλλιέργεια του πολιτισμικού μας εξανθρωπισμού. Σας ευχαριστώ!

      • streetgarb
        23/11/2019 στο 10:25 ΠΜ

        Καλημερα σας
        Ναι συνειδητοποιουμε τον εαυτο μας μεσω της ταυτοτητας μας που εμεις οι ιδιοι εχουνε πτοσδιορισει για τον εαυτο μας- λιγο φαυλος κυκλος.
        Η ταυτοτητα μας ειναι ακριβως αυτο που μας περιοριζει- Ειμαι Αυτο! Κ τιποτα αλλο.
        Ετσι ειμαι! Δεν λεμε;
        Γιατι ειναι απαραιτητο να εχουμε ταυτοτητα, εναν οτισμο του εσυτου, οταν διαθετουμε εναν νου ο οπιοιος ειναι απαιριοριστες ιδιοτητες;
        Η οποια εξελιξη θα προελθει απο την αρση οριοθετησεων που μας υποχρεωνει κ εκγλωβιζει η ταυτοτητα.

      • streetgarb
        16/12/2019 στο 3:20 ΜΜ

        Καλησπερα σας
        Θα ελεγα οτι η συνειδητοποιηση εινσι η αρχη της κατανοησης της ελλειψης ταυτοτητας- η απαγκιστρωση απ την ατομικη ταυτοτητα δεν ειμαι αυτο ακριβως που μας στερει καθε συνειδητοποιηση κ ενσυνσισθηση;
        Προσκολλημενοι στην ταυτοτητα μας, πως περιμενουμε να ανοικτουνε προς τον κοσμο γυρω μας;

  2. N.T.
    16/12/2019 στο 7:36 ΜΜ

    Πρόκειται για το γνωστό πρόβλημα της επιστήμης και της φιλοσοφίας, το πως η δική μας υποκειμενικότητα «συναντά» πράγματι την αντικειμενικότητα. Η φαινομενολογία δίνει μια σχετική προσέγγιση. Το ερώτημα ωστόσο παραμένει. Είναι προσιτή η αλήθεια;

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: