Αρχική > πολιτική > Η μαρτυρική εξέγερση στ γκέτο της Βαρσοβίας

Η μαρτυρική εξέγερση στ γκέτο της Βαρσοβίας

 

Μια από τις πιο γνωστές φωτογραφίες του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, από την αναφορά του Γιούργκεν Στρόοπ προς τον Χάινριχ Χίμλερ σχετικά με την κατάπνιξη της εξέγερσης στο γκέτο της Βαρσοβίας. Η λεζάντα που τη συνοδεύει στην αναφορά: «Βγαίνουν με τη βία από τα λαγούμια τους».

 

 

Του Νίκου Τσούλια

«Είμαι ευτυχισμένη τώρα, γιατί μπορώ να κλάψω…»!

      Το άκουσμα της λέξης «γκέτο» παραπέμπει σε αποκλεισμό από την κοινωνία και από τη ζωή, σε εγκλεισμό μιας μεγάλης φυλακής, σε πλήρη περιθωριοποίηση και σε στέρηση κάθε ανθρώπινου δικαιώματος, σε ευτελισμό του ανθρώπου και της ιστορίας. Οι άνθρωποι εδώ βιώνουν μια επίγεια κόλαση και περιμένουν το τέλος της ζωής τους χωρίς ελπίδα και όνειρα. Τα όρια του κόσμου τους είναι η σκληρή επιβίωσή τους.

      Τα περισσότερα γκέτο του φασισμού ήταν προθάλαμοι ή καθ’ εαυτοί χώροι του μαζικού θανάτου και των ομαδικών τάφων. Η φρίκη του ναζισμού δεν περιλαμβάνει απλά και μόνο τα εκατομμύρια θύματα του πολέμου ούτε το Ολοκαύτωμα αλλά και τα πολλαπλά γκέτο που είναι φτιαγμένα σχεδόν σ’ όλη την Ευρώπη. Το γκέτο της Βαρσοβίας φυσικά θα μείνει στην ιστορία ως το πιο σκοτεινό και το πιο εφιαλτικό σκηνικό του θανάτου και της πλήρους αμαύρωσης του προσώπου του ανθρώπου. Ας δούμε μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο (Η εξέγερση του γκέτο της Βαρσοβίας και το σοσιαλιστικό κίνημα Bund) του Μάρεκ Έντελμαν, ο οποίος πρωτοστάτησε στη γνωστή εξέγερση.

      «Αφού κάναμε τη σύζευξή μας με τις ομάδες του κεντρικού γκέτο, συνεχίζουμε να πολεμάμε. Και σ’ αυτό το τομέα είναι πρακτικά αδύνατο να μετακινηθούμε. Τεράστιες πυρκαγιές κλείνουν ολάκερους δρόμους. Μια θάλασσα από φλόγες εισβάλει στα κτίρια και στις αυλές. Τα ξύλινα δοκάρια τριζοβολάνε, οι τοίχοι καταρρέουν. Δεν υπάρχει αέρας. Δεν υπάρχει παρά ο αποπνικτικός μαύρος καπνός, και η λαύρα από τα καμίνια που ακτινοβολεί και αυτή τους καρβουνιασμένους τοίχους και τις πυρακτωμένες σκάλες. Αυτό που δεν κατάφεραν οι Γερμανοί, το πετυχαίνει τώρα η πανίσχυρη φωτιά. Χιλιάδες πεθαίνουν μέσα στις φλόγες. Η μυρουδιά από τα ψημένα κορμιά σε πιάνει στο λαιμό. Στα μπαλκόνια, στα περβάζια των παραθύρων, στις πέτρινες σκάλες που δεν πήραν φωτιά, κείτονται καρβουνιασμένα πτώματα. Η φωτιά διώχνει τους ανθρώπους από τα καταφύγιά τους, τους ξετρυπώνει από τις κρυψώνες που είχαν ετοιμάσει από καιρό, σε κάποιο σίγουρο μέρος, σε μια σοφίτα ή σ’ ένα κελάρι. Χιλιάδες περιφέρονται στις αυλές, κινδυνεύοντας να πιαστούν, να φυλακιστούν ή να σκοτωθούν επί τόπου από τους Γερμανούς. Θανάσιμα εξαντλημένοι, αποκοιμιόνται κάτω από τις καμάρες, όρθιοι, καθισμένοι ή ξαπλωμένοι, και είναι μέσα στον ύπνο τους που τους χτυπούν οι γερμανικές σφαίρες.

      Κανείς δεν αντιλαμβάνεται ότι ο γέρος που φαίνεται να κοιμάται κάτω από μια καμάρα δεν θα ξυπνήσει πια. Κανείς δεν παρατηρεί πώς η μητέρα που βλέπουμε να θηλάζει το μωρό της είναι εδώ και τρεις μέρες ένα κρύο πτώμα και πως το μωρό στην αγκαλιά της βυζαίνει κλαίγοντας ένα νεκρό στήθος. Εκατοντάδες άνθρωποι δίνουν ένα τέλος στη ζωή τους πηδώντας από τον τρίτο ή τον τέταρτο όροφο. Μητέρες γλυτώνουν έτσι τα παιδιά τους από το μαρτύριο της φωτιάς. Ο πολωνικός πληθυσμός τα παρακολουθεί όλα αυτά από την οδό Σβιετόγερσκα και τη πλατεία Κρασίνσκι. Μετά από μια τόσο παραδειγματική τιμωρία του κεντρικού γκέτο και του τομέα του εργοστάσιου βουρτσών, οι Γερμανοί είναι βέβαιοι ότι οι κάτοικοι των άλλων τομέων θα τους εκκενώσουν με τη θέλησή τους. Να γιατί ορίζουν μια τελευταία διορία και σημεία συγκέντρωσης, απειλώντας όσους παρακούσουν ότι θα πάθουν αυτά που μόλις είδαν. Όμως, ούτε τα παρακάλια, ούτε οι απειλές δεν επηρεάζουν το πληθυσμό. Παντού, οι μαχητές μένουν στις θέσεις τους. Εκείνοι στα εργαστήρια Τέμπενς και Σουτς κάνουν ό,τι μπορούν για να δυσκολέψουν τη προέλαση των γερμανικών μονάδων προς το κεντρικό γκέτο. Από τα μπαλκόνια, τα παράθυρα και τις στέγες, ρίχνουν χειροβομβίδες πάνω στα οχήματα των SS. Πετυχαίνουν μάλιστα ένα αυτοκίνητο που κινείται στην «άρεια ζώνη» και το καταστρέφουν. Μια μέρα, ο Ροζόφσκι και ο Σλόμο, την ώρα που επιθεωρούν τον τομέα, εντοπίζουν ένα καμιόνι που πλησιάζει. Ένα δευτερόλεπτο σκέψης και βρίσκονται και οι δυο τους σε ένα μπαλκόνι από όπου ρίχνουν στο καμιόνι μια βόμβα δυο κιλών, κάνοντας διάνα. Από τους εξήντα SS που μεταφέρει, μόνο πέντε γλυτώνουν. Με τη πέμπτη μέρα, τελειώνει η διορία που έχουν ορίσει οι Γερμανοί για τις «εθελούσιες» αποχωρήσεις.

      Και τότε προχωράνε στην «ειρήνευση» των τελευταίων τομέων και συναντάνε λυσσαλέα αντίσταση. Δυστυχώς, ελλείψει ηλεκτρισμού, οι από καιρό τοποθετημένες νάρκες είναι άχρηστες. Γίνονται σκληρές μάχες. Οι εξεγερμένοι, οχυρωμένοι στα κτίρια, δεν αφήνουν τους Γερμανούς να μπουν στη περιοχή τους. Και εκεί επίσης, κάθε σπίτι πολεμάει. (…) Λαβαίνοντας υπόψη τις νέες συνθήκες μάχης, η ΖΟΒ (Εβραϊκή Οργάνωση Μάχης) αλλάζει τακτική. Επιδιώκει να προστατεύσει τις πιο πολυάριθμες ομάδες κατοίκων που κρύβονται στα καταφύγια. Δυο τμήματα της ZOB (εκείνα του Χόχμπεργκ και του Μπέρεκ) βγάζουν πολλές εκατοντάδες ανθρώπους από το καταφύγιο της οδού Μίλα 37, που κατάρρεε, για να τους οδηγήσουν στο Νο 7 του ίδιου δρόμου. Καταφέρνουμε να υπερασπιστούμε επί μια βδομάδα αυτό το μέρος όπου έχουν καταφύγει χιλιάδες άνθρωποι. Έξω, το γκέτο έχει σχεδόν ολοκληρωτικά κατακαεί. Πρακτικά, δεν υπάρχει πια ούτε ένας όρθιος τοίχος, και το χειρότερο, δεν υπάρχει πια νερό. Οι ελεύθεροι σκοπευτές κατεβαίνουν στα καταφύγια μαζί με τους αμάχους για να υπερασπιστούν ό,τι είναι ακόμα δυνατό. Οι μάχες και οι αψιμαχίες γίνονται από εδώ και πέρα κυρίως τη νύχτα. Τη μέρα, το γκέτο είναι ολοκληρωτικά νεκρό. Μόνον όταν οι δρόμοι βυθίζονται στο σκοτάδι συναντιούνται οι περίπολοι της ZOB και οι περίπολοι των Γερμανών. Ο πρώτος που πυροβολεί βγαίνει νικητής. Οι δικοί μας περιπολούν σε όλο το γκέτο. Κάθε νύχτα σκοτώνονται πολλοί και από τις δυο πλευρές. Οι Γερμανοί και οι Ουκρανοί δεν μετακινούνται παρά σε μεγάλες ομάδες και στήνουν συχνά ενέδρες.

       Η διοίκηση της ΖΟΒ αποφασίζει να γιορτάσει τη Πρωτομαγιά με μια ξεχωριστή δράση. Πολλές ομάδες κρούσης βγαίνουν στο τομέα, με αποστολή να «κυνηγήσουν» το μεγαλύτερο δυνατό αριθμό Γερμανών. Το βράδυ, γίνεται η γιορτή της Πρωτομαγιάς. Σύντομες ομιλίες. Η Διεθνής. Όλος ο κόσμος γιορτάζει αυτή τη μέρα. Σε όλο τον κόσμο, την ίδια ώρα, προφέρονται οι ίδιες δυνατές λέξεις. Ποτέ όμως μέχρι τώρα, δεν τραγουδήθηκε η Διεθνής σε τόσο τραγικές συνθήκες, σε ένα τόπο όπου πέθανε και συνεχίζει να πεθαίνει ένας λαός. Αυτά τα λόγια και αυτό το τραγούδι, που τα καπνίζοντα ερείπια στέλνουν πίσω τον αντίλαλό τους, μαρτυράνε πως η σοσιαλιστική νεολαία πολεμάει μέσα στο γκέτο και πως δεν τα ξεχνάει απέναντι στο θάνατο. (…) Στις 8 του Μάη, η διοίκηση της ΖΟΒ έχει περικυκλωθεί από τους Γερμανούς και τους Ουκρανούς. Δυο ώρες άγριας μάχης. Όταν οι επιτιθέμενοι διαπιστώνουν πως δεν θα καταφέρουν να καταλάβουν τη θέση, ρίχνουν μια βόμβα αερίου μέσα στο μπούνκερ. Τότε, όποιος δεν έχει σκοτωθεί από γερμανική σφαίρα ή από ασφυξία αυτοκτονεί. Είναι προφανές ότι δεν υπάρχει πια διέξοδος και κανείς δεν διανοείται να πέσει ζωντανός στα χέρια των Γερμανών. Ο Γιούρεκ Βίλνερ καλεί τους μαχητές να αυτοκτονήσουν. Ο Λούτεκ Ρότμπλατ ρίχνει στη μητέρα και την αδελφή του, κατόπιν γυρίζει το όπλο καταπάνω του και πυροβολεί. Η Ρουθ ρίχνει πάνω της εφτά φορές. Έτσι πεθαίνουν σχεδόν το 80% των μαχητών που είχαν επιζήσει και ανάμεσά τους ο Αρχηγός Μορντεχάϊ Ανιέλεβιτς (…)[i].

      Διαβάζοντας τις περιγραφές των μαρτύρων που επέζησαν, βλέποντας σχετικά ντοκιμαντέρ δεν μπορείς να κατανοήσει την απόλυτη βαρβαρότητα του ναζισμού, δεν μπορείς να δώσει καμιά εξήγηση για το πού μπορεί να φτάσει ένα καθεστώς, δεν μπορείς να ερμηνεύσει τη μαζική μηχανή του θανάτου. Όταν ο θάνατος, ο πρόωρος και αναίτιος θάνατος, είναι το μοναδικό μεγάλο πρόβλημα όλων των ανθρώπων, όπου γης και όπου χρόνου, ποιος μπορεί να έχει δικαίωμα πάνω στη ζωή του άλλου και να τον οδηγεί στον ευτελισμό και στον αφανισμό; Ο πόνος της ψυχής όσων επιζήσουν θα μείνει στο μαύρο σκοτάδι και θα τους συνοδεύει σε κάθε ανάσα τους. Ποτέ δεν θα απαλλαγούν από την εικόνα της φρίκης, ποτέ δεν θα γίνουν «κανονικοί» άνθρωποι. Δεν θα βιώνουν τον ίδιο κόσμο με τους άλλους. Δεν θα έχουν τις ίδιες αισθήσεις και το ίδιο συναίσθημα. Η ψυχή τους είναι μόνιμα εκεί… Ζουν το θάνατο πριν από το θάνατό τους!

      Οι ζωντανοί – νεκροί στα ντοκιμαντέρ κινούνται σα σκιές. Δεν ξέρεις κατά πόσο έχουν τη συνείδησή τους και αν λειτουργούν ως ανθρώπινα όντα ή αν είναι φαντάσματα. «Περνούσαμε δίπλα από πεθαμένους, από παιδιά 5 και 10 χρονών και δεν κοιτούσαμε σ’ αυτά, για να μπορούμε να επιζήσουμε. Παντού ήταν ο θάνατος. Νιώθαμε ότι δεν ζούσαμε την πραγματική μας ζωή, ότι ήταν ένας εφιάλτης, ότι είμαστε οι σκιές μας. Δεν κλαίγαμε. Δεν μπορούσαμε να κλάψουμε. Είμαι ευτυχισμένη τώρα, γιατί μπορώ να κλάψω…».

[i] https://www.kar.org.gr/2014/09/08/%CE%BF-%CE%BC%CE%AC%CF%81%CE%B5%CE%BA-%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B5%CE%BB%CE%BC%CE%B1%CE%BD-%CE%B7-%CE%B5%CE%BE%CE%AD%CE%B3%CE%B5%CF%81%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CF%84%CE%BF-%CF%84/

Ο τοίχος που διαχώριζε το γκέτο από την υπόλοιπη Βαρσοβία κατασκευάζεται μετά από διαταγές των Γερμανών τον Αύγουστο του 1940

 

Φερόμενες ως Εβραίες μαχήτριες. Στην Αναφορά Στρόοπ αναφέρονται σαν «Γυναίκες που συνελήφθησαν με όπλα»

 

 

Ναζί φρουροί με πολυβόλο Maschinengewehr 08 σε μια από τις πύλες του γκέτο

 

 

Περιστοιχισμένος από βαριά οπλισμένους φρουρούς, ο διοικητής των SS Γιούργκεν Στρόοπ παρακολουθεί σπίτια στο γκέτο να καίγονται. Ο Ομαδάρχης των SS στα δεξιά του είναι πιθανόν ο Γιόζεφ Μπλέσε (γνωστός σαν «Φρανκενστάιν»). Η λεζάντα στην Αναφορά Στρόοπ: «Ο αρχηγός της μεγάλης επιχείρησης.»

 

 

Μια ομάδα των SS στους δρόμους του γκέτο της Βαρσοβίας, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης. Η λεζάντα στην Αναφορά Στρόοπ: «Μια περίπολος»

 

Συλληφθέντες Εβραίοι οδηγούνται σε σημείο συγκέντρωσης προς απέλασ

 

 

Το ισοπεδωμένο γκέτο της Βαρσοβίας στα 1945. Βορειοδυτική άποψη

 

 

Μνημείο για την εξέγερση στη Βαρσοβία

 

Οι φωτογραφίες είναι από: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%AD%CE%B3%CE%B5%CF%81%CF%83%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%93%CE%BA%CE%AD%CF%84%CE%BF_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%92%CE%B1%CF%81%CF%83%CE%BF%CE%B2%CE%AF%CE%B1%CF%82

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: