Αρχική > φιλοσοφία, Ψυχολογία > Γλυκιά μελαγχολία: παράθυρο ομορφιάς και στοχασμού;

Γλυκιά μελαγχολία: παράθυρο ομορφιάς και στοχασμού;

Pablo Picasso, μελαγχολική γυναίκα 1902-3

Του Νίκου Τσούλια

      Ποιος είπε ότι όταν γελάς, είσαι ευτυχισμένος, ενώ όταν συννεφιάζεις, είσαι δυστυχισμένος; Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι στον κόσμο του πνεύματος οι έννοιες και οι καταστάσεις έχουν σαφείς επικράτειες, όπως τα σύνορα των κρατών;

      Στο βασίλειο της ψυχής συχνά τα αντιτιθέμενα πράγματα αλληλοδιεισδύουν το ένα στο άλλο, συμφύρονται και συνεκφράζονται και δύσκολα τα ξεχωρίζεις καταπώς θέλει η φυσική πραγματικότητα αλλά και ο πρόχειρος λογισμός του ανθρώπου. Μπορεί οι λέξεις και οι έννοιες να έχουν σχετικά αποσαφηνισμένους τους προσδιορισμούς τους στα λεξικά και στην καθημερινή μας γλώσσα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επικαλύπτονται και δεν αλληλλοσυχετίζονται με διάφορους συνδυασμούς στον πραγματικό κόσμο του πνεύματος.

      Ναι, μπορεί να θεωρείται ότι η μελαγχολία αντιστοιχεί σε σκοτεινή πλευρά της ψυχικής μας διάθεσης, αλλά έχουμε αναρωτηθεί το πόσο όμορφη και πόσο γλυκιά είναι μια ήπια μορφή μελαγχολίας; Ποιος άνθρωπος δεν πέφτει σε πρόσκαιρη μελαγχολία, που άλλοτε πράγματι τον σκοτεινιάζει αλλά και άλλοτε τον οδηγεί σε κάποια παράξενα φωτεινά ξέφωτα μιας ξεχωριστής ευχαρίστησης που ποτέ δεν μπορεί να τα βρει με κανέναν άλλο τρόπο;

      Αυτή η ήπιας μορφής μελαγχολία δημιουργεί μια πολύ ξεχωριστή διάθεση. Βρίσκεσαι σε τόπους όπου οι μορφές και τα σχήματα των πραγμάτων μετασχηματίζονται, και άλλοτε εκπέμπουν μια περίεργη ακτινοβολία και άλλοτε αποκτούν μια πρόσκαιρα ξένη προς αυτά εικόνα. Έχεις μια άλλη πρόσληψη του Κόσμου, μια νέα θεωρία για τη ζωή. Νιώθεις μια διαφορετική έκφραση του εαυτού σου και αντιλαμβάνεσαι το προσωπικό σου σύμπαν να διαστέλλεται παράξενα. Βυθίζεσαι στο εσωτερικό του εαυτού σου, χωρίς να διατηρείς ακέραιο τον ορθολογισμό σου και αφήνεις την ίδια σου τη σκέψη να σε οδηγεί. Νιώθεις άγνωστες πτυχές της ψυχής σου και αγγίζεις με έναν διαφορετικό τρόπο τις τόσες και τόσες εκκρεμότητες της ζωής σου.

      Μπορεί να βρεθείς στο βασίλειό της εύκολα. «Δεν μπορώ να συλλάβω κάποιο τύπο ομορφιάς, στον οποίο δεν υπάρχει μελαγχολία», τόνιζε ο Μπωντλαίρ. Μια απλή ονειροπόληση, ένας στοχασμός, μια ανάμνηση ή μια νοσταλγία, μια Κυριακή, ένα φυσικό φαινόμενο (η βροχή, η συννεφιά, το ηλιοβασίλεμα), ένα στιγμιαίο αγκίστρωμα της σκέψης σε απροσδιόριστο σημείο, ακόμα και ένα σκόρπιο χάζεμά σου μπορούν να σε οδηγήσει στους ορίζοντες της μελαγχολίας. Μπορεί ξαφνικά να νιώσεις «να στάζει ο ουρανός μελαγχολία», αλλά και να ξεπηδήσει από μέσα σου μια συναισθηματική συννεφιά, χωρίς να καταλάβεις το πώς έγινε.

      Και αν δεν βυθιστείς ολοκληρωτικά και έχεις την επαφή σου με την πραγματικότητα, μπορείς να δημιουργήσεις ένα μίγμα του «είναι» και της φαντασίωσης που σου χαρίζει πιο πολύ χαρά από τη χαρά. Γιατί αγγίζεις πρωτόγνωρες καταστάσεις, και αρέσκεται το πνεύμα μας στην ελευθερία και στη διαρκή αναζήτηση. Δημιουργείται ταυτόχρονα ένα σκηνικό περίσκεψης και στοχασμού. Νιώθεις το πνεύμα σου να αναζητεί τις αιτίες των πραγμάτων μέσα από στενωπούς και μονοπάτια απάτητα και απολαμβάνεις τη διαδρομή, γιατί δεν σε ενδιαφέρει το αποτέλεσμα – δεν έχεις του ορθολογισμού τη σκοπιμότητα να σε κυριαρχεί και να σε κανοναρχεί.

      Αλλά και όταν βλέπεις μια ωραία κοπέλα να μελαγχολεί κοιτώντας κάπου σταθερά αλλά όχι εστιάζοντας σ’ ό,τι είναι στραμμένα τα μάτια της, δεν προσλαμβάνεις μια άλλη πιο γοητευτική εικόνα της ομορφιάς της; Όταν αντικρίζεις έναν παππού να κάθεται δίπλα στο τζάκι και να χαζεύει σκυθρωπιάζοντας με τα παιχνίδια των γλωσσών της φωτιάς και να μη μιλά για χρόνο πολύ και να είναι χαμένος στις σκέψεις του, δεν χαίρεσαι αυτή τη μοναδικά όμορφη σκηνή; Ίσως να έχει δίκιο ο Ουγκώ που ισχυριζόταν ότι «η μελαγχολία είναι η ευτυχία του να είσαι θλιμμένος». Ίσως και ο Γάλλος συγγραφέας Henri de Montherlant να προσέγγιζε τη μελαγχολία από μια ενδιαφέρουσα σκοπιά θεωρώντας πως «η μελαγχολία είναι η μικρή πολυτέλεια των φτωχών ψυχών».

      Έχουμε γεμίσει τη ζωή μας με στερεότυπα και με προκαταλήψεις και με μια δεσποτική γλωσσική ορθοδοξία. Οτιδήποτε αποκλίνει από την κρατούσα και γεμάτη κοινωνικές κατασκευές και αυθαίρετες εν πολλοίς επινοήσεις αντίληψή μας, λογίζεται ως πρόβλημα και παραπέμπεται στη σφαίρα της πνευματικής και της ψυχικής ασθένειας. Είναι όμως έτσι τα πράγματα, τόσο απλά ή μήπως πορευόμαστε δήθεν σταθεροί και αταλάντευτοι και προσπαθούμε να ερμηνεύουμε την πορεία της ζωής μας με τα ανεπαρκή εργαλεία του παρελθόντος;

      Αλλά και αυτό να συμβαίνει δεν θα πρέπει να αποδεχτούμε την τρωτότητά μας και να προσπαθήσουμε να διαμορφώσουμε τη ζωή μας με περισσότερη ταπεινότητα και μετριοφροσύνη; Ας δούμε τι μας προτείνει ο Robert Burton (1638) στο κλασικό του βιβλίο: Η ανατομία της μελαγχολίας. «Δεν βρισκόμαστε όμως εδώ όπως αυτοί οι άγγελοι, οι ουράνιες δυνάμεις και τα σώματα, ο ήλιος και το φεγγάρι, προκειμένου να ολοκληρώσουμε την πορεία μας χωρίς κανένα παράπτωμα, με μια τέτοια αιώνια συνέπεια, αλλά είμαστε εδώ για να υποστούμε ασθένειες, αθλιότητες, με διακοπές, με συγχύσεις και με ανακατέματα, παρασυρμένοι από το κάθε φύσημα, συχνά κακοποιημένοι και αναστατωμένοι από το παραμικρό πρόβλημα, αβέβαιοι, εύθραυστοι· και αυτό είναι το μοναδικό πράγμα για το οποίο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι».

      Έχουμε τρυπώσει για τα καλά στην κατασκευή του πολιτισμού μας, για να νιώσουμε ασφάλεια και για να ονειρευτούμε υλικά αγαθά, δόξα και εξουσία. Και ερημώνει η ψυχή μας, γιατί δεν είναι αυτός ο κόσμος της. Μήπως η μελαγχολία είναι ένα παράθυρο για να επαναεπινοήσουμε τον ούτως ή άλλως αλλοτριωμένο συναισθηματικό μας κόσμο;

The_Anatomy_of_Melancholy_by_Robert_Burton_frontispiece_1638_edition

Η ανατομία της μελαγχολίας του Ρόμπερτ Μπέρτον (1638)

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: