Αρχική > φιλοσοφία > Η δυναστεία του ανικανοποίητου

Η δυναστεία του ανικανοποίητου

https://anthologio.files.wordpress.com/2019/07/465d3-painting1.jpg

Του Νίκου Τσούλια

      Πάντα μπροστά μας, πάντα μέσα μας βρίσκεται το ανικανοποίητο. Σα να είναι σκιά της ζωής μας που φωτίζεται πάντα από την πλευρά του παρελθόντος για να αφορά το «σήμερα» και το «αύριο». Άραγε είναι δυνάστης ή κίνητρο, δοκιμασία προς ποια κατεύθυνση, της δημιουργίας ή της κενότητας; Ο άνθρωπος πρέπει να είναι πάντα ακόρεστος και ανικανοποίητος ή μήπως μια τέτοια εμμονή δεν του αφήνει τη δυνατότητα να χαρεί τίποτα;

      Όπως πάντα, τα μεγάλα ζητήματα της ζωής είναι αμφίσημα και δυσερμήνευτα και μας βάζουν να ταλαντευόμαστε πότε προς τη μια και πότε προς την άλλη κατεύθυνση. Υπάρχει και μια άλλη εκδοχή. Η όλη περιπλοκή να είναι απλά και μόνο γλωσσικό δίλημμα, μια περιπλοκή του γλωσσικού μας κώδικα, του «τρόπου σκέπτεσθαι» και να εμφανίζεται στη συνέχεια ως δίλημμα στον κάθε άνθρωπο. Γιατί η γλώσσα μάς αποκαλύπτει τον κόσμο και τον εαυτό μας, αλλά είναι και η ίδια η γλώσσα που μάς δεσμεύει στο δικό της ερμηνευτικό πεδίο και κυρίως στις τόσες και τόσες προκαταλήψεις που με περισσή ευκολία δημιουργεί σε κάθε ανάσα της ζωής μας.

      Ωστόσο, ανεξάρτητα από το αν το όλο πρόβλημα είναι καθολικό, ο άνθρωπος καλείται μόνος του να λύσει ή να δώσει μια ικανοποιητική ερμηνεία στον εαυτό του για το όλο ζήτημα. Το «ανικανοποίητο» στη θετική του εκδοχή είναι η ανεξάντλητη πηγή για να επιζητείς το καλύτερο, για να ανοίγεις δρόμους και ορίζοντες. Είναι η εστία των κινήτρων μας και των φιλοδοξιών μας. Η όποια ικανοποίηση πρέπει να είναι πρόσκαιρη και να γεννά άλλες πτυχές του κόσμου του ανικανοποίητου. Όποια δεδομένα και αν δίνει η ζωή, ο άνθρωπος οφείλει να επιζητεί κάτι άλλο, κάτι περισσότερο και καλύτερο.

      Αλλά πώς θα σταθμίζεις τη δυναστεία του ανικανοποίητου αν δεν σε αφήνει να απολαύσεις την ικανοποίησή σου και να την κάνεις κομμάτι της ζωής σου; Αν κυνηγάς το χρήμα και τα υλικά αγαθά, κάθε έννοια του ανικανοποίητου σε οδηγεί σε μια βαθιά εξάρτηση. Καμιά γεύση δεν σου δίνει η ζωή σου. Καταναλώνεις τον εαυτό σου σε ένα διαρκές και ατελέσφορο κυνηγητό, χωρίς να κατανοείς ποιος ακριβώς είναι ο σκοπός και ποιο το νόημα.

      Μπορεί το ανικανοποίητο να είναι δομικό στοιχείο του πολιτισμού μας, του Δυτικού πολιτισμού, να βιώνεται και να ενσωματώνεται στην πρωτόλεια μήτρα της κουλτούρας κάθε ανθρώπου και να γίνεται συστατικό στοιχείο της ταυτότητάς μας με τρόπο αδιόρατο αλλά και κραταιό. Σε μια τέτοια περίπτωση, πώς μπορεί να αμφισβητηθεί και πώς μπορεί να γίνει μια αποτελεσματική υπέρβασή του; Θεωρώ ότι η ζωή του ανθρώπου έχει ως περιεχόμενό της ακριβώς και αυτό, δηλαδή την επίλυση πρωτογενών πολιτισμικών δεσμεύσεών του που τον χειραγωγούν και τον καθηλώνουν. Πρόκειται για μια όψη του δρόμου του προς την ελευθερία και τη χειραφέτηση.

      Στους ανατολικούς λαούς θα καθρεφτιστούν καλύτερα οι δομικές ανωμαλίες του δυτικού πολιτισμού. Αυτό δεν είναι άλλωστε και μια μορφή διαλόγου μεταξύ των πολιτισμών; Μπορούμε λοιπόν να στοχαστούμε επί μιας σχετικής θεώρησης. «Όταν ο Βούδας μιλούσε για βάσανα, δεν εννοούσε τα επιφανειακά τραύματα και τις αρρώστιες, αλλά τον πόνο της ανικανοποίητης φύσης μας. Άσχετα με το τι έχεις, πάντα θέλεις περισσότερα και καλύτερα. Αυτή η άσβεστη πλεονεξία είναι ένα βάσανο, μια διαρκής ψυχική απογοήτευση» (Λάμα). Την πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στο θέμα θα την καταγράψει ο Άρθουρ Σοπενχάουερ στο βιβλίο του «Ο Κόσμος ως Βούληση και ως Παράσταση», στο οποίο ισχυρίστηκε ότι ο κόσμος μας οδηγείται από μία συνεχώς ανικανοποίητη βούληση καθώς αναζητά συνεχώς την ικανοποίηση.

     Το νήμα της φιλοσοφικής σκέψης το είχε ξετυλίξει ο Επίκτητος που είχε θέσει το καίριο ερώτημα: Γιατί πάντα στην ζωή κάτι μας λείπει; Και τον προβληματισμό θα τον συνεχίσει ο Καντ θέτοντας ένα ορθολογικό πλαίσιο για το ζήτημά μας. «Ποιαν αξία έχει για μας η ζωή, όταν αποτιμάται απλώς σύμφωνα με εκείνα που απολαμβάνομε (τον φυσικό σκοπό του αθροίσματος όλων των κλίσεων, δηλ. την ευδαιμονία), είναι εύκολο να αποφανθούμε. Βυθίζεται κάτω από το μηδέν. Διότι ποιος θα ήθελε να ξαναρχίσει τη ζωή από την αρχή υπό τους ίδιους όρους ή έστω και σύμφωνα με ένα νέο σχέδιο, το οποίο όμως θα απέβλεπε απλώς στην απόλαυση; Δεν απομένει συνεπώς τίποτε άλλο από την αξία που δίδομε εμείς οι ίδιοι στη ζωή μας».

      Ο καταναλωτισμός, αυτή η βασική ιδέα του δυτικού πολιτισμού, έχει γίνει ο μέγας δυνάστης του σύγχρονου ανθρώπου. Το ανικανοποίητο δεν προκύπτει από τις πραγματικές ανάγκες της ζωής αλλά από τη βουλιμία που έχει διαποτίσει την κοινωνία και τον άνθρωπο. Οι μεγάλες αρετές της ψυχής, η ολιγάρκεια και η αυτάρκεια είναι εξορισμένες και πρέπει να επαναεπινοηθούν, για να μπορούμε να αγγίξουμε κάποια όψη του νοήματος της ζωής και για να κατανοήσουμε ότι «η ευδαιμονία των αυτάρκων εστί» (Αριστοτέλης).

      Το κενό που είναι μέσα μας μόνο από τους «δρόμους» της τέχνης, του στοχασμού και του έρωτα μπορούμε να το ψηλαφίσουμε και να το υπερβούμε. Ο κάθε άνθρωπος έχει μια μεγάλη πρόκληση στη ζωή του, να δημιουργήσει το νόημά της. Μόνο τότε δεν θα βρίσκει μέσα του το κενό του ανικανοποίητου, μόνο τότε θα γεύεται την ευδαιμονία!

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: