Αρχική > πολιτική > Η γοητεία και η δοκιμασία του πολιτικού λόγου

Η γοητεία και η δοκιμασία του πολιτικού λόγου

Fantasia arabe, 1889 - Arturo Michelena

Fantasia arabe, Arturo Michelena, 1889

 

Του Νίκου Τσούλια

 

     Ο πολιτικός λόγος ως δημόσιος λόγος είναι ή οφείλει να είναι κατ’ εξοχήν παιδαγωγικός λόγος. Γιατί μόνο τότε στηρίζεται σε διαχρονικές ανθρωπιστικές αξίες και σε μεγάλες διδαχές της ιστορίας και με αυτό τον τρόπο είναι μακρόπνοος και μπορεί να εδραιωθεί για μεγάλο διάστημα και σε μεγάλη κοινωνική έκταση.

     Ο δημαγωγικός λόγος, ο φτηνός λόγος, ακόμη και ο ρητορικός λόγος που έχει ως μοναδικό του στόχο την πειθώ γρήγορα αποκαλύπτουν τη γύμνια τους, και τα ξέφτια τους κρέμονται από παντού.

     Αλλά ο πολιτικός λόγος για να είναι λόγος αρετής θα πρέπει να είναι αγκαλιά με την πραγματικότητα, να την αναγνωρίζει, και στο βαθμό που θέλει να την μετασχηματίσει – γιατί αυτή είναι και η πεμπτουσία της πολιτικής –, θα πρέπει να στηρίζεται και σε κοινωνικά και σε οικονομικά δεδομένα, σε επιστημονικά στοιχεία και σε λογικές υποκειμενικές δυνατότητες.

     Μπορεί όμως ο πολιτικός λόγος να μην είναι οραματικός αλλά απλά ρεαλιστικός; Προφανώς και πρέπει να είναι, γιατί αναπνέει από τον απώτερο σκοπό του. Το όραμά του είναι το όνειρό του. Αν ένας άνθρωπος είναι αδύνατο να ζήσει χωρίς να ονειρεύεται, το ίδιο αδύνατο είναι να ευδοκιμήσει ο πολιτικός λόγος χωρίς όραμα. Κι όμως εδώ είναι η μεγάλη δοκιμασία του. Το όραμά του μπορεί να μετασχηματιστεί σε εφιάλτη! Πολλοί τρόποι υπάρχουν για να συμβεί αυτό, και η ιστορία είναι άκρως διδακτική.

     Ας δούμε δύο μεγάλα γεγονότα. Η Γαλλική επανάσταση έφερε τρομοκρατία και στη συνέχεια τον Ναπολέοντα. Η Ρώσικη επανάσταση του 1917 έφερε τα εγκλήματα του Στάλιν. Προφανώς η συμβολή και των δύο επαναστάσεων δεν ανατρέπεται από αυτές τις αμαυρώσεις των αλλά καταδεικνύεται το πόσο εύκολο είναι το φως να φέρει το σκοτάδι. Και ίσως ο πιο βασικός λόγος που συμβαίνουν οι εκτρωματικές εξελίξεις σε φωτεινά γεγονότα να είναι το έλλειμμα δημοκρατίας και ελευθερίας του λόγου. Η διδαχή «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» έχει αφήσει μεγάλες τερατογενέσεις στην ιστορία του ανθρώπου. Αν λοιπόν κάθε μέσο και κάθε βήμα δεν επιβεβαιώνει το όραμα με απτό τρόπο, τότε το υπονομεύει και ουσιαστικά το ακυρώνει.

     Η μεγάλη όμως πρόκληση του πολιτικού λόγου είναι στο εξής ερώτημα: θα είναι απόλυτα ορθολογικός ή θα ρέπει (και) προς την ευχαρίστηση του ακροατηρίου; Και αυτό παραπέμπει στο επόμενο ερώτημα. Αν ο πολιτικός λόγος δεν αγκαλιάζει τα αιτήματα του λαού και των πολιτών, τότε ως προς ποιο λόγο υπάρχει; Είναι γνωστή η συζήτηση που έχει γίνει περί της σχέσης «εφικτού» και «επιθυμητού». Εδώ λοιπόν κρίνεται η ορθότητα του πολιτικού λόγου, στο να μπορεί να μην διίσταται μεταξύ αυτών και να μπορεί να τα γεφυρώνει ή έστω να αιτιολογεί ικανοποιητικά την μετέπειτα διάστασή τους.

     Γιατί υπάρχει και μια άλλη διάσταση στον πολιτικό λόγο, που του προσδίδει ιδιαίτερη αίγλη και δυναμική. Αν ο πολιτικός λόγος έχει δυνάμει υλική βάση και μπορεί να πείσει για την ορθότητά του μεγάλα κοινωνικά στρώματα, τότε υλοποιείται με ευκολία. Αν όμως δεν συμβαίνουν αυτές οι δύο προϋποθέσεις, τότε αυτοϋπονομεύεται και ακυρώνεται. Ας δούμε ένα παράδειγμα. Αν μπορεί να πείσει ότι η πάταξη της φοροδιαφυγής είναι προς όφελος των πολλών και ουσιαστικά σχεδόν όλων των πολιτών και της χώρας και πείσει στην καθολική εφαρμογή του, τότε δικαιώνεται – ενώ στην αντίθετη περίπτωση, ο ίδιος λόγος παύει να έχει υλικό αντίκρισμα.

     Εδώ είναι κατά τη γνώμη μου το μεγάλο μυστικό. Αν ο πολιτικός λόγος έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα ορθολογισμού, αν έχει πείσει ότι υπηρετεί το πραγματικό συμφέρον, αν δίνει συνεχώς δείγματα γραφής ως προς την διαπαιδαγώγησή του, τότε αγκαλιάζεται και αναβαθμίζει διαρκώς την κοινωνία και την ιστορική εξέλιξη.

     Προφανώς οι πολίτες έχουν τη δική του ευθύνη στην ανάπτυξη ενός τέτοιου πολιτικού λόγου, γιατί είναι αυτοί που τελικά τον δικαιώνουν ή όχι. Αν αρέσκονται στο παραμύθι του λαϊκισμού, τότε δεν υπονομεύουν μόνο τον ορθολογισμό του πολιτικού λόγου αλλά το κυριότερο βλάπτουν τα ίδια τα συμφέροντά τους, τη ζωή τους, το μέλλον τους.

 

Crossing the Range, 1890 - Charles M. Russell

Crossing the Range, Charles M. Russell, 1890

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: