Αρχική > πολιτισμός, κοινωνία > Άσπρες – μαύρες όψεις του επαγγελματισμού

Άσπρες – μαύρες όψεις του επαγγελματισμού

rjtyler:
“ Bridge of straw, Venice 1899
by Maurice Prendergast
”

Bridge of straw, Venice, 1899, by Maurice Prendergast

 

 

Του Νίκου Τσούλια

 

      Ο καταμερισμός της εργασίας και ο συνακόλουθος επαγγελματισμός έλκουν την καταγωγή τους από τα βάθη των πρώτων κοινωνιών του ανθρώπου. Ήταν αποτέλεσμα της διαρκώς αυξανόμενης πολυπλοκότητας των κοινωνιών, της όλο και πιο διαφοροποιημένης παραγωγικής διαδικασίας και των ριζοσπαστικών καινοτομιών στο γενικότερο πολιτισμικό στερέωμα.

      Ο επαγγελματισμός αφορά μόνο τον κόσμο της εργασίας και αφήνει απέξω αφενός τις δυνάμεις του κεφαλαίου από τη μια πλευρά – αφού αυτές ελέγχουν τα μέσα παραγωγής – αλλά και ένα μεγάλο μέρος περιθωριοποιημένων ανθρώπων και μακροχρόνιων ανέργων αφετέρου, αφού η ανεργία είναι μια βασική επιλογή του καπιταλισμού ως εργαλείο της άρχουσας τάξης στην ταξική πάλη και ως μόνιμη απειλή και ως ανάχωμα απέναντι στην αγωνιστική κουλτούρα των εργαζόμενων.

      Σήμερα οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν έντονο και πολύπλοκο επαγγελματισμό – όλη η δημόσια ζωή είναι δομημένη επί της επαγγελματικής εικόνας και μπορούμε να ισχυριστούμε ότι και η βασική έννοια του πολίτη είναι έννοια με επαγγελματικά χαρακτηριστικά! Φυσικά το όλο ζήτημα έχει πάρει θεσμική όψη, με την έννοια ότι κάθε επαγγελματίας ασκεί την εργασία του επί ορισμένου παραγωγικού πεδίου και παράλληλα έχει και την αποκλειστική λειτουργία του. Άλλωστε παραμένει μόνιμα ανοικτό το λεξιλόγιο της κατοχύρωσης των επαγγελματικών δικαιωμάτων για την οριοθέτηση όλο και πιο νέων επαγγελματικών χώρων.

      Το πιο φωτεινό στοιχείο στην επαγγελματοποίηση των σύγχρονων και πολυσύνθετων κοινωνιών μπορεί να θεωρηθεί η διασφάλιση συστηματικής γνώσης και θεσμικής εμπειρίας επί κάθε τομέα της οικονομίας, αφού απλή είναι η επιχειρηματολογία ότι δεν θα μπορούσαν όλοι οι άνθρωποι να ασκούν επαρκώς το σύνολο των διαφορετικών δραστηριοτήτων που απαιτείται για κάθε οργανωμένη κοινωνία ακόμα και σε πολύ μικρό μέγεθός της. Από την άλλη πλευρά, το πιο σκοτεινό στοιχείο της είναι ότι κάθε άνθρωπος και κάθε πολίτης βιώνει τη ζωή του όλη με κυρίαρχη όψη την επαγγελματική ιδιότητα, δηλαδή μέσα από μια επιμέρους ματιά και όχι με βάση τη γενικότερη δυνατή αντίληψη για τον κόσμο και για τη ζωή.

      Ο επαγγελματικός καταμερισμός επεκτάθηκε ακόμα και στη συγκρότηση των κοινωνικών κινημάτων και του συνδικαλισμού, αφού η συλλογική δράση διαμορφώθηκε κυρίως με βάση είτε τον χώρο εργασίας είτε τον κλάδο εργασίας και η ανάπτυξη του γενικού πεδίου των εργαζομένων προχώρησε με οργανωτικούς θεσμούς, οι οποίοι όμως ασκούν επιρροή σε οριακές περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα σε Γενικές Απεργίες, στην ψήφιση των κρατικών προϋπολογισμών κλπ. Η αποκρυστάλλωση με βάση τον ειδικό χώρο επέφερε και τη σκιά του συντεχνιασμού, ο οποίος έχει κατηγορηθεί άλλοτε ορθά για τη διαμόρφωση ειδικών προνομίων εντός του εργατικού κινήματος αλλά και άλλοτε σκόπιμα και άδικα για να πληγούν οι διεκδικήσεις και τα δικαιώματα ενός ή περισσότερων κλάδων.

      Η όλο και πιο έντονη εξειδίκευση στους επαγγελματικούς χώρους προκαλεί διαρκώς νέα ζητήματα τόσο στη φύση της εργασίας όσο και στη συγκρότηση των ίδιων των χώρων. Από τη πρώιμη φάση του βιομηχανικού πολιτισμού είχε διατυπωθεί η πολύ βάσιμη κατηγορία ότι η επαγγελματοποίηση διαμορφώνει στους εργαζόμενους μια εικόνα αλληλένδετων κρίκων και γραναζιών σε μια απρόσωπη «μηχανή» στην αλυσίδα παραγωγής, όπου οι εργαζόμενοι δεν έχουν σχέση με το συνολικό προϊόν και που οδηγεί στην αποξένωσή τους από την ίδια την εργασία τους και στη συνέχεια στη γενικότερη αλλοτρίωσή τους ως πολιτών.

      Η είσοδος των νέων τεχνολογιών, της πληροφορικής και της ρομποτικής ανέτρεψαν ανεπιστρεπτί την παραδοσιακή βιομηχανική εικόνα του επαγγελματισμού με απρόβλεπτες ακόμα τις εξελίξεις τόσο στο μέλλον της εργασίας όσο και στη συγκρότηση των επαγγελμάτων. Αυτή είναι η μια όψη της ανατροπής. Η άλλη προέρχεται από την παγκοσμιοποίηση, η οποία χαρακτηρίζεται inter alia από την εντονότερη συσσώρευση κεφαλαίων σε όλο και πιο λίγα χέρια, στην όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και στην αποσάθρωση ευρέων επαγγελματικών χώρων. Τώρα οι τριβές στο επαγγελματικό πεδίο δεν είναι εθνικά και κρατικά ενδογενείς αλλά αποκτούν διεθνή χαρακτηριστικά, αφού μια σειρά επαγγελματικοί χώροι και ιδιαίτερα εκείνοι που απαιτούν λίγα προσόντα καταρρέουν από τη βίαιη «εισαγωγή» – πιο ορθά εξαγωγή των θέσεων εργασίας και εισαγωγή των προϊόντων τους – της φτηνής χειρωνακτικής εργασίας από τις χώρες του τρίτου κόσμου.

      Τα πάντα αλλάζουν, αλλά ο προβληματισμός δεν αφορά τα νέα μόνο ζητήματα που προαναφέρθηκαν. Είναι πάντα ζωντανός και φοβερά προκλητικός σ’ ένα πολύ βασικό σημείο. Μπορούμε να διάγουμε τη ζωή μας με μοναδική ή έστω πολύ καθοριστική την εικόνα του επαγγέλματός μας; Πρόκειται για μια ορθολογική στάση ζωής και για έναν ουμανιστικού περιεχομένου πολιτισμό; Προφανώς και όχι. Αλλά το ερώτημα δεν ικανοποιείται από τη διαπίστωση ˙απαιτεί απάντηση επί της ουσίας, στο τι κάνουμε. Επ’ αυτού έπεται συνέχεια…

 

thunderstruck9:
“ Reuven Rubin (Romanian/Israeli, 1893-1974), The Milkman, 1928. Oil on canvas, 92 x 73 cm.
”

Reuven Rubin (Romanian/Israeli, 1893-1974), The Milkman, 1928

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: