Αρχική > φιλοσοφία > Λογική και συναίσθημα, απόλυτη η ενότητά τους!

Λογική και συναίσθημα, απόλυτη η ενότητά τους!

thusreluctant:
“ The Coming Storm by George Bellows
”

 

The Coming Storm by George Bellows

Του Νίκου Τσούλια

 

      Το παιχνίδι της γλώσσας είναι το ίδιο το παιχνίδι της ύπαρξής μας, αφού με το γλωσσικό κώδικα ερμηνεύουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας και με αυτόν δημιουργούμε την πραγματικότητα και το πολιτισμικό μας σύμπαν. Οι λέξεις και οι έννοιές τους μας αποκαλύπτουν το «φαίνεσθαι» και με αυτές προσπαθούμε να προσεγγίσουμε το «είναι».

      Χωρίς τη γλώσσα δεν μπορεί να νοηθεί άνθρωπος – δεν θα μπορούσε να υπάρξει ποτέ ο άνθρωπος. Κι όμως, ενώ συμβαίνουν όλα αυτά που συνθέτουν απόλυτα την ταυτότητά μας, την ίδια στιγμή ο γλωσσικός μας κώδικας μάς δεσμεύει σε μια συγκεκριμένη θέαση του κόσμου αποκλείοντας άλλες δυνατότητες, ενώ παράλληλα διαμορφώνει στερεότυπα και προκαταλήψεις. Έχουμε συνηθίσει να δημιουργούμε γλωσσικά δίπολα και αντιθετικά σχήματα, προκειμένου να φωτίζουμε καλύτερα τις προς έρευνα περιοχές της γνώσης. Και στα δίπολα αυτά οι λέξεις διαρκώς απομακρύνονται μεταξύ τους – λόγω της συνεχούς αντιπαράθεσης που εμείς τους επιβάλουμε -, με αποτέλεσμα να μην εκφράζουν τελικά με αυθεντικό τρόπο το υπό προσέγγιση ζήτημα.

      Έτσι, για να δούμε ένα σχετικό παράδειγμα, οι έννοιες του «πνεύματος» και του «σώματος», της «ψυχής» και της «ύλης» τείνουν να παίρνουν όψη αλληλοαναίρεσης της μιας έναντι της άλλης αντί να τονίζεται η ενότητά τους και η απόλυτη συνύπαρξή τους. Γιατί, πώς μπορούμε τελικά να προσδιορίζουμε την ύπαρξή μας θέτοντας το σώμα μας ως μάλλον αντιθετική έννοια με εκείνη του πνεύματός μας και να παραβλέπομε το κοινό τους «Όλον»; Με ανάλογο τρόπο το διπολικό και αντιθετικό σχήμα χρησιμοποιείται μεθοδολογικά και στις έννοιες λογική και συναίσθημα, με αποτέλεσμα να θεωρούμε ότι είναι έννοιες με απόλυτα σαφή όρια και άλλοτε να χρησιμοποιούμε στις αποφάσεις μας ως εργαλείο τη λογική και άλλοτε το συναίσθημα. Είναι όμως έτσι;

      Κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι σε κάποιες οριακές στιγμές μπορεί να κυριαρχεί το συναίσθημα και σε άλλες ένας απόλυτος ορθολογισμός αλλά η γενική του θεώρηση είναι ότι σε κάθε στιγμή της ζωής του αντιλαμβάνεται ότι συνυπάρχει πάντα κάποια συναισθηματική αναφορά μαζί με μια λογική επεξεργασία. Αλλά δεν είναι απλά και μόνο μια προσωπική και ίσως υποκειμενική μια τέτοια προσέγγιση του ζητήματός μας. Είναι πλέον γνωστή η υπόθεση της «συναισθηματικής νοημοσύνης», που εισήγαγε ο Daniel  Goleman το 1996 δίνοντάς της μάλιστα και μια σχετική προτεραιότητα στις συμπεριφορές μας και στη λήψη των αποφάσεών μας.

      Αλλά ο Daniel Goleman δεν ήταν ο πρώτος ούτε και ο μοναδικός που επεσήμανε τη χαμένη ενότητα συναισθήματος και λογικής. Ο Αριστοτέλης «υποστήριζε ότι η πρακτική συλλογιστική που δεν συνοδεύεται από συναίσθημα δεν επαρκεί για την επίτευξη φρόνησης˙ ότι τα συναισθήματα όχι μόνο δεν είναι πιο αναξιόπιστα από τους διανοητικούς συλλογισμούς, αλλά συχνά είναι πιο αξιόπιστα και σαγηνεύουν με λιγότερο απατηλό τρόπο». Δεν διαχωρίζει ρητά το γνωστικό από το συναισθηματικό. «Το συναίσθημα μπορεί να έχει γνωστικό ρόλο, και η γνωστική διαδικασία, για να είναι δεόντως ενήμερη, πρέπει να στηρίζεται στο έργο των συναισθηματικών στοιχείων. Δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι η επιλογή ορίζεται ως μια ικανότητα που βρίσκεται στα όρια μεταξύ διάνοιας και πάθους, συμμετέχοντας στη φύση και των δύο˙ μπορούμε να την περιγράψουμε είτε ως επιθυμητική διαβούλευση είτε ως διαβουλευτική επιθυμία». (M. Nussbaum, Έρωτος γνώση).

      Ο Σπινόζα μιλάει για τη διανοητική χαρά. Ο Μαρσέλ του Προυστ ισχυρίζεται με έμφαση ότι «οι πιο σημαντικές αλήθειες όσον αφορά την ανθρώπινη ψυχολογία δεν μπορούν να κοινωνούνται ή να συλλαμβάνονται με διανοητική δραστηριότητα και μόνο: τα ισχυρά συναισθήματα διαδραματίζουν έναν σημαντικό γνωστικό ρόλο που δεν ανάγεται πουθενά». Τα σχετικά επιχειρήματα έρχονται από παντού. «Οι γνωστικοί κλάδοι της γνωστικής ψυχολογίας, της ανθρωπολογίας, της ψυχανάλυσης ακόμα και της φιλοσοφίας – για να μη μιλήσουμε για την ίδια την αίσθησή μας για τη ζωή – όσο και αν διαφέρουν στην περαιτέρω ανάλυση συναισθημάτων όπως ο φόβος, η λύπη, η αγάπη και το έλεος συμφωνούν στο ότι αυτά τα συναισθήματα συνδέονται στενά με πεποιθήσεις, με τέτοιο τρόπο ώστε μια τροποποίηση των πεποιθήσεων επιφέρει τροποποίηση του συναισθήματος». (M. Nussbaum, Έρωτος γνώση).

      Δεν είμαστε μόνο απλοί εκφραστές των συναισθημάτων μας, αλλά ταυτόχρονα τα επεξεργαζόμαστε νοητικά, τα μελετάμε και τα μετασχηματίζουμε ή και τα ελέγχουμε ως έναν βαθμό με τη λογική μας ανάλογα την κάθε περίπτωση. Αλλά το ίδιο δεν κάνουμε στην παρέα μας ή σε μια απλή συζήτηση; Ενώ ακούμε την άποψη του άλλου, την ίδια στιγμή και σχεδόν με αυτόματο τρόπο «πιάνουμε» τον εαυτό μας να προσπαθεί να αντιληφθεί ή να διαισθανθεί το τι αισθάνεται ο συνομιλητής μας ή ποιο συναίσθημα τον οδηγεί να έχει μια ένταση στη φωνή ή μια απολυτότητα στη γνώμη του και έτι περαιτέρω να επιχειρούμε να ανιχνεύσουμε το συναισθηματισμό του στην έκφραση του προσώπου του ή στη στάση του σώματος ή στη σημειολογία των κινήσεών του. Και όλα αυτά γιατί; Για να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε ολοκληρωμένα την άποψη και τη συμπεριφορά του άλλου, αλλιώς αντιλαμβανόμαστε ότι έχουμε κάποιο κενό!

      Όταν νιώθουμε έκσταση σε μια όπερα ή σε μια θεατρική παράσταση, όταν γευόμαστε μια ξεχωριστή πληρότητα του εαυτού μας διαβάζοντας ένα κλασικό μυθιστόρημα ή ένα ποίημα ή ένα στοχαστικό φιλοσοφικό κείμενο, δεν προσλαμβάνουμε μέσω του πιο βαθύ πυρήνα της συνείδησής μας την ολότητα συναισθήματος και λογικής και ότι μόνο μέσω της ενότητάς τους μπορούν να νοηθούν και να βιωθούν;

somanyhumanbeings:
“ Virgilio Guidi, La Madre
”

 

Virgilio Guidi, La Madre

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: