Αρχική > φιλοσοφία > Της μνήμης παιχνιδίσματα

Της μνήμης παιχνιδίσματα

lilithsplace:

 Thoughts, 1929 - Emmanuel Mane-Katz (1894–1962)

Thoughts, 1929 – Emmanuel Mane-Katz (1894–1962)

 

 

Του Νίκου Τσούλια

 

      Έχουμε κάποια σταθερά σημεία αναφοράς για της μνήμης τα παιχνίδια, αλλά κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ξέρει με κάποια ικανοποιητική επάρκεια όλα τα μονοπάτια της ή τα ολόφωτα ξέφωτά της και τους κατάμαυρους γκρεμούς της. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι τα έντονα φορτισμένα συναισθηματικά γεγονότα (ευχάριστα ή δραματικά) παραμένουν στα κιτάπια της γραμμένα εσαεί ή ότι τα σημαντικά γεγονότα, που επηρεάζουν με τις μετέπειτα εξελίξεις της ζωής μας, είναι πάντα ενεργά χωρίς να τα σκεπάζει καμιά σκόνη του χρόνου.

      Είναι όμως και ασήμαντα γεγονότα, γεγονότα που περνάνε απαρατήρητα στη ροή της ζωής μας και όμως κολλάνε στης θύμησης τις άσβηστες σημειώσεις και είναι πάντα στην πρώτη γραμμή των σκέψεών μας. Δεν ήταν γεγονότα ποτέ σπουδαία, δεν αξιολογήθηκαν ποτέ ως σημαντικά ούτε από τον απόλυτο ορθολογισμό μας ούτε από το υπερχειλίζον συναίσθημά μας. Γιατί τότε τα «κουβαλάμε» συνέχεια μαζί μας; Μήπως η ασημαντότητά τους δεν είναι καθόλου δεδομένη και απλώς είναι αυθαίρετη η δική μας αξιολόγησή τους ή μήπως έχουν ένα άγνωστο ή και ένα συμβολικό περιεχόμενο που καλούμαστε να το ανακαλύψουμε ή και να το μισοεπινοήσουμε;

      Υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Τα γεγονότα που απορρέουν τουλάχιστον πιο πολύ από το περιβάλλον μας παρά από τη δική μας δράση είναι αξιολογικά ουδέτερα κατ’ ουσία και αν η δική μας πρόσληψη τα κατατάσσει με ένα «άλφα εργαλείο», αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν πράγματι και την αντίστοιχη κλίμακα ή, διαφορετικά, η δική μας υποκειμενική πρόσληψη υπολείπεται της αντικειμενικότητας και ως εκ τούτου είναι ελλειμματική και το όποιο συμπέρασμά μας είναι προβληματικό.

      Μήπως όμως αυτά τα ανερμήνευτα εδάφη της μνήμης οφείλονται στο απόλυτα παραδεκτό γεγονός ότι η μνήμη μας δεν είναι πλήρως ελεγχόμενη από τη συνείδησή μας και υπάρχουν τμήματά της που ανήκουν στις άγνωστες περιοχές του υποσυνείδητου και του ασυνείδητου και ό,τι προέρχεται από αυτά τα ημιφωτισμένα ή τα θεοσκότεινα μέρη είναι δύσκολα προσεγγίσιμο; Θεωρώ ότι αυτά τα γεγονότα που εκτιμούμε ως ασήμαντα έχουν διαφορετική σημασία αλλά δεν μπορούμε μάλλον να τα εκτιμήσουμε. Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν βιώνει αυτό το ταξίδεμα των ταπεινών συμβάντων στη ζωή του, που δεν τα γεύεται ξανά και ξανά ως «παγωμένα στιγμιότυπα» που δεν ξεθωριάζουν ούτε από τη διαρκώς αυξανόμενη ταχύτητα του χρόνου ούτε από το δικό μας συνεχές κοίταγμα και ξανακοίταγμα.

      Κάνω όμως και την εξής σκέψη. Μήπως αυτό που ονομάζουμε ελευθερία της σκέψης και του πνεύματος είναι συγκεκριμένα ελευθερία της μνήμης και της φαντασίας; Και μήπως, και το πιο σημαντικό, σε μια τέτοια περίπτωση η αδυναμία μας να κατανοήσουμε πλήρως της μνήμης τα παιχνιδίσματα είναι απόρροια αυτής της ελευθερίας; Πάντα υπάρχει ανοιχτό πεδίο στον κόσμο του ανερμήνευτου – άλλωστε και η γνώση μπορεί και εξελίσσεται γιατί δεν υπάρχουν οριστικές απαντήσεις – και αυτό συνιστά ένα μέρος της ευτυχίας μας. Γιατί πώς θα υπήρχε ομορφιά στη ζωή μας, αν είχαμε εξηγήσει τα πάντα και πώς θα μπορούσαμε να ζήσουμε σε ένα σισύφειο μαρτύριο απόλυτης ακινησίας του Κόσμου της γνώσης;

      Το τίμημα του μη πλήρους ελέγχου της μνήμης μας μπορεί να μας φαίνεται ακριβό, αλλά στην αντίθετη περίπτωση τα πράγματα θα ήταν πολύ σοβαρότερα. Υπάρχουν δύο «θεσμοί» που προσπαθούν να χειραγωγήσουν της μνήμης την ελευθερία: α) η τεχνολογία μέσω των νευρωνικών δικτύων και των κάθε λογής τεχνικών μεθόδων εργαλειακής γνώσης και β) η εξουσία μέσω μιας χειραγωγημένης επιστημονικής προσέγγισης της ψυχολογίας. Κάνω την εξής σκέψη. Αν η μνήμη μας ήταν απόλυτα ερμηνεύσιμη με τον ορθολογισμό μας – χωρίς να έχει δικές της αυτόνομες όψεις -, τότε θα μπορούσε εύκολα να καταστεί υποχείριο των προηγούμενων «θεσμών» κάτω από ειδικές συνθήκες πίεσης και καταπίεσης. Μια τέτοια εξέλιξη δεν απειλεί την ελευθερία του πνεύματός μας και δεν μας προφυλάσσει από τους τόσους και τόσους ιδεολογικούς μηχανισμούς ελέγχου της σκέψης μας από την κάθε μορφή εξουσίας;

      Η μνήμη είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο στη ζωή του ανθρώπου. Είναι όμορφο να στοχαζόμαστε επ’ αυτής και να προσπαθούμε να φωτίζουμε όσο περισσότερα σημεία της μπορούμε. Αλλά θεωρώ ότι καμιά δύναμη δεν μπορεί να την εκλογικεύσει τόσο ώστε να είναι τελικά και απόλυτα καθοδηγούμενη. Η όποια «αυθαιρεσία» τής αποδίδουμε – με βάση τις νοητικές ιεραρχήσεις μας, που είναι εν πολλοίς και κοινωνικές κατασκευές – είναι μια προσωποκεντρική θεώρηση, η οποία δεν μπορεί να λάβει υπόψη της όλο το σύμπαν της μνήμης.

 

dailyrothko:

Mark Rothko, Untitled.

Mark Rothko, Untitled

  1. streetgarb
    08/07/2018 στο 10:51 ΠΜ

    καλημερα σας Κ Τσουλια,.
    η αληθεια ειναι οτι εχω καιρο να διαβασω αρθρο σας διοτι δεν προλαβαινω-ομως θα τα διαβασω:)
    χθες τυχαια βρηκα ενα βιβλιο σας σ ενα παλιο βιβλιοπωλειο κι ο βιβλιοπωλης μου το χαρισε. ειναι το «Σε πρωτο προσωπο», του 1999.
    δεν ξερω εαν εχετε κι αλλα. αν θελετε μου λετε:)

    • N.T.
      08/07/2018 στο 6:33 ΜΜ

      Ναι, είναι το: Παιδείας εγκώμιον, εκδόσεις Πατάκη

      • streetgarb
        08/07/2018 στο 11:09 ΜΜ

        thank you

  2. streetgarb
    08/07/2018 στο 1:01 ΜΜ

    κατ αρχας εχει αποδεικτει τι η μνημη μας ειναι εσφαλμενη- αλλα γινονται, αλλα θυμομαστε , οπως μας βολευει, διοτι στο εγκεφαλο δεν αρεσουν κενα, διοτι μπλεκονται τα mirror cells κ μπερδευουν τα παντα,μπλεκεατι κ η συναισθηματικη σκεψη κ τα κανει μανταρα.
    τωρα γιατι ο νιυς κραταει καποια ασημαντα οπως λετε…μπορει διοτι οντως ειναι ασημαντα, αλλα εκεινη την στιγμη της καταγραφης δεν ηταν, η ηταν κι απλα καταγραφηκαν ενω αλλα πιο σημαντικα η επωδυνα αποθηθηκαν….
    δεν εχει βρεθει κ κεντρο μνημης στον εγκεφαλο….
    αν ηταν καθοδηγουμενη δεν θαταν μνημη-παρελθον, θαταν δημιουργημα του παροντος νομιζω….
    απ την αλλη ποσες σκεψεις μας δεν ειναι καθοδηγουμενες απ το να η το αλλο, ποσες ειναι πραγματικα ελευθερες; για ν αθελουμε ναχουμε κ ελευθερη μνημη;
    λεω τωρα γω…:)

  3. N.T.
    08/07/2018 στο 6:34 ΜΜ

    Πολύ εύστοχες και όμορφες παρατηρήσεις. Ευχαριστώ ιδιαίτερα…

    • streetgarb
      08/07/2018 στο 11:13 ΜΜ

      εχω λιγο την εντυπωση οτι με δουλευετε με το «πολυ ευστοχες» :))
      το διασκεδαζω ομως:)

      • N.T.
        09/07/2018 στο 7:42 ΠΜ

        Συγγνώμη, αλλά δεν τίθεται ούτε κατ’ υποψία τέτοια θεώρηση στο μεταξύ μας διάλογο. Στη συγκεκριμένη αναφορά σας μάλιστα υπάρχουν σημεία που δεν τα είχα καν σκεφτεί και θα τα λάβω υπόψη μου συνδιαλεγόμενος με αυτά σε προσεχές άρθρο μου. Μου άρεσαν πολύ…

      • streetgarb
        09/07/2018 στο 8:18 ΠΜ

        Οκ:)
        Απλα τα σχολεια ειναι κ λογω δουλειας: ψυχολογια νευρολογια κλπ κ μου ναι γνωστα.
        » τα ιχνη της εμπειριας » πανεπιστιακες εκδισεις κρητης ειναι ενα καλο βιβλιο νευρολογιας που μπορει ευκολα να διαβαστει απο μη ειδικο περι νευρονικης πλαστικοτητας κ βιολογιας κ χυχολογιας

  1. 01/01/2020 στο 4:44 ΜΜ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: