Αρχική > πολιτική > Η έκλειψη του μέλλοντος

Η έκλειψη του μέλλοντος

Η έκλειψη του μέλλοντος

  • Του ΠΙΕΡ-ΑΝΤΡΕ ΤΑΓΚΙΕΦ

Ιανουάριος 1, 2018

Μια κατακερματισμένη κοινωνία, γράφει ο φιλόσοφος Τσαρλς Τέιλορ, είναι «εκείνη της οποίας τα μέλη δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να ταυτιστούν με το πολιτικό τους σύνολο ως κοινότητα», είναι μια κοινωνία στην οποία «η απουσία κοινών προοπτικών κλείνει τα άτομα στους εαυτούς τους».

Τα απομονωμένα άτομα που βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους ή στην κατάσταση της υλικής ευημερίας είναι ταυτόχρονα καθηλωμένα σε μιαν εμπειρία που περιορίζεται στο παρόν και στο κοντινό μέλλον.

*Σε μια μικρή μνήμη προστίθεται μια αδύναμη φαντασία, που αποκλείουν στα άτομα με αυτόν τον τόσο περιορισμένο χρονικό ορίζοντα να έχουν μια μακρόπνοη σκόπευση, να δεσμεύονται δηλαδή από μακροπρόθεσμες επιλογές και συλλογικά σχέδια. Με άλλα λόγια, μια κουλτούρα που κυριαρχείται από τον ατομικισμό και την εργαλειακή σκέψη χαρακτηρίζει μια κοινωνία κονιορτοποιημένη από την αδυναμία να προσδιορίσει ένα συλλογικό σχέδιο», το οποίο προϋποθέτει μιαν ικανότητα συλλογικής προβολής στο μέλλον, δηλαδή τη δυνατότητα να φανταστούμε ένα κοινό μέλλον που θα είναι ελκυστικό και επιθυμητό.

*Αν το μέλλον μπόρεσε να γίνει αδιανόητο και δεν μπορούμε να το φανταστούμε με άλλη μορφή εκτός από εκείνη της προέκτασης του παρόντος -ενός παρόντος υπερτροφικού, που αναγορεύεται σε ανυπέρβλητη στιγμή της ιστορίας- αυτό οφείλεται στην αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στα πιθανά του θεμέλια, τα οποία διαβρώνονται από τον σχετικισμό, τη λατρεία της τεχνικής και τον οικονομισμό.

Η πιο φτωχή έννοια του μέλλοντος έχει ως περιεχόμενο τα πιο ορατά χαρακτηριστικά του παρόντος, τα οποία υπερεκτιμώνται ως το σημείο να απολυτοποιούνται: την τεχνολογική ουτοπία της απεριόριστης κατασκευαστικής ισχύος και το μύθο της σωτηρίας μέσα από τη διαρκή κινητικότητα των ατόμων και των ροών όλων των ειδών.

*Εκείνα τα πιθανά θεμέλια μιας σκέψης του μέλλοντος, που σήμερα έχουν κλονιστεί, με τις μορφές που πήραν στην κοινωνία και στην ιστορία ήσαν πέντε: η φύση, η παράδοση, ο Θεός ή η αποκάλυψη, η πρόοδος ή η ιστορική ορθολογικότητα, η ιδέα του ξεχωριστού πεπρωμένου μιας ιδιαίτερης κοινότητας (του έθνους, για παράδειγμα). Καθένα από αυτά τα θεμέλια αντιστοιχούσε σε ένα ιστορικά καθορισμένο πεδίο εμπειρίας, που επέτρεπε να διαμορφώνουμε ένα όραμα για το μέλλον ως ορίζοντα προσδοκίας. Σε όλες τις ιστορικο-πολιτισμικές του μορφές το παρελθόν φώτιζε το μέλλον. Η πτώση αυτών των θεμελίων συνεπάγεται την έκλειψη του μέλλοντος.

Ετσι η φύση καταλήγει να μένει σιωπηλή σε ένα ξεμαγεμένο κόσμο. Κανείς δεν ακούει πλέον το τραγούδι των φυσικών κύκλων που έρχονται και επανέρχονται. Δεν μπορούμε πλέον να κατανοούμε το μέλλον ως μια επάνοδο με την έννοια της επανάληψης ή εκείνη της επιστροφής, είτε στο πλαίσιο ενός κοσμοκεντρισμού (όπως ο αρχαίος πολυθεϊσμός) είτε σε εκείνο ενός θεοκεντρισμού (όπως ο μονοθεϊσμός). Η σχέση με το υπερβατικό σε μιαν εξ αποκαλύψεως θρησκεία, όπως ο χριστιανισμός, αρκούσε για να προσανατολίσει τους πιστούς προς ένα συλλογικό μέλλον, το οποίο το φαντάζονταν με βάση το σχήμα μιας εσχατολογικής ιστορίας και το οραματίζονταν με τη μορφή της προσδοκίας και της ελπίδας.

*Ομως η εξατομίκευση του θρησκευτικού στοιχείου καταστρέφει τα θεμέλια αυτής της μορφής της πίστης, προς όφελος μιας ενσωμάτωσης των θρησκευτικών συναισθημάτων και συμπεριφορών στη σφαίρα της ηθικής της αυθεντικότητας και της προσωπικής άνθησης.

Οσο για τις παραδόσεις, αυτές δεν μιλούν πλέον με τρόπο αποτελεσματικό. Αυτό που αφηγούνται δεν έχει πλέον τη δύναμη να ορίζει τα μελλούμενα.

*Αλλά και οι επαγγελίες και οι προβλέψεις που έφερε η ιδέα της προόδου στην ιστορία ή που διαδόθηκαν από τη μεγάλη αφήγηση της αναγκαίας χειραφέτησης της ανθρωπότητας μέσα από διαδοχικά στάδια, αποκαλύπτονται εξίσου ξεπερασμένες. Ο ουμανισμός (αυτός ο «ανθρωποκεντρισμός» ή ο «κοινωνιοκεντρισμός»), που προϋπέθετε η «θρησκεία της προόδου», απορροφήθηκε και αυτός από τον υποκειμενισμό, τον σχετικισμό και τον αγοραίο καταναλωτικό ηδονισμό. Η ανακάλυψη του τυχαίου στην ιστορία, η αυξανόμενη βεβαιότητα για μιαν απροσδιοριστία της πορείας των φαινομένων και η διάδοση της πεποίθησης ότι «όλα είναι δυνατά» στο μέλλον, είχαν ως κοινό αποτέλεσμα να καταστήσουν αναξιόπιστη την ιδέα μιας ιστορικής ορθολογικότητας. Και αφού το νόημα της ιστορίας χάνεται και μαζί του χάνονται και οι «ορίζοντες νοηματοδότησης», χάθηκε και η ικανότητα να φανταζόμαστε το μέλλον της ανθρωπότητας.

*Οσο για το συλλογικό μέλλον της μιας ή της άλλης ιδιαίτερης κοινότητας (εθνότητας, έθνους κ.λπ.), είναι εξίσου δύσκολο να το συλλάβουμε όσο και εκείνο του ανθρώπινου γένους. Η πίστη στο «όλα είναι δυνατά» φαίνεται να καθιστά αδύνατη τη σκέψη ενός συλλογικού μέλλοντος. Αυτό που η διασταύρωση του φιλελεύθερου ατομικισμού και της οικονομικής παγκοσμιοποίησης τείνουν να καταστρέψουν είναι το έθνος ως κοινότητα πολιτών που επιδιώκουν το κοινό τους καλό και, επομένως, προικισμένη με ένα δικό της ιδιαίτερο πεπρωμένο. (KΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ – 31/12/2005)

  • Pierre – Andre Taguieff

Ο Pierre – Andre Taguieff γεννήθηκε το 1946 στο Παρίσι. Φιλόσοφος και ιστορικός πολιτικών ιδεών, είναι διευθυντής ερευνών στο CNRS και διδάσκει στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού. Κύριο αντικείμενο των ερευνών του είναι η μελέτη των φαινομένων του ρατσισμού, του εθνικισμού, του αντισημιτισμού, του λαϊκισμού, μέσα από τα οποία έφτασε στην ανάλυση των προκαταλήψεων και της συνωμοσιολογίας. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του:
-«Παγκοσμιοποίηση και Δημοκρατία» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου)
-«Ο ρατσισμός» (Εκδόσεις Τραυλός)
-«Η νέα εβραιοφοβία» (Εκδόσεις Πόλις)
– «Ο μύθος των «Σοφών της Σιών». Από τη «διεθνή εβραϊκή συνωμοσία» στην «παγκόσμια σιωνιστική επιβουλή» (Πόλις 2006)
– «Θεωρίες συνωμοσίας. Εσωτερισμός, εξτρεμισμός» (Πόλις 2010).
– «Τι είναι αντισημιτισμός;» (Βιβλιοπωλείον της Εστίας 2011)
Αρκετές μελέτες του έχουν δημοσιευτεί στη «Νέα Εστία»: τχ 1809 (Σελίν), 1812 (πολυκοινοτισμός), 1816 (λαΐκισμός), 1827 (ακροδεξιά), 1841 (ταυτότητα), κ.ά.

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

https://www.timesnews.gr/eklipsi-tou-mellontos/

artist-matisse:
“A Woman Sitting before the Window, Henri Matisse
”

A Woman Sitting before the Window, Henri Matisse

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: