Αρχική > πολιτισμός, κοινωνία > Η χαμένη θρησκευτικότητα του Πάσχα

Η χαμένη θρησκευτικότητα του Πάσχα

Icon of Crucifixion in the Byzantine and Christian Museum in Athens. 14th century.

 

 

Του Νίκου Τσούλια

 

      Πάντα η Μεγάλη Εβδομάδα καλεί τους χριστιανούς σε περισυλλογή και σε ξεχωριστούς ιερούς στοχασμούς. Το ζήτημα του Θανάτου και της Ανάστασης του Χριστού αλλά και η αγωνία ως προς το υπαρξιακό πρόβλημα του ανθρώπου έρχονται αυτή την περίοδο και φωλιάζουν περισσότερο στη σκέψη μας όσο ποτέ άλλοτε κατά τη διάρκεια του χρόνου.

      Αν και το Πάσχα έχει εν πολλοίς εμπορευματοποιηθεί και διατηρεί κυρίως στοιχεία παράδοσης παρά θρησκευτικότητας, έχει νόημα και αξία ο προβληματισμός για το περιεχόμενο της μεγάλης Γιορτής. Το όλο θρησκευτικό σύμπαν του Πάσχα περιλαμβάνει επιμέρους όψεις. Υπάρχει η πίστη και το δόγμα, ο σκοπός και το νόημα, το συνολικό τελετουργικό της εκκλησίας, η παράδοση του λαού και της εκκλησίας, ο τρόπος ζωής των πιστών. Συνθέτουν όλα αυτά ένα συνεκτικό και ιεραρχημένο πλαίσιο αναφοράς ή άλλες όψεις παρουσιάζουν υπερτροφισμό και άλλες έχουν καθαρά τυπικό χαρακτήρα; Και το πιο σημαντικό ερώτημα ανακύπτει στη συνέχεια: είναι αυθεντική ή αλλοτριωμένη η στάση μας έναντι του Πάσχα;

      Θεωρώ – και νομίζω ότι είναι κοινή αντίληψη- ότι στη Γιορτή αυτή κυριαρχεί μάλλον το «πολιτιστικό» περιεχόμενο παρά το θρησκευτικό. Η συμμετοχή των πιστών στις τελετές της εκκλησίας είναι μικρή και μάλλον τυπική παρά ουσιαστική. Το θρησκευτικό μέρος είναι συμπλήρωμα του παραδοσιακού μέρους του Πάσχα παρά το αντίθετο. Αυτός ο ανατρεπτικός μετασχηματισμός προέκυψε βαθμιαία κατά την περίοδο που η χώρα μας γνώρισε τις ημέρες της οικονομικής ανάπτυξης. Ο κοινωνικός και προσωπικός αγώνας για βελτίωση των συνθηκών ζωής συνδέθηκε κατ’ ανάγκη με την πρόσκτηση όλο και πιο πολλών οικονομικών αγαθών και στη συνέχεια προέκυψε ως φυσική συνέπεια η παρακμιακή αντίληψη των Ελλήνων ως προς το μαζικό φαινόμενο του καταναλωτισμού και της λατρείας του χρήματος ως πρώτιστης επιλογής!

      Σ’ αυτή τη ταχεία μεταβολή των πραγμάτων συνέβαλλε και η διοίκηση της εκκλησίας. Βλέποντας η εκκλησία να μειώνεται σταδιακά η επιρροή που είχε στην πολιτεία με τον εκδημοκρατισμό και τον εκσυγχρονισμό του ελληνικού κράτους – τελευταία χαρακτηριστική χαμένη μάχη ήταν το ζήτημα της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες – προχώρησε στην ολοένα και μεγαλύτερη εκκοσμίκευση της λειτουργίας της. Έτσι επιμελήθηκε με ιδιαίτερη φροντίδα την αύξηση της οικονομικής της δύναμης, ενώ παράλληλα υποβάθμισε εν τοις πράγμασι τον πνευματικό της ρόλο.

      Θεωρώ δηλαδή ότι τόσο η διοίκηση της εκκλησίας όσο και η ελληνική κοινωνία συμβάδισαν προς την ίδια κατεύθυνση, εκείνη της απομείωσης της θρησκευτικότητας – προφανώς με εν μέρει διαφορετικά χαρακτηριστικά και με διαφορετική ταχύτητα -, γι’ αυτό και δεν προκαλούνται ιδιαίτερες ενστάσεις ως προς το περιεχόμενο της σημερινής εικόνας των ημερών του Πάσχα. Θεωρώ επίσης ότι έχουμε φτάσει σε κατάσταση υπερβολής. Το να οριοθετούμε κυρίως αυτήν την περίοδο ως μια έξαρση καταναλωτισμού κρυμμένη δήθεν στην παράδοση δεν υπονομεύει μόνο τη θρησκευτικότητα αλλά και τη γενικότερη κουλτούρα μας.

     Ακόμα και στο πιο απλό ζήτημα, εκείνο της νηστείας, έχουμε πέσει θύμα της γενικής βουλιμίας μας. Νηστεία προφανώς δεν σημαίνει απλά και μόνο αποχή από κάποια είδη φαγητού, με την αντικατάσταση άλλων ίσως και καλύτερων ούτε και την πολυφαγία των δήθεν νηστήσιμων. Η νηστεία – αν έχω κατανοήσει καλά – είναι μέσο για να ενισχυθεί η πνευματικότητά μας και ο θρησκευτικός προβληματισμός. Υπηρετεί δηλαδή την πρώτιστη ανάγκη του Πάσχα. Αλλά κάτι τέτοιο ουδόλως γίνεται…

      Το έλλειμμα της θρησκευτικότητας δεν είναι μόνο απόρροια των μεταβολών που προαναφέρθηκαν αλλά είναι και σύμπτωμα της υποβάθμισης της γενικότερης πνευματικότητάς μας. Οι Έλληνες δεν στοχάζονται και δεν αγαπούν τον κόσμο των Γραμμάτων. Δεν συζητούν στις παρέες τους και στους κοινωνικούς θεσμούς τους τα βαθύτερα νοήματα της ζωής, αλλά εξαντλούνται στα ζητήματα της καθημερινότητας ακόμα και στα πιο ευτελή, όπως για παράδειγμα των θεμάτων που αναδεικνύει η τηλεόραση. Υπάρχει πολιτισμικό και μορφωτικό έλλειμμα και αυτό καταδεικνύεται από τη ρηχότητα του λόγου μας, από την αδυναμία συγκρότησης ορθολογικής σκέψης και από το γεγονός ότι δεν έχουμε ακόμα κατανοήσει το πώς προέκυψε η κρίση στη χώρα μας…

     Το Πάσχα έχει νόημα και αξία. Ανεξάρτητα από την πίστη καθενός – αν και αυτό μπορεί να θεωρηθεί παραδοξότητα – οφείλουμε να κατανοήσουμε το νόημά του και να εκφράσουμε τη ζωή μας και τον εαυτό μας με βάση αν όχι τη βαθιά θρησκευτικότητά μας αλλά με την πνευματικότητά μας και με τις μεγάλες αγωνίες του ανθρώπου. Το να παραδίδουμε μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή στο βωμό του καταναλωτισμού και της χυδαίας εν πολλοίς υλικότητας είναι μια απαξίωση του εαυτού μας και της αντίληψής μας για τη ζωή.

"Η Ανάστασις" του Χριστού (Αγιογραφία 11ου αιώνα), Harrowing of Hell (Hosios Loukas)

  1. mariam
    05/04/2018 στο 8:41 ΜΜ

    η νηστεια που ειναι μερος του δογματος (πλεον) ειναι νομιζω κατ αρχην μια βοηθεια προς εναν δρομο (ασχετα αν μας βολευει να μην το βλεπουμε ετσι). δεν θα σε οδηγησει η νηστεια στην βασιλεια των ουρανων, αλλα μπορει να σου προσανατολισει λιγο προς το μονοπατι, να σε βαλει λιγο στο σκεπτικο της εγκρατειαςκι οχι μονο οσον αφορα το φαγητο.
    οσο για την εκκλησια ετσι δεν ηταν παντα? σε καθε εποχη? διοτι αλλο η εκκλησια και το δογμα, αλλο η θεολογια και η πιστη.

  2. N.T.
    06/04/2018 στο 11:04 ΠΜ

    Συμφωνώ απόλυτα! Κάθε θεσμός που αποκτά δομή εξουσίας έχει εγκαταλείψει οριστικά και αμετάκλητα κάθε ουμανιστικό περιεχόμενο – ανεξάρτητα από το τι διαλαλεί…

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: