Αρχική > πολιτική > Ομόσπονδη Ευρώπη και ευρωπαϊκή αριστερά

Ομόσπονδη Ευρώπη και ευρωπαϊκή αριστερά

 

MARCEL DYF.
Field of Flowers in Provence.

MARCEL DYF., Field of Flowers in Provence

 

 

Ποιες συνθήκες θα ωθούσαν την εφαρμογή προοδευτικών πολιτικών ξανά στην Ευρώπη;

Του Τζόσιουε Μπάτζιο*

26.9.2016

 http://www.presspublica.gr

Αν υπάρχει ένα φάντασμα που στοιχειώνει την Ευρώπη σήμερα, δεν είναι ο κομουνισμός ή ο σοσιαλισμός. Βέβαια, οι αριστεροί πολιτικοί δεν εξαφανίστηκαν ποτέ εντελώς από τα ευρωπαϊκά εθνικά κοινοβούλια και από την κοινωνία των πολιτών.

Ωστόσο, δεν αποτελούν πλέον το είδος της παρουσίας που απαιτεί εξοστρακισμό, αλλά μάλλον σκιά του πρότερου εαυτού τους. Υπάρχουν βαθιές αιτίες για αυτή τη δυσχερή κατάληξη, καθώς και ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις. Ωστόσο, το γενικό μοτίβο είναι πολύ σαφές: Η Αριστερά είτε είναι ανίκανη να κερδίσει την αναγκαία στήριξη  για να εξασφαλίσει την εξουσία είτε, όταν το καταφέρνει, είναι αναποτελεσματική στην εφαρμογή προοδευτικών πολιτικών οποιουδήποτε είδους. Η Ελλάδα, η Ιταλία και η Γαλλία είναι παραδείγματα χωρών που κυβερνώνται από αριστερόστροφες συμμαχίες που έχουν αποτύχει να αποδώσουν επί της ουσίας στο πλαίσιο της σοσιαλδημοκρατικής δράσης.

Ένα σημαντικό ερώτημα αναδύεται: ποιες συνθήκες θα ωθούσαν προοδευτικές πολιτικές να εφαρμοστούν ξανά στην Ευρώπη; Θέλω να επιχειρηματολογήσω ότι αυτές οι συνθήκες δεν είναι κυρίως πολιτικές, αλλά θεσμικές. Η Αριστερά μπορεί να έχει χάσει το κυριότερο τμήμα από την πρότερή της ικανότητα να οργανώνει την εργατική τάξη. Μπορεί να έχει παραδώσει κάποιες από τις πυρηνικές της αξίες. Και αν αυτά είναι συνέπειες μιας πολύ πιο θεμελιώδους δυσκολίας; Και αν οι προοδευτικές πολιτικές -εν γένει αντιληπτές ως το αντίβαρο στον καπιταλισμό- είναι απίθανο να προωθηθούν σε οποιοδήποτε θεσμικό πλαίσιο από τα παρόντα και εν λειτουργία στην Ευρώπη σήμερα, εθνικά κράτη και από την Ευρωπαϊκή Ένωση στην παρούσα τους μορφή;

Ας πάρουμε δύο από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά -μεταξύ πολλών άλλων- των μοντέρνων κρατών, την εξουσιοδότηση και την κλίμακα. Οι πολιτικές που μπορούν αποτελεσματικά να ανακόψουν τον καπιταλισμό είναι πολύ πιθανότερο να αναδειχθούν σε καθεστώτα που έχουν την κατάλληλη εξουσιοδότηση και κλίμακα. Τα υπάρχοντα εθνικά κράτη στην Ευρώπη έχουν, τυπικά και θεμελιακά μέσω των Συνταγμάτων τους, την εξουσιοδότηση να προστατεύουν και να προάγουν τα δικαιώματα και τις δυνατότητες των πολιτών και των εργατών. Απαιτείται μόνο μια γρήγορη ματιά στα πρώτα άρθρα του ιταλικού και του γαλλικού Συντάγματος για να το διαπιστώσει κάποιος. Όμως, η Ιταλία και η Γαλλία, όπως και κάθε άλλο ευρωπαϊκό κράτος σήμερα, απλώς δεν διαθέτουν την κατάλληλη κλίμακα για να εκπληρώσουν την εξουσιοδότησή τους. Όπως γνωρίζουμε καλά, ο καπιταλισμός είναι παγκόσμια δύναμη και ξεπερνά τα εθνικά σύνορα. Εάν ένα μόνο κράτος ορθώσει ανάστημα και αντισταθεί ή επιχειρήσει να αναπτύξει εναλλακτικές οικονομικές πολιτικές, θα εξαναγκαστεί σε πειθαρχία (π.χ. Ελλάδα) ή θα αποκοπεί από τις αγορές είτε θα αποστερηθεί από το κεφάλαιο του και θα απομονωθεί μέχρι να μπορεί ξανά να μετατραπεί σε μια δεξαμενή φτηνής εργασίας και πεδίο εξαγωγών.

Αν, όμως, οι μεμονωμένες κυβερνήσεις είναι ανίσχυρες, η συμμαχία δεν είναι. Διότι η ΕΕ διαθέτει την κατάλληλη κλίμακα. Έχει αποδειχθεί ότι είναι σε θέση να κρατήσει μερικές από τις πιο ακραίες μορφές του γνωστού καπιταλισμού υπό έλεγχο -αν και δειλά και αντιφατικά. Αυτό που εκλείπει είναι το κατάλληλο είδος εξουσιοδότησης και τα νομικά μέσα για να προστατέψει τα δικαιώματα των πολιτών και των εργατών, καθώς δεν διαθέτει κατάλληλο Σύνταγμα. Για να ακριβολογούμε, η ΕΕ δεν διαθέτει καν το δικό της σώμα πολιτών. Οι Συνθήκες υπογράφονται από τις κυβερνητικές ηγεσίες των κρατών – μελών και δεν αποτελούν κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των πολιτών και του κράτους. Η ΕΕ αποτελεί -και αυτό είναι ανησυχητικό- μια κυβέρνηση χωρίς κράτος, ένα εκκολαπτόμενο Λεβιάθαν χωρίς άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση.

Το ευρωπαϊκό καθεστώς είτε διαθέτει την εξουσιοδότηση χωρίς την κλίμακα (εθνικά κράτη) είτε την κλίμακα χωρίς την εξουσιοδότηση (ΕΕ). Αποτελεί σημαντικό ιστορικό γεγονός ότι και τα εθνικά κράτη και η ΕΕ δημιουργήθηκαν πολύ πριν ο καπιταλισμός αναδειχθεί στη δύναμη που σήμερα είναι, παγκοσμιοποιημένος και οικονομικοποιημένος. Αυτό που χρειάζεται η ΕΕ τώρα είναι ένα μοντέλο όπου και οι δύο προϋποθέσεις να ευδοκιμούν: ένα καθεστώς με την κατάλληλη εξουσιοδότηση για να προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών και εργατών (και του περιβάλλοντος) ενάντια στον αχαλίνωτο καπιταλισμό και στην κλίμακα που να της επιτρέπει να την πραγματώσει. Εν ολίγοις μια ομόσπονδη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τι είδους ομοσπονδία;

Πριν αρχίσουμε να αναζητούμε τι είδους ομοσπονδία θα μας ταίριαζε και πώς μπορούμε πράγματι να την επιτύχουμε, υπάρχουν πολλά ακόμα να πούμε όσον αφορά το γιατί η περαιτέρω ενσωμάτωση αποτελεί βήμα προς τα εμπρός και γιατί είναι απαραίτητη προϋπόθεση ώστε οι προοδευτικές πολιτικές να αναδυθούν ξανά στην Ευρώπη. Όσο σκληρή και να είναι η κριτική προς την ΕΕ, είναι δύσκολο να καταλήξει σε αυτό που ορισμένοι υποστηρίζουν, ότι η ΕΕ είναι μη αναμορφώσιμη. Από πολιτικής άποψης μπορεί να είναι ιδεολογικά απελπιστική. Ωστόσο, είναι κρίσιμο να συνειδητοποιήσουμε ότι θεσμικά η ΕΕ είναι ένας πολύ εύπλαστος οργανισμός, που η δομή και η λειτουργία του αλλάζει διαρκώς. Αυτό το χαρακτηριστικό αποτελεί και σήμα κατατεθέν της ιστορίας της. Επιπλέον, επί του παρόντος αυτή η δυναμική δεν πηγαίνει προς κάποια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Πέρα απο μια θολή υπόσχεση για «ολοένα και περισσότερη ένωση», δεν υπάρχει κάποιο δημοσιοποιημένο σχέδιο ή συμφωνία για το τι είδους οργανισμός μπορεί να είναι η ΕΕ σε 10 ή σε 50 χρόνια. Η θεσμική πλαστικότητα της ΕΕ και η προφανής έλλειψη πολιτικής κατεύθυνσης αποτελούν ευκαιρία για τις δημοκρατικές δυνάμεις σε αυτή τη συγκεκριμένη συγκυρία.

Προς τα πού να κινήσουμε, λοιπόν; Πολλοί θα συμφωνούσαν ότι η ΕΕ που έχουμε δεν είναι η ΕΕ που θέλουμε και σίγουρα όχι η ΕΕ που η εργατική και μεσαία τάξη χρειάζονται. Η διαφωνία βρίσκεται στο ερώτημα εάν χρειάζεται να βαθύνουμε ή να συρρικνώσουμε την ένωση. Επιχειρήματα εξ αριστερών για συρρίκνωση ήχησαν δυνατά ένα περίπου χρόνο πριν, αφού ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε τη διακυβέρνηση, όταν η Ελλάδα εξαναγκάστηκε να επιστρέψει σε ένα συνθλιπτικό καθεστώς λιτότητας μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα διαπραγμάτευσης του δημόσιου χρέους της και του μέχρι τότε προγράμματος περικοπών των δημοσίων δαπανών. Παρόμοια επιχειρήματα αναδύθηκαν και πάλι αναφορικά με το Brexit. Κάποια από αυτά διαθέτουν ένα χαρακτηριστικό άρωμα «σοσιαλισμού σε μία χώρα», σαν να ήταν ευκολότερο να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν προοδευτικές πολιτικές σε εθνικό επίπεδο, κατά προτίμηση μετά την αποχώρηση από την ΕΕ.

Τρεις λόγοι ενάντια στη συρρίκνωση

Δεν αντιλέγω ότι στη θεωρία η δημοκρατία δουλεύει καλύτερα σε μικρότερα κοινωνικά περιβάλλοντα, στα οποία η αυτοδιαχείριση μπορεί πράγματι να υλοποιηθεί. Αντιτίθεμαι, όμως, στην ιδέα ότι η συρρίκνωση είναι βιώσιμη επιλογή στην παρούσα ιστορική συγκυρία, για τρεις λόγους: Πρώτον, όπως επισήμανα και παραπάνω, ο καπιταλισμός είναι μια παγκοσμιοποιημένη διαδικασία, συνεπώς είμαστε αιχμάλωτοι της κλίμακάς του, το λιγότερο. Η αλλαγή μπορεί να επιτευχθεί σε μικρο-επίπεδο, όπου ο καπιταλισμός εμφανίζει έλλειμμα ισχυρής και διάχυτης παρουσίας. Οι μικρές κοινότητες μπορούν να πειραματιστούν με εναλλακτικές μορφές οργάνωσης. Αλλά για να προχωρήσουμε πέρα από αυτό, σε ένα θεσμικό πλαίσιο ανάλογης κλίμακας, όπως ένα μεγάλο ομόσπονδο σχήμα, απαιτείται να αντιστοιχήσουμε τη δυναμική και τις προεκτάσεις του καπιταλισμού.

Δεύτερον, οι πολιτικές δυνάμεις που επί του παρόντος επιχειρούν την αποδόμηση της ΕΕ είναι εμφανώς δεξιές ή λαϊκίστικες, για παράδειγμα δημοψηφίσματα εξόδου προωθούνται από εθνικιστικά κόμματα στη Γαλλία και την Ολλανδία, αντιπροσφυγική σύσκεψη έχει εξαγγελθεί για τον Οκτώβριο στην Ουγγαρία από τη συντηρητική κυβέρνηση. Οι χώρες που τελικά είναι πιο πιθανό να αποσπασθούν από την ΕΕ είναι αυτές στις οποίες δεξιά κόμματα έχουν μεγάλη στήριξη και πιθανότητα να κερδίσουν τις επόμενες εκλογές. Με αυτές τις συνθήκες, σύντομα θα υπάρχει πολύ λίγος πολιτικός χώρος για προοδευτικές δυνάμεις.

Ο τρίτος λόγος, αφορά την οργάνωση της πάλης της Αριστεράς για την μετα-ευρωπαϊκή ηγεμονία. Η προτεινόμενη πορεία εξόδου δεν μιλά για τη μία ή την άλλη χώρα, αλλά για αρκετές χώρες οι οποίες αποχωρώντας από την ΕΕ θα την κατεδαφίσουν. Αλλά τι θα ακολουθήσει την αποδόμηση; Εάν η μετα-ευρωπαϊκή αριστερά στοχεύει στην οργάνωση πολιτικής δράσης ώστε προοδευτικές ή ριζοσπαστικές πολιτικές να αναδυθούν ξανά παντού (ή στην πλειοψηφία των χωρών) στην ήπειρο, θα χρειαστεί να το προωθήσει έξω από το πλαίσιο που πρεσβεύουν τα ευρωπαϊκά αριστερά κόμματα (σοσιαλιστές, πράσινοι, κ.λπ.), εκτός εάν βρεθούν δημιουργικοί τρόποι σύνθεσης της υπέρ και της κατά της Ευρώπης αριστεράς.

Αυτό το ζητούμενο θα θέσει τεράστια οργανωτικά προβλήματα, διότι δεν υπάρχει κάτι δομημένο ή στα σκαριά που να μοιάζει έστω και λίγο σε μια τέτοια πλατφόρμα συνεννόησης, η οποία θα μπορούσε να εξυπηρετήσει αυτό το σκοπό. Το μόνο σχετικό σχήμα, που μοιάζει αποφασιστικά ευρωπαϊκό μέχρι σήμερα, είναι το DiEM25 του Γιάνη Βαρουφάκη. Η εναλλακτική για την ανάληψη μιας τέτοιας τεράστιας οργανωτικής προσπάθειας είναι είτε η κάθε χώρα μόνη της να ακολουθήσει το δικό της μονοπάτι προς το σοσιαλισμό μέσα στον καπιταλιστικό κόσμο είτε να χρησιμοποιηθούν τα ευρωπαϊκά προοδευτικά κόμματα σε μια στρατηγική κλιμάκωσης. Για αυτούς τους λόγους, είναι απίθανο προοδευτικές πολιτικές να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν στην Ευρώπη είτε σε κάθε χώρα χωριστά σε ένα μετα-ευρωπαϊκό μέλλον είτε σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο επί του παρόντος. Πολιτικές συρρίκνωσης ή καθεστηκυίας τάξης μοιάζουν καταδικασμένες να αποτύχουν.

Η εναλλακτική

Η εναλλακτική είναι, λοιπόν, η κλιμάκωση προς μια ομόσπονδη πολιτειακή δομή. Η ομοσπονδιακή δομή στην Ευρώπη συχνά συνδέεται με την ιδέα των «ΗΠΑ της Ευρώπης», παρομοίωση αρκετά ατυχής. Οι ομοιότητες μεταξύ των ΗΠΑ και ενός ομόσπονδου μοντέλου για την Ευρώπη είναι ελάχιστες έως μηδενικές. Το μέλλον της ΕΕ θα μπορούσε να είναι μια ασύμμετρη ομοσπονδία, στην οποία τα διαφορετικά κράτη ή περιφέρειες θα απολαμβάνουν διαφορετικούς βαθμούς αυτονομίας σε συγκεκριμένους πολιτικούς τομείς. Η ομόσπονδη και η περιφερειακή δομή θα πρέπει να συνδυαστούν για να εξασφαλιστεί ότι η πολιτιστική και γλωσσική πολυμορφία της ΕΕ αντιστοιχεί σε μονάδες αυτοδιοίκησης. Η εξουσιοδότηση της ομόσπονδης κυβέρνησης θα αφορά μόνο συγκεκριμένους τομείς πολιτικής, όπως η πρόνοια, η φορολογία, το τραπεζικό σύστημα, η ενέργεια, η βιομηχανία και οι εξωτερικές υποθέσεις. Καθίσταται αρκετά σαφές τι θα αποτελούσε προοδευτική πολιτική σε αυτούς τους τομείς: μια τραπεζική και δημοσιονομική ένωση θα επιτρέψει στην ΕΕ να ρυθμίσει περαιτέρω τις χρηματοπιστωτικές αγορές και να ανακατανείμει τις αποδόσεις των φόρων επί των αδρανών κεφαλαίων ή στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, επενδύσεις στην κυκλική οικονομία θα βοηθήσουν την επαναβιομηχάνιση στην ΕΕ και θα ζεστάνουν τις τοπικές οικονομίες, συνδέοντας τις αγορές εμπορευμάτων με τις αγορές πρώτων υλών, και όλα αυτά θα μειώσουν τα βιομηχανικά και καταναλωτικά απόβλητα. Αλλά αυτές οι λύσεις μπορούν να προωθηθούν μόνο σε μια ομόσπονδη ένωση, εάν ορισμένες πολιτικές προϋποθέσεις υπάρξουν.

Πώς θα φτάσουμε εκεί στην πράξη;

Το πρώτο βήμα είναι να ανατραπεί η προσέγγιση που έχει υιοθετηθεί από την ΕΕ μέχρι σήμερα, δηλαδή το νομισματικό δόγμα των από τα πάνω προς τα κάτω βαθμιαίων μεταρρυθμίσεων. Εμείς, οι λαοί της Ευρώπης βρισκόμαστε σήμερα σε μια ανησυχητική αναστάτωση. Η οργή και η απογοήτευση εύκολα εγκολπώνονται από δεξιά και λαϊκιστικά κόμματα ή κινήσεις και από αμφίβολα δημοψηφίσματα, όπως αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω, του Brexit συμπεριλαμβανομένου. Η Αριστερά, όπως όλες οι άλλες δημοκρατικές δυνάμεις, χρειάζεται να συνειδητοποιήσει ότι αυτή η δημοψηφισματική ζέση είναι πολύ πιθανό να συνεχίσει και ότι ο χώρος για άμεση δημοκρατία είναι περιορισμένος και αμφισβητήσιμος.

Η ώθηση προς τα εμπρός ωστόσο, μπορεί να επέλθει μόνο μέσω αμεσοδημοκρατικής διαβούλευσης. Οι δημοκρατικές δυνάμεις μπορούν να προωθήσουν τα δικά τους δημοψηφίσματα, προτού περισσότερα γεγονότα σαν το Brexit λάβουν χώρα.

Σε πρόσφατο άρθρο μου στην ιταλική εφημερίδα «Il manifesto», πρότεινα ότι ίσως θα ήταν χρήσιμο για την ΕΕ να συγκαλέσει σύσκεψη για το μέλλον της θεσμικής της μορφής, στο πλαίσιο του δημοψηφίσματος του 1946 στην Ιταλία, οπότε αποφασίστηκε αν το πολίτευμα θα ήταν δημοκρατικό ή μοναρχικό. Αυτό το γεγονός αποτέλεσε μεταιχμιακό σημείο για την ιστορία της Ιταλίας και ακολουθήθηκε από τη σύνταξη δημοκρατικού Συντάγματος (1948). Όμως, δεν διαφαίνεται διάσωση για την ΕΕ στο βραχύ μέλλον, εφόσον οι ελίτ μοιάζουν να μην επιθυμούν είτε νέες συνθήκες είτε Σύνταγμα. Οι επιλογές που μπορούν να προταθούν σε ένα δημοψήφισμα θα ήταν: ομόσπονδη ένωση ή μικρότερη, διακυβερνητική ΕΕ, διατηρώντας την κοινή αγορά και το κοινό νόμισμα. Όσοι υποστηρίζουν ότι προοδευτικές πολιτικές μπορούν ευκολότερα να εφαρμοστούν σε εθνικό επίπεδο, μπορούν να επιλέξουν τη δεύτερη δυνατότητα. Η Νορβηγία εφάρμοσε σοσιαλδημοκρατικές πολιτικές για πολλά χρόνια ως μέλος της ΕΟΚ αλλά όχι της ΕΕ. Ίσως το γεγονός ότι αυτό είναι λιγότερο εφικτό τώρα, υπονοεί ότι αυτές οι πολιτικές δεν είναι εφικτές στις παρούσες συνθήκες. Ωστόσο, ήταν μια βιώσιμη επιλογή για αρκετό διάστημα. Αυτό μοιάζει ένας πιο έντιμος τρόπος αποχώρησης από την ΕΕ, από ό,τι μπορεί να ήταν το Grexit ή είναι το Brexit. Ανεξάρτητα από το αν αυτές οι επιλογές προτείνουν στην πραγματικότητα κάποια εκδοχή του μοναχικού δρόμου προς το σοσιαλισμό.

Ακόμα καλύτερο θα ήταν να μετασχηματίσουμε την ΕΕ σε ομόσπονδη ένωση όπου η σοσιαλδημοκρατία θα μπορεί να δομηθεί δημοκρατικά από τους πολίτες και τα πολιτικά κόμματα. Ίσως αυτό να είναι το έσχατο κάλεσμα προς τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό να θέσει τις δημιουργικές του δυνάμεις στην υπηρεσία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος -προοπτική που αποτελεί το μόνο εναπομείναν λόγο για τον οποίο ο καπιταλισμός θα μπορούσε να γίνει ανεκτός σε μια δημοκρατική κοινωνία. Αυτή, επίσης, μπορεί να είναι η έσχατη ευκαιρία για την εφαρμογή προοδευτικών πολιτικών, προτού η Ευρώπη στραφεί στον καταστροφικό εθνικισμό που στοιχειώνει τη σύγχρονη ιστορία της και προτού οι δημοκρατικές δυνάμεις αναγκαστούν να υπηρετήσουν ένα εντελώς διαφορετικό και δυσοίωνο καθήκον από το σχέδιο μιας ομόσπονδης ΕΕ.

* O T. Μπάτζιο είναι καθηγητής στο νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας και μέλος του Ευρωπαϊκού Ομοσπονδιακού Κινήματος.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 18 Αυγούστου, στον ιστότοπο open democracy [www.opendemocracy.net].

Aναδημοσίευση από Εποχή

http://www.presspublica.gr/%CE%BF%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%80%CE%BF%CE%BD%CE%B4%CE%B7-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84/

huariqueje:
“  Breton landscape with resting girl - Gad Frederik Clement, 1892
Danish, 1867-1933
Oil on canvas
”

 

Breton landscape with resting girl, Gad Frederik Clement,  1892

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: