Αρχική > σχολείο, εκπαίδευση > Σχολείο, Εκπαίδευση και Αριστεία

Σχολείο, Εκπαίδευση και Αριστεία

Young Man Reading by Candle Light – Matthias Stomer

 

 

Toυ Γεωργίου  Δ.  Καψάλη

Πρύτανη Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

2.6.2016

 

http://www.presspublica.gr

 

Το ζήτημα της επίδοσης του ατόμου είναι από τα γνωστότερα και παλαιότερα θέματα που απασχόλησε και εξακολουθεί να απασχολεί τους εκπαιδευτικούς, τους ειδικούς, όλους τους εμπλεκομένους στη  διαδικασία αυτή, αλλά και, γενικότερα, την κοινωνία. Είναι ένα ζήτημα που συναρτάται όχι μόνο με τους εκπαιδευτικούς θεσμούς και, πιο ειδικά, με το σχολείο, το οποίο ως κοινωνικό δημιούργημα συνδέεται αναγκαστικά και αυτονόητα με τους κοινωνικούς, πολιτισμικούς και οικονομικούς παράγοντες και με τις ανάλογες  εξελίξεις, αλλά η επίδοση έχει να κάνει, στην ουσία, συνολικά με όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής.

Αυτή ακριβώς η συνάρτηση της επίδοσης και κατ’ επέκταση της αξιολόγησής της με στενότερες και ευρύτερες λειτουργίες, με στόχους και αξίες του σχολείου και της κοινωνίας, δημιουργεί την πολυπλοκότητα και την προβληματική στην ερμηνεία, τη χρήση και, γενικά, στην αντιμετώπιση και των δύο εννοιών, σε βαθμό που οι σχετικές θεωρίες, απόψεις και πρακτικές να δίνουν μια συγκεχυμένη εικόνα γύρω από το θέμα αυτό. Η χρήση των εννοιών αυτών και, πιο ειδικά, της έννοιας της αριστείας, επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο,  γιατί  αποδίδεται κυρίως στην αριστεία ιδεολογικό περιεχόμενο. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι εμφανίζονται υποστηρικτές και επικριτές της αριστείας σε κάθε κοινωνικό σύστημα. Λογικό επακόλουθο όλων αυτών είναι η εμφάνιση ερωτημάτων, μέσα από τα οποία γίνεται προσπάθεια να δοθούν απαντήσεις, σχετικές με το ζήτημα της επίδοσης και κατά συνέπεια και της αριστείας.

Πριν γίνει μια  πιο συγκεκριμένη προσέγγιση για το θέμα της επίδοσης και της αριστείας, οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι το σχολείο, ως ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς της κοινωνίας, έχει ως βασική του αποστολή την παροχή γνώσεων, την ανάπτυξη ικανοτήτων και, γενικά, μέσα από τις εκπαιδευτικές διαδικασίες του, να διαμορφώσει την προσωπικότητα του μαθητή και να  καταστήσει τον μαθητή ικανό να ενταχθεί και να προοδεύσει στην κοινωνία, που είναι προορισμένος  να ζήσει και να εργαστεί. Επομένως, αποτελούν κυρίαρχο διαχρονικό σκοπό του σχολείου η καλλιέργεια και η ανάπτυξη ικανοτήτων, όπως είναι η ικανότητα  να μπορεί ο μαθητής να παράγει έργο, να δημιουργεί και να καινοτομεί. Με άλλα λόγια, το σχολείο επιδιώκει να καλλιεργήσει στον μαθητή την ικανότητα να μαθαίνει, να καταβάλλει προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων του, να εργάζεται, να αναπτύσσει ενδιαφέροντα, αυτενέργεια, πρωτοβουλίες, να αισθάνεται ικανοποίηση από την επίτευξη των προσωπικών, επαγγελματικών και κοινωνικών στόχων του και, παράλληλα, να  ενισχύεται  η εμπιστοσύνη στις ικανότητές του.

Ωστόσο, η καλλιέργεια και η ανάπτυξη αυτής της ικανότητας, το να αποδίδει, δηλαδή,  και να προοδεύει ο μαθητής στη ζωή του δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, δεδομένου ότι εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι τα προσωπικά χαρακτηριστικά και τα χαρίσματά του, οι επικρατούσες οικογενειακές συνθήκες, το σχολικό και, ευρύτερα, το κοινωνικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο αυτός ζει και κινείται.

Καταρχήν, ο ίδιος ο κοινωνικός προσδιορισμός της επίδοσης και, κατ’ επέκταση, της αριστείας, ως έννοιας και περιεχομένου, είναι αμφίσημος και αμφιλεγόμενος, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές απόψεις ως προς το περιεχόμενο και τη χρήση του όρου στο σχολείο και, ευρύτερα, στην κοινωνία. Βέβαια, η επίδοση ενός ατόμου, ως δραστηριότητα και ως αποτέλεσμα της δραστηριότητας σε σχέση με συγκεκριμένα κριτήρια, είναι ένα φαινόμενο κοινωνικό, που συναρτάται με την επιδίωξη κάθε ατόμου να διακριθεί, να αναγνωριστεί  και, τελικά, να νομιμοποιηθεί στον στενότερο και ευρύτερο περίγυρό του. Θα υποστηρίζαμε ότι την επιδίωξη αυτή για διάκριση και αναγνώριση στο κοινωνικό περιβάλλον, μέσα από τις επιδόσεις, την επιζητεί ακόμη και το μικρό παιδί, αλλά και ο άρρωστος, με τον τελευταίο να θέλει να φανεί χρήσιμος ακόμη και στην κατάσταση που βρίσκεται. Κατά συνέπεια, δεν χωράει αμφιβολία ότι η επιδίωξη του ατόμου για επίδοση συμβάλλει αποφασιστικά στην επίτευξη τόσο των ατομικών στόχων του, δηλαδή των επαγγελματικών, ερευνητικών, επιστημονικών, οικογενειακών κ.ο.κ. όσο και των κοινωνικών, δηλαδή των οικονομικών, πολιτικών, πολιτισμικών στόχων κ.ο.κ.

Επομένως, από το σημείο αυτό και μετά αρχίζουν να δημιουργούνται προβλήματα ως προς τον προσδιορισμό και την οριοθέτηση τόσο της επίδοσης, ως έννοιας και διαδικασίας, όσο και της άμεσα συνδεόμενης με αυτήν αριστείας. Η επίδοση αναγορεύεται σε πρόβλημα, όταν το άτομο, οι κοινωνικές ομάδες και, γενικά, η ίδια η κοινωνία πιέζονται ή καταπιέζονται, για να την επιδείξουν και να την αναδείξουν σε υψηλότερο βαθμό και όταν η επιδίωξη για αριστεία σχετίζεται με ταξικές, θεσμικές  και κοινωνικές διαφοροποιήσεις και ταξινομήσεις. Με άλλα λόγια, αυτό συμβαίνει, όταν η εξωτερική απαίτηση για επίδοση παίρνει τη μορφή καταλυτικού και ανεξέλεγκτου παράγοντα επίδρασης, διαμόρφωσης επιλεκτικών πρακτικών ή καθίσταται τελικά αυτοσκοπός. Αυτό συνεπάγεται ότι στο όνομα της αρχής της επίδοσης, η οποία κυριαρχεί στο κοινωνικοοικονομικό σύστημα και η οποία χαρακτηρίζεται από τον προσανατολισμό στην παραγωγή έργου, τον ανταγωνισμό και την επιλογή των ατόμων, περιθωριοποιούνται σημαντικές αρχές και αξίες που σχετίζονται με την ισοτιμία, τη  συλλογική αντίληψη, την ομαδικότητα και την αλληλεγγύη στις θεσμικές λειτουργίες και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Στο σημείο αυτό διαφαίνεται εμμέσως, πλην όμως σαφώς, ότι το ζήτημα της επίδοσης και της αριστείας στο σχολείο και στο κοινωνικό σύστημα συναρτάται άμεσα με τον ρόλο που αυτή παίζει στη δομή, την οργάνωση, τους σκοπούς και στον τρόπο λειτουργίας της ίδιας της κοινωνίας και, ειδικότερα, σε διάφορους ειδικούς τομείς της, όπως είναι η οικονομία, η εκπαίδευση, η επιστήμη, η πολιτική κ.ο.κ.

Χωρίς αμφιβολία, στην πλειονότητα των πολιτών κάθε κοινωνίας έχει δημιουργηθεί μια κουλτούρα επιδίωξης υψηλής επίδοσης, η οποία οδηγεί με μεγάλη πιθανότητα στην επίτευξη των ατομικών και κοινωνικών στόχων, αλλά και στην ίδια την πρόοδο της κοινωνίας. Σχεδόν όλοι επιθυμούμε την υψηλότερη δυνατή επίδοση, δηλαδή την αριστεία των παιδιών και των συμπολιτών μας, σε ό,τι ο καθένας επιτηδεύεται, είτε απασχολείται στην εκπαίδευση είτε  στη διοίκηση είτε στην πολιτική είτε σε οποιονδήποτε άλλο κοινωνικό τομέα. Σχεδόν όλοι  θέλουμε ή επιδιώκουμε να έχουμε άριστους μαθητές, άριστους δασκάλους, άριστους υπαλλήλους, άριστους επιστήμονες, άριστους υπουργούς κ.ο.κ., θεωρώντας, με την έννοια αυτή, ότι η αριστεία σήμερα συνδέεται  όχι μόνο με τη μεγαλύτερη γνωστική επίδοση, αλλά και με τη μέγιστη ανάπτυξη δεξιοτήτων, που σχετίζονται με την παραγωγή έργου, τη δημιουργικότητα, την αποτελεσματικότητα, την καινοτομία, τη βελτίωση, την επαγγελματική και κοινωνική επιτυχία και, συνολικά,  την ατομική και  κοινωνική πρόοδο.

Ωστόσο, όταν αυτή η επιδίωξη αφορά τον μαθητή, θα πρέπει το σχολείο στην οργάνωση των εκπαιδευτικών διαδικασιών του να λάβει υπόψη την ατομικότητα και την κοινωνικότητά του από κοινού με τα επιμέρους προσωπικά, γνωστικά, νοητικά, συναισθηματικά, οικογενειακά, πολιτισμικά και εθνικά χαρακτηριστικά του.  Διότι, το σχολείο, ως παιδαγωγικός θεσμός,  οφείλει να διαμορφώνει και να προωθεί πρακτικές και στάσεις ζωής που βρίσκονται κοντά στα ενδιαφέροντα, τις κλίσεις και τις ανάγκες του μαθητή. Το σχολείο, εκτός των άλλων, διαπαιδαγωγεί και κοινωνικοποιεί άτομα που βρίσκονται στο στάδιο ανάπτυξης της προσωπικότητάς τους. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε σχολική διαδικασία ή μορφή συμπεριφοράς οφείλει να έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα και να περιορίζονται στον ελάχιστο ή, αν είναι εφικτό, σε μηδενικό βαθμό, οι αρνητικές επιπτώσεις στο γνωστικό, νοητικό, συναισθηματικό και κοινωνικό  επίπεδο των μαθητών. Επομένως, διαδικασίες που καλλιεργούν υπέρμετρο ανταγωνισμό, αντιπαλότητες ανάμεσα στους μαθητές και, γενικά, μονοδιάστατες συμπεριφορές, βρίσκονται μακριά από τους παιδαγωγικούς σκοπούς του σχολείου, το οποίο, όπως τονίστηκε, αποβλέπει πρωτίστως στην καλλιέργεια και ενίσχυση στάσεων που ευνοούν τη δημιουργικότητα, την αποτελεσματικότητα, την αλληλεγγύη και την ειρηνική συμβίωση των μελλοντικών πολιτών της κοινωνίας.

Τελικά και εκφράζοντας την προσωπική μου άποψη και εκτίμηση, θεωρώ ότι η παιδευτική επιδίωξη του σχολείου, μέσα από τις διαδικασίες της διαπαιδαγώγησης και της παιδείας που προσφέρει, οφείλει να είναι η καλλιέργεια στάσεων, συμπεριφορών και ήθους στον μαθητή, έτσι ώστε ο ίδιος να αντιληφθεί και να συνειδητοποιήσει πρωτίστως ότι «τα αγαθά κόποις κτώνται» και, ακολούθως, ότι η προσωπική, επαγγελματική και κοινωνική αναγνώριση και διάκριση απαιτούν συνεχή, επίμονη  και επίπονη προσπάθεια. Κανένας θεσμός και καμία κοινωνία δεν χαρίζουν ή δεν πρέπει να χαρίζουν  την τιμή και τη δόξα σε πολίτες, χωρίς αυτοί να έχουν πείσει ότι τα δικαιούνται επάξια. Χωρίς να έχουν τιμήσει τον ρόλο και την αποστολή τους από άποψη εκπαιδευτική, επιστημονική, πολιτισμική, ανθρωπιστική και κοινωνική. Γιατί η ανάδειξη και η κατάληψη θέσης μέσα από ήσσονες προσπάθειες και ανάξιες πρακτικές δηλώνουν σαφώς κατάπτωση αξιών και ηθικής που διέπουν την ίδια την   κοινωνία που τα επιτρέπει.

 

http://www.presspublica.gr/%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%B5%CE%BA%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1/

 

thunderstruck9:
“ Léon De Smet (Belgian, 1881-1966), Aan de rand van het bos [At the edge of the forest], 1909. Canvas, 75 x 80 cm.
”

Léon De Smet (Belgian, 1881-1966), Aan de rand van het bos [At the edge of the forest], 1909

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: