Αρχική > εκπαίδευση, λογοτεχνία > Ι. Θ. Κακριδής: Φιλόλογος θα πει Ερμηνευτής

Ι. Θ. Κακριδής: Φιλόλογος θα πει Ερμηνευτής

Απόσπασμα από το κείμενο «Φιλολογική Ερμηνεία» του Ι. Θ. Κακριδή, όπως αυτό αναδημοσιεύτηκε από τα «Ανθρωπιστικά», Αθήνα 1942, με ορθογραφική προσαρμογή στη Γραμματική του Τριανταφυλλίδη στον τόμο «Ο φόβος της ελευθερίας, Δοκιμές Ανθρωπισμού» σε Επιμέλεια, Εκλογή Κειμένων και Εισαγωγή του Δ. Ν. Μαρωνίτη, Αθήνα 1971, Εκδόσεις Παπαζήση

5.9.2014

Ότι μια αληθινή και μεγάλη δημιουργία δεν έχει ανάγκη από καμιάν ερμηνεία, έτσι που μιλεί άμεσα στις ψυχές των ανθρώπων όλων, και των μορφωμένων και των αμόρφωτων, είναι μια γνώμη, που την ακούει κανείς συχνά, σωστή όμως δεν μπορεί να είναι.

Και η πιο ακαλλιέργητη είναι αλήθεια ψυχή, όταν γνωρίσει ένα έργο τέχνης, θα δοκιμάσει να το πλησιάσει και να το εξηγήσει με κάποιον τρόπο κι αυτή· μα η εξήγηση της είναι τόσο χοντροκομμένη, περιορίζεται τόσο στο γενικό σχέδιο και παρεξηγεί τόσο συχνά το νόημα του έργου, που εξάπαντος δεν έχουμε το δικαίωμα να την πούμε ερμηνεία.

Από την επιφανειακή ευχαρίστηση που νιώθει ο απλοϊκός άνθρωπος, όταν ακούει μια διήγηση ή ένα ποίημα, ως το κατόρθωμα του ερμηνευτή, να δικαιώσει το έργο, ξαναζώντας την υπέρτατη ανάγκη της δημιουργίας του, υπάρχει απόσταση πολύ μεγάλη.

Κι έπειτα ο συνηθισμένος άνθρωπος παίρνει εντελώς διαφορετική θέση απέναντι στο έργο απ’ ό,τι ο ερμηνευτής. Εκείνον τον απασχολεί αποκλειστικά η ύλη του έργου, πώς προχωρεί και πώς τελειώνει η υπόθεση, τι απόγιναν τα πρόσωπα που έδρασαν μέσα στη διήγηση· ο ερμηνευτής νοιάζεται για ένα μόνο πρόσωπο, πραγματικό, όχι ποιητικό, για τον ποιητή τον ίδιο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι παίρνουν και διαβάζουν το έργο της τέχνης του λόγου, όταν θέλουν να ξεκουραστούν από τον μόχθο της ζωής και ό,τι ικανοποιούν με αυτό είναι η περιέργειά τους, το πολύ ο πόθος της πολυγνωσίας.

Ο ερμηνευτής δεν διαβάζειμελετάει το έργο, καταβάλλοντας μιαν εντονώτατη προσπάθεια, και εκείνο που ικανοποιεί είναι ο πιο βαθύς της ψυχής του πόθος, ο πόθος της να μορφωθεί.

Χωρίς ερμηνεία το έργο της τέχνης μπορεί να διασκεδάζει τις ώρες της αργίας και της ανίας μας, μπορεί ακόμα να μας μαθαίνει λίγα ή πολλά πράγματα, όμως στοιχείο μορφωτικό δεν μπορεί να γίνει ποτέ.

Γιατί τον αγώνα του ποιητή να πλάσει μέσα του πρώτα τον κόσμο του και ύστερα να τον ζωντανέψει στον λόγο, μόνο με την ερμηνεία μπορούμε να τον ξαναζήσουμε κι έτσι να τονώσουμε τη δική μας ψυχή, να παλέψει και να νικήσει τον δικό της αγώνα.

Μόνο με την ερμηνεία θα φανεί πόσο μεστή η πείρα που διαποτίζει το μεγάλο έργο, κι έτσι θα πληθύνει και της δικής μας ψυχής η πείρα. Μόνο η ερμηνεία θα μας αποκαλύψει στο κλασικό έργο τη φωτεινή αισιοδοξία που το γέννησε, τη βαθιά πίστη του ποιητή στη ζωή και στον άνθρωπο κι έτσι θα δυναμώσει και τη δική μας αισιοδοξία και πίστη, που τις δοκιμάζει κάθε στιγμή η ωμή ζωή.

Δεν έχει καμιά σημασία, αν ό,τι πίστεψε και κήρυξε ο ποιητής δεν μπορείς να το πιστέψεις κι εσύ· αν η θρησκεία σου, η ηθική σου, οι πολιτειακές σου αρχές, γενικά η στάση σου μπροστά στη ζωή είναι διαφορετική.

Ξεπέρασε το απλοϊκό στάδιο να νομίζεις ότι αξία για εσένα έχει μόνο ό,τι βρίσκεται αρμονισμένο με τις πίστες σου. Σπάσε τα εξωτερικά φράγματα και αντίκρισε, αν μπορείς, γυμνή κι ακέραια την ψυχή του δημιουργού, με τις χαρές της και με τους πόνους της, με τις ελπίδες της και με τους φόβους της, και κοίταξε για λίγο να χαρείς και να πονέσεις και συ μαζί της, να ελπίσεις τις ίδιες ελπίδες και να φοβηθείς τους ίδιους φόβους.

Σοφά και ωραία τα διδάγματα των παλιών Ελλήνων, μα μη δεθείς σ’ αυτά μόνο που παραδέχεσαι και συ· χάρου τον ανθρώπινο αγώνα όπου και όσο μπορείς. Ακόνισε την σκέψη σου με την ξένη σκέψη, κι όταν ακόμα δεν την παραδέχεσαι, αντιπαλεύοντάς την. Άφησε την ψυχή σου να δοκιμαστεί και με τις ξένες έγνοιες.

Το έργο που μελετάς μην το κρίνεις στη σχέση του με σένα, αν λέει αληθινά για σένα πράγματα· κρίνε το στη σχέση του με τον ίδιο τον ποιητή, σαν ενέργεια λοιπόν, σαν δημιουργία πιο πολύ παρά σαν δημιούργημα.

Και τότε η ψυχή σου στην προσπάθεια αυτή να παραμερίσει τα δικά της όνειρα και τις πίστες και να πονέσει για έναν κόσμο άλλον, με αυτή τη συμπάθεια που νιώθει έτσι να τη δένει με την ψυχή την ξένη, μα και μεγάλη, μεστώνει, πλαταίνει, ελευθερώνεται, πληθαίνει την πείρα της περισσότερο από ό,τι με δέκα χρόνων ζωή ανάμεσα στους κοινούς ανθρώπους.

Έτσι η σωστή ερμηνεία θα σε βοηθήσει, ζητώντας να κατανοήσεις την πολυθεΐα του Ομήρου, να δυναμώσεις μέσα σου την πίστη στο δικό σου, στον έναν χριστιανικό θεό· γνωρίζοντας την αρχαία ιδιόμορφη πολιτεία, να καταλάβεις καλύτερα τους πολιτικούς θεσμούς της δικής σου εποχής· ξαναζώντας τον ηθικό αγώνα του άλλου να κερδίσεις αντοχή για τον δικό σου ηθικό αγώνα.

Τέλος μελετώντας τον αρχαίο ελληνικό λόγο, να γίνεις ικανός να πλάσεις έναν λόγο νεοελληνικό το ίδιο βαθύ κι αληθινό όπως εκείνος.

Ο φιλόλογος με τη μελέτη του έργου και με την ύψωση του ως τον ποιητή πραγματώνει τη μόρφωσή του. Η αποστολή του όμως δεν σταματάει στην ατομική αυτή ωφέλεια. Γιατί ο ποιητής δεν γράφει για τον φιλόλογο μόνο· γράφει για τους ανθρώπους όλους. Το μήνυμά του πρέπει ν’ απλώσει και να φωτίσει όσο γίνεται περισσότερες ψυχές. Εδώ βρίσκει τη δικαίωσή της η απασχόλησή μας με τα παλιά κλασικά κείμενα.

Χρέος μας, τις πνευματικές αξίες, όπως μας αποκαλύφθηκαν στο έργο του μεγάλου, να τις γνωρίσουμε και στους άλλους ανθρώπους. Και το χρέος αυτό θα το κάνει πάντα με χαρά ο φιλόλογος· γιατί νιώθει τον εαυτό του δεμένο όχι μόνο με τον ποιητή του, μα και με τους ανθρώπους γύρω του. Η χαρούμενη κατάφαση της ζωής, η αισιόδοξη πίστη στον άνθρωπο, είναι ένα μάθημα που πρώτος ο ερμηνευτής το δέχτηκε από τον ποιητή.

Όπως ποιητής – αρνητής έτσι και ερμηνευτής – αρνητής είναι πράγμα ανήκουστο. Κάτι έχει και θέλει και ο ερμηνευτής να πει στους ανθρώπους· μεγάλη η ευθύνη που βαραίνει και τους δικούς του ώμους για την προκοπή του τόπου του.

Όπως του ποιητή, έτσι και το δικό του έργο είναι το παιδεύειν ανθρώπους και βελτίους απεργάζεσθαι. Αναδημιουργικό το έργο του ερμηνευτή, όμως όχι λιγότερο εθνικό από ό,τι το δημιουργικό των ποιητών.

Με την επίγνωση αυτή παίρνει να οδηγήσει τις νέες γενιές που τον κυκλώνουν ως τους παλιούς κλασικούς. Να μην πούμε πια:

για τους νέους που ποθούν να ζήσουν τη δική τους ζωή έντονα, τι νόημα έχει να τους βοηθήσουμε να χωθούν μέσα στη σκόνη των βιβλίων και να μάθουν τι είπαν και τι πίστεψαν πριν από είκοσι και πάνω αιώνες οι άνθρωποι; Τι νόημα έχει ν’ αγαπήσουν κόσμους νεκρούς, να χαθούν στα περασμένα – οι νέοι, που κοιτάζουν μπροστά, για να πλάσουν μια ζωή καινούργια;

Τώρα πια το ξέρουμε· οι κόσμοι που πλάθει το πνεύμα δεν πεθαίνουν ποτέ και ο άνθρωπος σαν ύπαρξη πνευματική, μόνο αυτός μέσα στη δημιουργία, μπορεί να προεκταθεί πέρα από τα στενά σύνορα της υλικής του ζωής, μπορεί να πλουτίσει την ύπαρξή του μελετώντας την ιστορία του.

Και ακριβώς ο νέος με τη μικρή πείρα που έχει της ζωής και τις μεγάλες γι’ αυτό δοκιμασίες που τον περιμένουν μέσα σ’ αυτή, για να μπορέσει να κρατηθεί αλύγιστος, έχει περισσότερο από κάθε άλλον ανάγκη να γνωρίσει τον νικηφόρο αγώνα του μεγάλου.

Η ερμηνεία, που στήριξε την ψυχή του ενός πρώτα, αυτού που την ασκεί, παραστέκει τώρα και τους άλλους ανθρώπους, ξεχωριστά τους νέους, να βρουν τον δρόμο τους. Από μια πνευματική επιστήμη τι άλλο ακόμα, μα τι και μεγαλύτερο να περιμένουμε;

– See more at: http://www.egriechen.info/2014/09/filologos-ermineutis-kakridis.html#sthash.TFbOCGTi.dpuf

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: