Αρχική > πολιτική, κοινωνία > Από την ολιγάρκεια στον καταναλωτισμό…

Από την ολιγάρκεια στον καταναλωτισμό…

Αποτέλεσμα εικόνας για δεκαετία του 60

 

Δεκαετία του 1960…

Του Νίκου Τσούλια

 

      Ο άνθρωπος, η κοινωνία και γενικότερα η πολιτική καθορίζει την οικονομία ή αντίθετα η οικονομία καθορίζει τα προαναφερθέντα; Μπορεί να θεωρήσουμε ότι ισχύει η μέθοδος της «μεσότητας» του Αριστοτέλη ή της διαλεκτικής μεθόδου και να υιοθετήσουμε τελικά την αλληλεξάρτηση και την αλληλεπίδραση ανθρώπου και οικονομίας, όπως συνήθως συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις και να αποφύγουμε την ευθεία απάντηση στο τεθέν ερώτημα.

     Όμως, εκτιμώ ότι η ζυγαριά γέρνει προς το πρώτο σκέλος της ερώτησης. Ο άνθρωπος ως δημιουργός και ως υποκείμενο της ιστορίας του διαμορφώνει και το οικονομικό του περιβάλλον. Υπάρχει προφανώς η άποψη ότι η οικονομία μας είναι εκείνη που κάθε φορά επιτρέπει τις «άλφα» ή τις «βήτα» δυνατότητες και επιλογές, αλλά σε κάθε περίπτωση η αρχική άκρη του νήματος είναι στον άνθρωπο και στην κοινωνία. Παρ’ όλα αυτά βλέπουμε στην εποχή μας να αντιστρέφεται αυτή η θεώρηση και να ισχυριζόμαστε ότι για να κάνουμε μια κοινωνική πολιτική πρέπει να υπάρχει οικονομική βάση, να είναι διαθέσιμοι συγκεκριμένοι οικονομικοί πόροι. Και αφού κάτι τέτοιο φαίνεται απολύτως ορθολογικό, δεν μπορεί να παρακαμφθεί.

     Αλλά πριν φτάσουμε σ’ αυτό το σημείο δεν θα πρέπει να αναφερθούμε στη συνολική διαχείριση της οικονομίας, στις κοινωνικές προτεραιότητές μας αλλά και στη γενικότερη κουλτούρα μας και στον τρόπο της ζωής μας; Άλλωστε η έννοια της οικονομίας εμπεριέχει την οικονομία, τη λελογισμένη και μάλλον συγκρατημένη χρήση των διαθέσιμων κάθε φορά πόρων. Ας δούμε την εικόνα της οικονομίας μας σε δύο διαφορετικές χρονικές και αναπτυξιακές φάσεις της σύγχρονης ιστορίας μας, για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι. Στη δεκαετία του 1960 η χώρα μας έβγαινε από τη φτώχεια και εξελισσόταν προς την πρόοδο με σαφείς στοχεύσεις. Ταυτόχρονα κυριαρχούσε στην οικιακή οικονομία και στο αξιακό πεδίο η ολιγάρκεια. Αντίθετα στη δεκαετία του 1990 η χώρα μας βρισκόταν σε πολύ πιο καλή οικονομική θέση, που επιβεβαιώθηκε με την είσοδό της στην ευρωζώνη, στο στενό πυρήνα των πιο αναπτυγμένων χωρών του Κόσμου. Κυριαρχούσε όμως τώρα με τον πιο απόλυτο τρόπο ο καταναλωτισμός, ο οποίος στη συνέχεια λειτούργησε – μαζί με άλλους παράγοντες – στην πρόκληση της κρίσης του 2009.

     Ποιο είναι το αποτέλεσμα της σύγκρισης μεταξύ των δύο εποχών; Ενώ στη δεκαετία του 1990 είχαμε πολύ περισσότερους οικονομικούς πόρους και πολύ πιο άνετες επιλογές και θα έπρεπε να πορευτούμε σε πιο ασφαλείς δρόμους, εν τούτοις η διαχείριση της οικονομίας ήταν τόσο καταστροφική που οδήγησε στη γνωστή ιστορία της πτώχευσης. Επομένως δεν έχει τον πρώτο λόγο αυτός καθ’ εαυτός ο διατιθέμενος κάθε φορά εθνικός πλούτος, αλλά η δική μας στάση και συμπεριφορά και ο ορθολογικός μας ή μη προσανατολισμός!

     Ακόμα και σε μια απλή συγκριτική προσέγγιση της οικονομικής ή μη συμπεριφοράς μας στην διατροφή μας μπορεί να φωτίσει με την έστω απλουστευτική θεώρησή της πολύ εύστοχα τη σχέση μας με την οικονομική πραγματικότητα. Στη δεκαετία του 1960 υπήρχε μια γενικευμένη πρακτική, το προσφάι, το συνήθως λιγοστό φαγητό να συνοδεύεται με μπόλικο ψωμί για να «πιάσει» τόπο η διατροφή και προφανώς για να κάνουμε οικονομία. Αντίθετα, στη δεκαετία του 1990 η λέξη και η έννοια προσφάι ήταν προ πολλού εξαφανισμένη και είχε μείνει ως απομεινάρι ανάμνησης στους ηλικιωμένους, και έτι περαιτέρω η σπατάλη στο φαί ήταν τόσο έντονη που τα πεταμένα τρόφιμα κυριαρχούσαν στους κάδους απορριμμάτων.

     Έχει συμβεί πολλές φορές στην ιστορία του τόπου μας η εναλλαγή από τις φωτεινές στις σκοτεινές περιόδους και τανάπαλιν. Από το 1821 μέχρι το 2016 έχουμε περάσει – σύμφωνα με τον ιστορικό Β. Δερτιλή – από 7 εξωτερικούς πολέμους, 4 εμφύλιους πολέμους και 7 πτωχεύσεις! Και η τελευταία περίοδος είναι η πιο μακρά και η πιο φωτεινή. Αν εξαιρεθούν οι εξωτερικοί παράγοντες – π.χ. πόλεμοι -, θα διαπιστώσουμε ότι ο βασικός λόγος που οδεύαμε σχεδόν νομοτελειακά από την ευημερία στην πτώχευση ήταν η κακή διαχείριση της οικονομίας, η κακή δηλαδή λειτουργία του ανθρώπου, της κοινωνίας, της πολιτικής.

     Και το πιο φοβερό είναι το γεγονός ότι αυτή η τόσο γνωστή εναλλαγή από την ιστορία μας δεν μας διδάσκει. Κάθε γενιά θα κάνει τα ίδια λάθη με την προηγούμενη, και το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι θα ενίσταται και θα απορεί το πώς συνέβη αυτό! Η οργή και η αγανάκτηση, αλλά και ο διάχυτος και απόλυτα κραταιός λαϊκισμός – που τόσο εύκολα πλημμύρισαν το συναίσθημά μας και την κοινωνική και την πολιτική συμπεριφορά μας – στη σημερινή συγκυρία είναι το πιο χαρακτηριστικό δείγμα του φοβερού ελλείμματος μιας προσωπικής αλλά και συλλογικής και εθνικής αυτογνωσίας.

     Και το ακόμα πιο σοβαρό είναι ότι ούτε και τώρα – όντας βαθιά μέσα στα σκοτάδια της κρίσης – εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι μόνο κάποιοι άλλοι ευθύνονται και όχι εμείς. Η κρίση ουσιαστικά γεννήθηκε στην ανορθολογική μας συμπεριφορά και συνεχίζει να γνωρίζει μόνο αυτή ημέρες δόξας σε καιρούς χαλεπούς…

Αποτέλεσμα εικόνας για δεκαετία του 90

Δεκαετία 1990

Αποτέλεσμα εικόνας για δεκαετία του 60

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: