Αρχική > πολιτική > Κρίση της Ελλάδας: κρίση αυτογνωσίας

Κρίση της Ελλάδας: κρίση αυτογνωσίας

Όλυμπος

Του Νίκου Τσούλια

      Μάλλον είναι κοινός τόπος των περισσότερων αναλύσεων ότι η κρίση της Ελλάδας είναι πολύπλευρη. Και είναι – κατά τη γνώμη μου – κατ’ αρχήν σωστή μια τέτοια θεώρηση˙ γιατί στη συνέχεια θα την αμφισβητήσω. Οι λόγοι που συνεργούν για μια τέτοια προσέγγιση είναι πράγματι «ορατοί». Είναι λόγοι ενδογενείς και εξωγενείς.

      Η παγκοσμιοποίηση συνεπάγεται πρωτίστως τη συσσώρευση του χρήματος σε όλο και πιο λίγα κέντρα εξουσίας. Η καθολική τάση ιδιωτικοποίησης των πάντων, ακόμα και των πιο βασικών κοινωνικών αγαθών, η απόσυρση του «κράτους πρόνοιας» και η συστηματική αμφισβήτηση του «κράτους δικαίου» από το πολιτισμικό εποικοδόμημα του σύγχρονου ευρωπαϊκού πολιτισμού, η πρωτόγνωρη σε διαστάσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας όξυνση των οικονομικών ανισοτήτων είναι δηλωτικά στοιχεία ενός «άγριου καπιταλισμού», ενός άκρως παρασιτικού κοινωνικού συστήματος που κατατρώει κάθε έννοια ανθρωπισμού και το είδωλο του ίδιου ανθρώπου.

      Η κρίση του καπιταλισμού εκδηλώνεται με μια πρωτοφανή επιθετικότητα κατά του κόσμου της εργασίας, η οποία διευκολύνεται και από το γεγονός ότι δεν υπάρχει πολιτική και ιδεολογική αντιρρόπηση της καπιταλιστικής κυριαρχίας του, αφού οι παλιότερα δρώσες δυνάμεις στην Ευρώπη της σοσιαλδημοκρατίας και του ευρωκομμουνισμού έχουν ατροφήσει δραματικά και απομένει μόνο η δράση των κοινωνικών κινημάτων, η οποία όμως δεν μπορεί να αντικαταστήσει το ελλειμματικό πολιτικό υποκείμενο. Σημαντικό ρόλο σ’ αυτή την εξέλιξη της «διευρυνόμενης βαρβαρότητας» – κατά την εύστοχη παρατήρηση του Πάμπλο – έπαιξε και η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης τη δεκαετία του 1980. Σ’ αυτό τον βασικό εξωγενή παράγοντα θα πρέπει να προσθέσουμε και το γεγονός ότι η χώρα μας δεν είχε σχέδιο μετά την ένταξή της για μια πολιτική δημιουργικής πορείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) και ενώ αυτή καθ’ εαυτή η ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. βελτίωσε τη θέση της στο διεθνή καταμερισμό εργασίας, η μετέπειτα πορεία της λόγω έλλειψης ενός σχεδίου ανάπτυξης ήταν αρνητική.

      Οι ενδογενείς παράγοντες είναι – κατά τη γνώμη μου – πιο καθοριστικοί. α) Δεν υπήρξε ποτέ εθνική στρατηγική από το πολιτικό σύστημα για την προοπτική της χώρας μας σε συνθήκες μερικής υπέρβασης των εθνών – κρατών και παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, σε συνθήκες υπερεθνικών δομών (Ε.Ε.) και υψηλής διακινδύνευσης. Όλες οι προσεγγίσεις,, ακόμα και εκείνες των αριστερών κομμάτων, ήταν γενικόλογες και αφοριστικές και πάντως όχι συνεργατικές για να διαμορφωθεί εν τοις πράγμασι μια πολιτική αποτροπής της κρίσης.

      β) Ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός δεν είχε και δεν έχει πατριωτικά χαρακτηριστικά. Οι έννοιες του δημόσιου συμφέροντος και της προαγωγής των κοινωνικών αγαθών είναι άγνωστα στοιχεία. Η αγάπη προς την πατρίδα κινείται μεταξύ της στείρας προγονοπληξίας και της προώθησης του ατομικού και μόνο συμφέροντος. Ο καταναλωτισμός έγινε η μεγάλη κοσμοθεωρία μας, η πρώτιστη των ιδεολογιών μας. Η λατρεία του χρήματος έγινε το νόημα της ζωής μας. Ως πρόοδος θεωρήθηκε η διαρκής συσσώρευση υλικών αγαθών. Η πνευματική μας καλλιέργεια είναι εμφαντικώς απούσα˙ η δε μόρφωσή μας οριοθετήθηκε στο πεδίο της θεσμικής εκπαίδευσης. Ακόμα και η αρχαιολατρεία μας είναι κίβδηλη. Αρκεί να αναστοχαστούμε μόνο σε ένα απλό ερώτημα: Πόσοι Έλληνες έχουν διαβάσει Αριστοτέλη, τη μεγαλύτερη μορφή στην ιστορία του Δυτικού πολιτισμού, και πολύ περισσότερο πόσοι ενστερνίζονται τα προτάγματά του; Θεωρώ ότι η πνευματική φτώχεια ήταν προάγγελος της υλικής φτώχειας.

      γ) Στο αξιακό μας στερέωμα δεν λάμπουν οι φωτεινές αξίες της αλληλεγγύης και του αλτρουισμού, του κοινού καλού και της κοινωνικότητας. Αντίθετα πρυτανεύουν η παρανομία και η φοροδιαφυγή, το έωλο ατομικό συμφέρον και η ιδιώτευση.

      δ) Το σύστημα διακυβέρνησης κινήθηκε με τα στοιχεία της πρώιμης μεταπολιτευτικής περιόδου. Δεν ανίχνευσε καν τις βαθιές διεργασίες και τους έντονους μετασχηματισμούς που γίνονταν και γίνονται στον Κόσμο. Συμπεριφέρθηκε με λογικές συντεχνιασμού και πελατειακών σχέσεων, λαϊκισμού και βερμπαλισμού. Ο πολιτικός λόγος όχι μόνο δεν έγινε διαπαιδαγωγικός και καθοδηγητικός λόγος – ως κατ’ εξοχήν δημόσιος λόγος -, αλλά τουναντίον ήταν βαθύτατα αντιπαιδαγωγικός.

      ε) Η οικονομία μας στηρίχτηκε στον ανεξέλεγκτο δανεισμό, ενώ η αποπαραγωγικοποίηση της χώρας μας γνώριζε ακραίες διαστάσεις. Η αδιαφάνεια στη ροή του χρήματος ήταν πάντα κρατούσα εικόνα, ενώ το δημόσιο χρήμα γινόταν λεία πλουτισμού από πολιτικούς, από κρατικούς αξιωματούχους και από παρασιτούντες στο σύστημα εξουσίας, κεντρικής και περιφερειακής / τοπικής. Ο δε ιδιωτικός τομέας αναδεικνυόταν πιο κρατικοδίατος ακόμα και από τον ίδιο το δημόσιο τομέα. Και το πιο φοβερό ήταν η στάση μας απέναντι σε κάθε έκφραση της παρακμής μας. Ενώ ξέραμε, για παράδειγμα, ότι γινόταν λεηλασία στο δημόσιο χρήμα, ποτέ δεν αντιδράσαμε!

      Ωστόσο, αν και όλα αυτά είναι σωστά και απολύτως υπαρκτά γεγονότα, η εν λόγω ανάλυση είναι φοβερά ελλειμματική. Όλα αυτά είναι συμπτώματα και στοιχεία αδυναμίας για να κάνουμε αυτοκριτική. Γιατί μια τέτοια ανάλυση περιγράφει τα επιμέρους και τα επιφαινόμενα και δεν ανιχνεύει το βαθύ πυρήνα των διεργασιών, δεν αγγίζει την ουσία της αφήγησής μας. Γιατί η κρίση της πατρίδας μας οφείλεται στην έλλειψη αυτογνωσίας, εθνικής και κοινωνικής, συλλογικής και προσωπικής.

      Πρόκειται για γενική και ατομική αδυναμία να δώσουμε νόημα και αξία στην ίδια τη ζωή μας! Δηλωτικό και μάλλον αποδεικτικό στοιχείο αυτής της άποψης είναι η σημερινή εικόνα μας, που είναι εικόνα κοινωνικής αμηχανίας και έλλειψης ορθολογικής πολιτικής πρότασης εξόδου από την κρίση, εικόνα αφενός άκρατου λαϊκισμού με προσωπείο αντισυστημικό και δήθεν προοδευτικό και αφετέρου ισχυρής εκβλάστησης φασιστικού κομματικού μηχανισμού. Αλλά πώς μπορεί να ευδοκιμήσει η υπέρβαση της κρίσης όταν η έλλειψη αυτογνωσίας οδηγεί σε ξερότοπους τη σύνεση και τον ορθολογισμό και κατά συνέπεια τη δημιουργία ενός μέλλοντος με τα δικά μας όνειρα;

Όλυμπος

http://www.sinoorigin.com/images/classical-landscape-paintings/large/Bernese%20Alps.jpg

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: