Αρχική > πολιτική, κοινωνία > “…Οι αστραπές αλωνίζουν τα νιάτα”

“…Οι αστραπές αλωνίζουν τα νιάτα”

File:Canaletto (II) 002.jpg

Canaletto (1697–1768), The return of the Bucentaur to the Molo [wharf] on Ascension Day

Χαραμής Π., Η ΑΥΓΗ, 22.6.2014

 

Χαρακτηρίστηκαν η πρώτη μεταπολεμική γενιά που καλείται να ζήσει σε συνθήκες χειρότερες από εκείνες που έζησαν οι γονείς τους. Περιγράφηκαν ως η πρώτη γενιά που το μέλλον της έχουν υποθηκεύσει, τόσο εξόφθαλμα και ανενδοίαστα, οι προηγούμενες. Σκιαγραφήθηκαν ως η γενιά όχι πλέον των αδικαίωτων, αλλά των αδικοχαμένων δικαιωμάτων.Είναι η γενιά που ελάχιστα πρόλαβε να γευτεί ψήγματα μιας επίπλαστης ευδαιμονίας, συγκλονίστηκε και εξεγέρθηκε από τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, επιχειρήθηκε να ευτελιστεί ως γενιά των εξακοσίων τόσων ευρώ και τελικά σύρθηκε εκούσα άκουσα στο βωμό της θυσίας με την απατηλή υπόσχεση πως θα πνεύσει επιτέλους ο ποθητός για την ανάκαμψη της οικονομίας ούριος άνεμος.

Η νέα γενιά σε συνθήκες κρίσης

Στην ολοκληρωτική επίθεση του νεοφιλελευθερισμού που δέχεται τελευταία η ελληνική κοινωνία, τόσο σε ό,τι αφορά την ποιότητα της ζωής όσο και τα ανθρώπινα δικαιώματα, πρώτο θύμα της υπήρξαν τα παιδιά και οι νέοι. Το θέμα έχει αρχίσει επιτέλους να προσελκύει το ενδιαφέρον των αρμόδιων θεσμικών παραγόντων. Έχουν συμπληρωθεί δύο χρόνια από την πραγματοποίηση Ειδικής Συνεδρίας της Διαρκούς Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής, στην οποία συζητήθηκε διεξοδικά το θέμα «Νέα Φτώχεια και Κοινωνικός Αποκλεισμός. Πολιτικές Καταπολέμησης και Καθιέρωση ενός Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος» (15-2-12). Όπως διαπιστώνεται και από την ανάγνωση των δημοσιευμένων πρακτικών της, δηλώνεται σαφώς, και μάλιστα όχι από κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους της αντιπολίτευσης, ότι η πολιτική που επιβάλλεται αυτό το διάστημα στην Ελλάδα «παραβιάζει τα δικαιώματα του παιδιού, τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, έτσι όπως έχει ψηφιστεί από τη Συνέλευση του ΟΗΕ το 1989 και έγινε νόμος της ελληνικής πολιτείας το 1992, καθώς και το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Παιδιού που έχει να κάνει με το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Δραματική είναι η επισήμανση ότι «τουλάχιστον δυόμισι χιλιάδες παιδιά στην Αθήνα που βρίσκονται στη βασική εκπαίδευση υποσιτίζονται» (σελ. 165), ενώ «η στέρηση υλικών αγαθών στα πρώτα χρόνια της ζωής τους είναι πιθανό να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξή τους και τις μελλοντικές τους ευκαιρίες» (σελ. 32)

Τονίζεται, επίσης, ότι η κοινωνική και οικονομική κρίση της περιόδου 2009-2012 «… οδηγεί τους νέους […] σε μια ιδιαίτερα δεινή οικονομική κατάσταση χωρίς άμεση ή μεσοχρόνια προοπτική κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης», με βασικά χαρακτηριστικά «… τη μείωση του νεανικού πληθυσμού, το περιορισμένο κοινωνικό κεφάλαιο, καθώς και τη χαμηλή πολιτισμική και πολιτική παρουσία». Η κατάσταση αυτή, επισημαίνουν οι ίδιοι κύκλοι, αντιμετωπίζεται κατά βάση με «αποσπασματικές και ασυνεχείς πολιτικές» (σελ. 85).

Η Ελληνική Εθνική Επιτροπή της UNICEF στην εφετινή Έκθεσή της για την «Κατάσταση των Παιδιών στην Ελλάδα» (2014) εκφράζει την έντονη ανησυχία της για την επιδείνωση της κατάστασης των παιδιών και των νέων στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Επισημαίνει (σελ. 14) ότι οι ασκούμενες πολιτικές στην Ελλάδα «όχι μόνο δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους τα δικαιώματα του παιδιού, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις τα παιδιά δεν τυγχάνουν ιδιαίτερης αντιμετώπισης σε βασικά ζητήματα πολιτικής», όπως, π.χ., στη διαμόρφωση της φορολογικής πολιτικής. Όπως τονίζουν οι συντάκτες της Έκθεσης (σελ. 15), η υφιστάμενη οικονομική και κοινωνική κατάσταση στην Ελλάδα συνιστά «έσχατη ευκαιρία» για την ανάληψη δράσης υπέρ των παιδιών, καθώς «τα στοιχεία του 2012 δείχνουν ραγδαία επιδείνωση σχεδόν όλων των κοινωνικών δεικτών που σχετίζονται με τα παιδιά και κυρίως αυτών της ‘φτώχειας’ και της ‘φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού’».

Στην Έκθεση επισημαίνεται πως η αύξηση της παιδικής φτώχειας στην Ελλάδα (26,9% το 2012) είναι η μεγαλύτερη που καταγράφεται στην Ευρώπη και σηματοδοτεί μεγάλη απομάκρυνση από το στόχο που είχε τεθεί, να μειωθεί στο 18% ως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, όπως προβλεπόταν στο πλαίσιο της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Οι δείκτες της ανεργίας, ειδικά για τους νέους, πιστοποιούν την ύπαρξη μιας ακόμα παθογενούς κατάστασης που απειλεί συθέμελα την ελληνική κοινωνία. Η προοπτική της ανεργίας είναι αφ’ εαυτής για τον νέο άνθρωπο πηγή άγχους και αγωνίας για το μέλλον. Ταυτόχρονα, μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά στη σχέση του με το σχολείο και τη γνώση, αποδυναμώνοντας τα κίνητρα για κατάκτηση υψηλών μορφωτικών στόχων με αποτέλεσμα χαμηλές επιδόσεις, εύκολη παραίτηση ή και τελική εγκατάλειψη της σχολικής φοίτησης. Τέλος, για τους νέους που δοκιμάζουν τα πρώτα βήματα της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας η ανεργία ακυρώνει το μόχθο ετών στα θρανία, μεταθέτει σε μεγαλύτερη ηλικία το χρονικό σημείο της οικονομικής και κοινωνικής χειραφέτησής τους, τους εγκλωβίζει σε σχήματα εξάρτησης από τους γονείς ή προνοιακές και φιλανθρωπικές δομές, περιορίζει ασφυκτικά τις δυνατότητές τους να συμβάλουν στο κοινωνικό γίγνεσθαι και τραυματίζει την αυτοπεποίθηση και την αξιοπρέπειά τους.

Φυσικά, και στην περίπτωση της ανεργίας, τόσο η ένταση όσο και οι επιπτώσεις της γίνονται πιο αισθητές στους νέους που προέρχονται από τα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα, οι οποίοι δύσκολα μπορούν να αξιοποιήσουν εναλλακτικές λύσεις. Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτής της ακραίας παθογένειας ίσως να αποδειχτούν ακόμα πιο επώδυνες και καταστροφικές, αλλά δεν φαίνεται να απασχολούν σοβαρά όσους σχεδιάζουν και επιβάλλουν αυτές τις πολιτικές, στη χώρα μας και διεθνώς.

Είναι προφανές ότι αυτές οι αρνητικές εξελίξεις συντελούνται κατά βάση στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, εκτός του σχολικού περιβάλλοντος, ως επακολούθημα της γενικότερης δυσπραγίας της ελληνικής κοινωνίας. Καθώς όμως τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ενιαία και αδιαίρετα, η παραβίαση κάποιων από αυτά έχει άμεσες επιπτώσεις στην πραγμάτωση και άλλων δικαιωμάτων. Παιδιά που υποσιτίζονται, για παράδειγμα, που στερούνται την απαραίτητη ιατρική παρακολούθηση ή αδυνατούν να προμηθευτούν τα απαραίτητα σχολικά είδη και να έχουν πρόσβαση σε βασικούς πόρους γνώσης και διαδικασίες υποστήριξης της μαθησιακής τους πορείας, δύσκολα μπορούν να αφοσιωθούν στην υπόθεση της μάθησης. Παιδιά μεταναστευτικής καταγωγής ή εγχώριων μειονοτικών ομάδων που σε συνθήκες γενικευμένης φτώχειας αδυνατούν να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά εμβολιασμών καθίστανται εύκολα στόχος επιθέσεων με στόχο την απαγόρευση της φοίτησής τους στα σχολεία.

Δομές αλληλεγγύης εκπαιδευτικών, γονέων και άλλων συλλογικών φορέων έχουν επιχειρήσει να καλύψουν τα κενά που διαρκώς αφήνει ένα ελλειμματικό, υποβαθμισμένο και υποχρηματοδοτούμενο κοινωνικό κράτος, αλλά συναντούν σοβαρές οικονομικές και οργανωτικές δυσκολίες σε κάθε βήμα. Εξάλλου, η πολιτική των περικοπών και της συρρίκνωσης του κοινωνικού κράτους έχει άμεσες επιπτώσεις και στην ίδια την εκπαίδευση: βασικές δομές και υπηρεσίες καταργούνται ή υπολειτουργούν με σοβαρές συνέπειες στην αποτελεσματικότητα της δημόσιας εκπαίδευσης, όπως και των άλλων κοινωνικών υπηρεσιών.

Πέρα από τις εμφανείς παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού αξίζει να γίνει λόγος και για κάποιες λιγότερο εμφανείς και σε κάποιες περιπτώσεις δυσδιάκριτες. Συχνά το εκπαιδευτικό σύστημα οργανώνεται και λειτουργεί με τέτοιο τρόπο, που δείχνει να μη σέβεται τη φύση, τις ανάγκες και το ρυθμό ανάπτυξης του παιδιού και του νέου ανθρώπου. Το υπέρμετρα ανταγωνιστικό ήθος που έχει κυριαρχήσει τις τελευταίες δεκαετίες στην εκπαίδευση, παράπλευρο αποτέλεσμα του ανταγωνισμού που επιβάλλεται κάτω από την κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού στον παγκόσμιο χώρο, είναι ένα από τα πλέον ενδεικτικά παραδείγματα. Το «νέο» Λύκειο και η «Τράπεζα Θεμάτων» είναι από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της πρακτικής. Η μαθητική κοινότητα οδηγείται εξ απαλών ονύχων, από τα τρυφερά πρωτοσχολικά χρόνια, σε ένα εξοντωτικό παιχνίδι ατομικής κυριαρχίας και διάκρισης που εντείνει το άγχος, συνθλίβει την προσωπικότητα, υπονομεύει την αλληλεγγύη και τη συνεργασία και συνήθως οδηγεί σε ματαιώσεις, απογοήτευση και τελικά εγκατάλειψη της προσπάθειας.

Η αρνητική εικόνα της σημερινής κατάστασης συμπληρώνεται από τη συστηματική παραβίαση των εργασιακών δικαιωμάτων του εκπαιδευτικού προσωπικού και των άλλων εργαζομένων στους σχολικούς χώρους, που συνοδεύεται από διαρκή ενίσχυση του αυταρχισμού και της καταστολής. Αποκορύφωμα των έκνομων και αντισυνταγματικών ενεργειών σε βάρος των εργαζομένων στην εκπαίδευση υπήρξε η υποχρεωτική ένταξη στη διαδικασία της διαθεσιμότητας και απόλυσης δύο χιλιάδων περίπου εκπαιδευτικών τον Αύγουστο του 2013. Η κυβέρνηση κατάργησε διαμιάς 51 ειδικότητες της τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης, ανάμεσα στις οποίες και τις πλέον πολυπληθείς, των νοσηλευτικών επαγγελμάτων και των γραφικών τεχνών, με αποτέλεσμα όχι μόνο οι εκπαιδευτικοί που εργάζονταν στις αντίστοιχες ειδικότητες να στερηθούν τις θέσεις εργασίας τους, αλλά και οι μαθητές και –κυρίως- οι μαθήτριες αυτών των τομέων να βρεθούν μπροστά σε απροσδόκητα εμπόδια στην πορεία τους προς την απόκτηση του τίτλου σπουδών. Αυτή η ανεπίτρεπτη τακτική, πέρα από τις άμεσες αρνητικές επιπτώσεις της στη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος έχει και έμμεσες, εξίσου σοβαρές. Εκπέμπει ένα σαφές μήνυμα προς τους νέους πολίτες και μελλοντικούς εργαζόμενους, πως στο εξής ακόμη και τα πιο βασικά εργασιακά τους δικαιώματα τίθενται υπό αμφισβήτηση από ένα κράτος που δεν σέβεται πλέον ούτε θεμελιώδεις συνταγματικές διατάξεις.

Σε τέτοιες συνθήκες, οι πρακτικές της λήψης αποσπασματικών μέτρων σε επιμέρους τομείς αποδεικνύονται εντελώς ακατάλληλες, ενώ η αδράνεια και η αδιαφορία έχουν αποβεί ολέθριες. Εκείνο που κυρίως απαιτείται είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση συνεκτικών και πολυδιάστατων πολιτικών που, έχοντας στο κέντρο της φροντίδας τους το παιδί και τον νέο πολίτη, θα συμπεριλαμβάνουν ταυτόχρονα την υποστήριξη της οικογένειας και την ποιοτική αναβάθμιση των εκπαιδευτικών και των ευρύτερων κοινωνικών θεσμών.

 

*Παύλος Χαραμής, Πρόεδρος Κέντρου Μελετών και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΕΤΕ) της ΟΛΜΕ

The Gothic Battle of Mons Lactariuson Vesuvius, painted by Alexander Zick.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: