Αρχική > κοινωνία > Μπορεί να «απελευθερωθεί» το ποδόσφαιρο;

Μπορεί να «απελευθερωθεί» το ποδόσφαιρο;

Του Νίκου Τσούλια

      Το ποδόσφαιρο δεν μπορεί παρά να μετασχηματίζεται και να εξελίσσεται στη ροή της ιστορίας ως ένα κοινωνικό φαινόμενο που δέχεται διαρκώς τις γενικότερες επιδράσεις του όλου πολιτισμικού εποικοδομήματος κάθε ιστορικής φάσης και κάθε χώρας. Το ποδόσφαιρο – εκτός των άλλων – δέχεται επιδράσεις και από τις άλλες χώρες, αφού είναι από τα πρώτα κοινωνικά φαινόμενα που γνώρισαν την επίδραση της διεθνοποίησης και της παγκοσμιοποίησης.

      Σήμερα οι μεγάλες ομάδες του Κόσμου (Μπαρτσελόνα, Ρεάλ, Μπάγερν, Μάντσεστερ Γιουνάϊτεντ, Γιουβέντους κλπ) είναι σύνθετα φαινόμενα μαζικού χαρακτήρα. Είναι μεγάλες επιχειρηματικές μονάδες και βαριές «βιομηχανίες». Είναι παγκόσμια «πολιτιστικά φαινόμενα» και όχι απλά και μόνο αθλητικά σωματεία. Το παγκόσμιο ποδόσφαιρο κινείται στη δική του αυτόνομη σφαίρα, έχει τους δικούς του νόμους και κανόνες, διαμορφώνει ένα μικρό σύμπαν όπου συναντιούνται άνθρωποι κάθε εθνικότητας, κοινωνικής τάξης, γλωσσικής και πολιτισμικής ιδιαιτερότητας. Είναι η πιο μαζική παγκόσμια δραστηριότητα με τη δική της αυτοτελή «κουλτούρα». Είναι μια υπερδομή με αυτονομία που θεσμικά εκφράζεται από την FIFA και την UEFA.

      Το ποδόσφαιρο έχοντας εισέλθει για καλά στον επιχειρηματικό έλεγχο και στην επήρεια του μεγάλου κεφαλαίου αποκτά άλλα χαρακτηριστικά. Η εποχή του αγνού ποδοσφαίρου – αν υπήρξε ποτέ μια τέτοια εποχή – έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Το μότο «παίζω για τη φανέλα» και η αντίληψη ότι «αγωνίζομαι για τον κόσμο της ομάδας» αντηχούν αρκετά παράξενα πλέον σε ένα πλήρως εμπορευματοποιημένο αθλητικό φαινόμενο.

      Αλλά γιατί μιλάμε για «απελευθέρωση του ποδοσφαίρου»; Σε τι συνίσταται η υποδούλωσή του; Θεωρώ ότι υπάρχουν τρεις βασικοί παράγοντες που έχουν υποτάξει σχεδόν πλήρως το όλο φαινόμενο. α) Η μετατροπή των ομάδων σε επιχειρήσεις παραπέμπει σε μια αποκαθήλωση της παλιότερης νοοτροπίας κάποιου αθλητικού ιδεώδους ή μιας αθλητικής ιδέας. Σήμερα η ισχύς των ομάδων δεν καθορίζεται κυρίως από τον ανθρώπινο παράγοντα και από τις αθλητικές αρετές των ποδοσφαιριστών. Η ισχύς τους είναι λίγο – πολύ ανάλογη του μπάτζετ. Οι προϋπολογισμοί των μεγάλων ομάδων που αγγίζουν τα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ διαμορφώνουν και εν πολλοίς την ποδοσφαιρική αξία. Ένας ολόκληρος ιστός απλώνεται σε κάθε γωνιά της Γης και ιδίως της Λατινικής Αμερικής, για να κάνει ένα νέου τύπου παιδομάζωμα και στο οποίο γενιές και γενιές παιδιών και εφήβων το μόνο που βλέπουν είναι το «ευρωπαϊκό όνειρο» του Τσάμπιονς Λίνγκ.

      β) Ο σκληρός πυρήνας των οπαδών έχει προχωρήσει σε μεθόδους ωμής βίας και άνευ προηγουμένου βαρβαρότητας. Η τυφλή «οπαδοποίηση» καθηλώνει κάθε έννοια στοιχειωδών κανόνων για ένα αθλητικό γεγονός. Αυτός ο μαζικός πυρήνας της πλήρους ανοησίας και της άμετρης βλακείας «δεν επιτρέπει» να χάνει η «δική μας ομάδα», επιτίθεται με κάθε μέσο εναντίον κάθε άλλου οπαδού με σκοπό την εξόντωσή του (!), δεν δέχεται να παρευρίσκονται οπαδοί άλλης ομάδας στο «δικό μας γήπεδο». Οι λεγόμενες Θύρες των ομάδων κρούσης – που γεμίζουν με ανόητα συνθήματα όλη τη χώρα – αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα εκδηλώσεων βίας και τρομοκρατίας, ρατσισμού και χυδαιότητας.

      γ) Η οικονομική υποτέλεια έχει και μια άλλη όψη, το «Στοίχημα». Ένα ολόκληρο σύστημα «χρηματικής λεηλασίας» έχει στηθεί πάνω από το ποδόσφαιρο και συχνά μάλιστα καθορίζει και τα αποτελέσματα. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι από κάθε γωνιά χώρα καταθέτουν τα λιγοστά χρήματά τους κυνηγώντας το όνειρο «να κάνουν την καλή» παραγνωρίζοντας βέβαια την απλή αλήθεια, την οποία γνωρίζουν πολύ καλά, ότι δηλαδή όλος αυτός ο μηχανισμός έχει στηθεί μόνο και μόνο για να μαζέψουν οι μεγάλες εταιρείες το χρήμα των φτωχών και των αφελών θρέφοντάς τους με όνειρα. Κοντά σ’ αυτούς βέβαια είναι και οι επιτήδειοι – γνώστες της κομπίνας – που κινούνται πάνω «στον αφρό» και παίζουν μεγάλα ποσά στα λεγόμενα στημένα παιχνίδια.

      Αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά της μαύρης πλευράς του ποδοσφαίρου συναρθρώνονται ως μια και ενιαία ενότητα. Το ποδόσφαιρο ναι μεν έχει μια φοβερή γοητεία ιδιαίτερα στον αντρικό και νεανικό πληθυσμό, αλλά είναι μάλλον πλήρως υποταγμένο στο σύστημα του χρήματος και της βίας. Στη χώρα μας μπορεί να μην έχουμε στο ποδόσφαιρο τα οικονομικά μεγέθη των μεγάλων ευρωπαϊκών ομάδων αλλά έχουμε τους εξίσου σκληρούς πυρήνες της οπαδικής βίας. Εδώ οι ιδιοκτήτες των ΠΑΕ είναι κύριοι εκφραστές της τυφλής οπαδοποίησης και εμπνευστές της βίας. Αν κάποιος παρακολουθήσει το λόγο τους, θα διαπιστώσει ότι είναι λόγος χυδαία πρωτόγονος και άκρως επιθετικός. Και αυτό, για να εντείνουν την ορμή της αγέλης τους και για να αναπαραγάγουν τη δική τους εξουσία. Κατά καιρούς κάνουν και κάποιες συμβολικές κινήσεις ενός «άλλου πολιτισμού» επικαλούμενοι διάφορα αθλητικά ιδεώδη, αλλά προφανώς δεν μπορούν να πείσουν κανέναν.

      Τελικά, είναι δυνατή η «απελευθέρωση» του ποδοσφαίρου από τα «δεσμά» του χρήματος, της βίας και της βαρβαρότητας; Μπορεί να ανατραπεί η σημερινή αλλοτριωμένη εικόνα του ποδοσφαίρου; Σίγουρα όχι. Μπορεί όμως να καλλιεργηθεί και να αναπτυχθεί μια κουλτούρα αμφισβήτησης όλης αυτής της «μαύρης σκιάς». Και η αμφισβήτηση – όπως έχει δείξει η ιστορία – μπορεί να είναι η απαρχή για τη δημιουργία αυθεντικών «εικόνων» της κοινωνίας.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: