Αρχική > πολιτική > «Ακόμα και τα λιόδεντρα αιμορραγούν» / Η καρδιά του σκότους

«Ακόμα και τα λιόδεντρα αιμορραγούν» / Η καρδιά του σκότους

Γιώργος Σαββάκης, (Αθήνα, 1922-2004). Οδός Αθηνάς (Το τραμ στο Μοναστηράκι).

 

«Ακόμα και τα λιόδεντρα αιμορραγούν

 

Αθανασίου Κ., Η ΑΥΓΗ, 13.04.2014

 

Ίσως πολλοί να θυμόμαστε τη σκηνή της κηδείας του βετεράνου αγωνιστή στην ταινία Γη και ελευθερία, του Κεν Λόουτς: γύρω από τον τάφο οι γηραιοί σύντροφοί του υψώνουν τις γροθιές, ενώ η εγγονή του ρίχνει πάνω στο φέρετρο το χώμα από την Ισπανία που είχε φέρει ο παππούς της μέσα στο κόκκινο μαντίλι.

Μια σκηνή με αρκετές ομοιότητες με την προηγούμενη εκτυλίχθηκε πρόσφατα, τις τελευταίες μέρες του Φεβρουαρίου, στην Ισπανία, στην κοιλάδα της Χαράμα. Συγγενείς και φίλοι σκόρπισαν στο ισπανικό χώμα τις στάχτες του παλαίμαχου αγωνιστή των Διεθνών Ταξιαρχιών Τζακ Έντουαρντς, που πέθανε τον Ιανουάριο του 2011, σε ηλικία 97 ετών. Ο Τζακ Έντουαρντς έφτασε στην Ισπανία τον Ιανουάριο του 1937. Εντάχθηκε στο Βρετανικό Τάγμα και πολέμησε στις μάχες της Χαράμα (όπου τραυματίστηκε), του Τερουέλ και του Έβρου. Ήταν ο τελευταίος Βρετανός διεθνοταξιαρχίτης που έφυγε από την Ισπανία, τον Ιανουάριο ή τον Μάρτιο του 1939.

Στην κοιλάδα της Χαράμα έγινε μια από τις πιο σκληρές μάχες του Ισπανικού Εμφυλίου. Σε μια στιγμή που κορυφωνόταν η φασιστική επίθεση, ενώ σε άλλα, «εσωτερικά», μέτωπα είχε αρχίσει ήδη να προβάλλει το φάσμα της αντεπανάστασης, τα φασιστικά στρατεύματα, με τη βοήθεια της ναζιστικής Λεγεώνας Κόνδωρ, προσπάθησαν να καταλάβουν την κοιλάδα κατά μήκος του ποταμού Χαράμα, με σκοπό να αποκόψουν και να περικυκλώσουν τη Μαδρίτη. Η μάχη κράτησε πάνω από είκοσι μέρες, τον Φεβρουάριο του 1937. Μετά από πολύνεκρες συγκρούσεις, ο στρατός των Δημοκρατικών και οι Διεθνείς Ταξιαρχίες κατάφεραν να ανακόψουν την προέλαση των φασιστών και να σταθεροποιήσουν το μέτωπο.

Οι απώλειες και από τις δύο πλευρές ήταν τεράστιες, υπολογίζονται σε πολλές χιλιάδες από κάθε πλευρά. Το Βρετανικό Τάγμα έχασε πάνω από τη μισή δύναμή του (σκοτώθηκαν πάνω από 300 από τους 600 μαχητές του), ενώ μεγάλες απώλειες είχε και το Τάγμα Λίνκολν (τα 2/3 των στρατιωτών του σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν). Στη μάχη της Χαράμα (με το Τάγμα Λίνκολν ή με την 11η Διεθνή Ταξιαρχία) πολέμησαν και έλληνες διεθνιστές αγωνιστές, κάποιοι εκ των οποίων σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν εκεί. Ο Ιρλανδός ποιητής Τσαρλς Ντόνελι, που σκοτώθηκε στη μάχη της Χαράμα, είπε κάποια στιγμή στη διάρκεια της άγριας σύγκρουσης: «ακόμα και τα λιόδεντρα αιμορραγούν»…

Η μάχη της Χαράμα έμεινε στην ιστορία και χάρη στο τραγούδι Jarama Valley, που έγινε γνωστό κυρίως στην εκτέλεση του Γούντι Γκάθρι. Το τραγούδι αυτό υπάρχει σε διάφορες εκδοχές. Τους πρώτους στίχους, πάνω στη μουσική του παραδοσιακού Red River Valley, έβαλε ο Σκωτσέζος Άλεξ Μακ Ντέιντ, που τραυματίστηκε στη Χαράμα, πολεμώντας στις τάξεις του Βρετανικού Τάγματος, και, τελικά, σκοτώθηκε λίγο μετά, στη μάχη του Μπρουνέτε. Ανάμεσα στις παραλλαγές, ξεχωρίζει –η πιο «μαχητική» και συγκινητική– του Γούντι Γκάθρι: «Υπάρχει μια κοιλάδα στην Ισπανία που λέγεται Χαράμα / είναι ένας τόπος που τον ξέρουμε καλά. / Ήταν το μέρος που πολεμήσαμε τους φασίστες / και είδαμε μια γαλήνια κοιλάδα να μετατρέπεται σε κόλαση. / Ολόκληρος ο κόσμος μοιάζει με τούτη την κοιλάδα που λέγεται Χαράμα / τόσο πράσινη και τόσο λαμπερή και τόσο φωτεινή / κανένας φασίστας δεν μπορεί να μένει στην κοιλάδα μας / ούτε να αναπνέει τον καινούργιο αέρα της ελευθερίας μας».

Για να γυρίσουμε στον Τζακ Έντουαρντς, έχει ενδιαφέρον μια παρατήρηση που κάνει η ρεπόρτερ της εφημερίδας El País, η οποία σπεύδει να επαναλάβει τη φράση-κλισέ: «Ο Τζακ Έντουαρντς ρίσκαρε τα πάντα για να πολεμήσει σε έναν πόλεμο που δεν ήταν δικός του». Ένας άνθρωπος, λοιπόν, που ρίσκαρε τα πάντα στο όνομα της διεθνιστικής και επαναστατικής αλληλεγγύης, δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι θα συμφωνούσε σε κάτι τέτοιο. Όλοι αυτοί οι αγωνιστές επέλεξαν να πάνε να πολεμήσουν σ’ αυτόν τον πόλεμο γιατί ήξεραν, γιατί ήταν βαθιά βέβαιοι για ένα πολύ απλό πράγμα: ότι ο πόλεμος αυτός ήταν δικός τους.

Πηγές: The Volunteer (περιοδικό των βετεράνων της Ταξιαρχίας Λίνκολν), International Brigades Memorial Trust, ηλεκτρονικό περιοδικό Rebelión, εφημερίδα El País.

 

 

Η καρδιά του σκότους

Μπουρνάζος Στρ., Η ΑΥΓΗ, 13.04.2014

Δυο βδομάδες μετά, το θέμα της πρώτης μας σελίδας είναι ο βασανισμός και η δολοφονία του Ίλια Καρέλι. Η άγρια δολοφονία και ο άγριος βασανισμός του. Τα όσα μεσολάβησαν (το τέταρτο μνημόνιο που το είπανε πολυνομοσχέδιο, το γάλα που το είπανε «φρέσκο», το «επεισόδιο Μπαλτάκου», η έξοδος στις αγορές), εκτός του ότι δεν είναι διόλου άσχετα με το θέμα μας, δεν μπορούν και δεν πρέπει να μας κάνουν να ξεχάσουμε ένα από τα μεγαλύτερα στίγματα για το ελληνικό κράτος της μεταπολίτευσης. Κι ένα τέτοιο στίγμα, δεν ξεθωριάζει — κι ας βρέθηκε εκτός της πρώτης γραμμής της επικαιρότητας. Αντίθετα, όσο σπρώχνεται στα «ψιλά» των εφημερίδων και της μνήμης μας τόσο το στίγμα γίνεται πιο ανεξίτηλα ντροπιαστικό γίνεται.

***

Από την πρώτη στιγμή που το ακούσαμε, το πρωί της Παρασκευής 28 του Μάρτη, το νέο είχε όλα τα χαρακτηριστικά του δυσοίωνου. Ένας Αλβανός κρατούμενος νεκρός, μέσα στις φυλακές, δυο μέρες αφότου σκότωσε έναν δεσμοφύλακα. Μέρα με τη μέρα ο ζόφος μεγάλωνε, καθώς αποκαλύπτονταν και ένα ακόμα αποτρόπαιο χαρακτηριστικό. Ότι η δολοφονία δεν ήταν έργο ενός, αλλά πολλών, και ακόμα περισσότερων που την παρακολούθησαν αμέριμνοι. Και άλλων, που μετά δεν έκαναν τίποτα, αλλά τον άφησαν να πεθάνει σα σκυλί –με μόνη φροντίδα να σφουγγαρίσουν τα αίματα για να κρυφτούν τα ίχνη. Ότι όλοι αυτοί, οι πολλοί οι περισσότεροι και οι άλλοι, δεν ήταν κάποιοι άγνωστοι, αλλά κρατικοί υπάλληλοι. Ότι ο θάνατος δεν επήλθε τυχαία αλλά από συστηματικό και πολύωρο ξυλοδαρμό. Ότι δεν ήταν μόνο ξυλοδαρμός αλλά μεθοδευμένος βασανισμός. Ότι έγινε για αντεκδίκηση. Με αποκορύφωμα το βίντεο. Μια εικόνα χίλιες λέξεις, μια εικόνα χιλιάδες λέξεις, λέξεις φρικιαστικές, που τρυπάνε σαν βελόνες το μυαλό και την καρδιά. Η επιτομή της βαρβαρότητας: Ελλάδα 2014.

Και μέσα από όλα αυτά, ένα ερώτημα τριβελίζει το μυαλό: Τι να κάνουμε;

Το πρώτο, για μένα, είναι μια στάση. Ένα στοπ. Να σταθούμε λίγο, ένα λεπτό έστω, σ’ αυτό που έγινε. Να το νιώσουμε, να δούμε την εικόνα ατόφια, καθαρή, όχι στο μίξερ των εικόνων της καθημερινότητας, της ειδησεογραφίας, της πολιτικής που διαδέχονται καταιγιστικά η μία την άλλη. Να νιώσουμε τη φρίκη, να αναλογιστούμε τη φρίκη. Όπως όταν διαβάζουμε για τα βασανιστήρια στην ΕΑΤ ΕΣΑ, πριν από κάθε ανάλυση (για τη χούντα, για τις μεθόδους, τους σκοπούς και τους στόχους), αισθανόμαστε να ξεχειλίζει ο πόνος και η φρίκη. Θλίψη, τρόμος, απελπισία κι οργή: αυτά είναι τα συναισθήματα για μένα από τη δολοφονία Καρέλι.

Κι αμέσως μετά, να αναλογιστούμε. Η διάθεσή μου είναι να γράψω ΦΡΙΚΗ ΦΡΙΚΗ ΦΡΙΚΗ με μεγάλα μαύρα γράμματα και να γεμίσω τη σελίδα, νιώθω όμως ότι αυτό δεν φτάνει. Κι ότι αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να σκεφτούμε, να κάνουμε την οργή και τη θλίψη σκέψη και πράξη. Σκέψεις λοιπόν.

α) Πρέπει να πούμε το πράγμα με το όνομά του: βάρβαρη δολοφονία και βασανισμός από κρατικά όργανα, για λόγους αντεκδίκησης, ενός ξένου, στον υποτίθεται κατεξοχήν προστατευμένο χώρο. Τίποτα λιγότερο, και ίσως αρκετά περισσότερα (λ.χ. συνέργειες, κυκλώματα σε φυλακές, εμπλοκή της διεύθυνσης).

β) Πέφτουμε από τα σύννεφα με αυτό που έγινε; Όχι, αλλά δεν μας αφήνει αδιάφορους. Ξέρουμε ότι βασανιστήρια γίνονται στις ελληνικές φυλακές, ότι ο ρατσισμός και η αγριότητα φωλιάζουν στο σωφρονιστικό μας σύστημα. Αλλά (όπως έγραφα εδώ, πριν μια βδομάδα, και για το βίντεο Μπαλτάκου) είναι άλλο να τα υποψιάζεσαι και να τα ξέρεις, και άλλο να αποκαλύπτονται ξεκάθαρα, να συμπυκνώνονται και να οδηγούν σε μια άγρια δολοφονία. Δεν μπορούμε να καμωνόμαστε τους ανήξερους, αλλά ούτε να εθιζόμαστε στην απάθεια, επειδή ξέρουμε. Θα προσπαθήσω να το εξηγήσω με ένα παράδειγμα.

Πρώτη σκέψη: Όχι μόνο ο υπουργός, αλλά ο ίδιος ο πρωθυπουργός θα όφειλε από τη στιγμή τουλάχιστον που βγήκε το πόρισμα του ιατροδικαστή να εκφράσει τη λύπη και τον συγκλονισμό του και να αναλάβει τις ευθύνες του (σ.σ. ούτε καν μια χλιαρή ή νερόβραστη ανακοίνωση δεν έβγαλαν). Δεύτερη σκέψη. Μα αυτό είναι αφελές, ανόητο, ο πρωθυπουργός είναι αυτός που μίλαγε για «ανακατάληψη του κέντρου των πόλεών μας» από τους μετανάστες, η κυβέρνηση προωθεί τις φυλακές υψίστης ασφαλείας, η ΝΔ θεωρεί ότι σωφρονισμός=τιμωρία των «εγκληματιών» (ειδεχθείς όλους τους), σαρξ εκ της σαρκός της ΝΔ και του πρωθυπουργικού περιβάλλοντος είναι ο Μπαλτάκος και ο Φ. Κρανιδιώτης. Πώς να εκφράσουν όλοι δαύτοι τη λύπη τους; Πώς να πάρει θέση ο πρωθυπουργός; Τρίτη σκέψη. Και όμως, θα όφειλε. Όχι από αντιρατσισμό, συμπόνια ή ανθρωπισμό – δυστυχώς αυτά τα έχουμε χάσει. Αλλά επειδή η δολοφονία του Καρέλι ήταν και δολοφονία του ευνομούμενου κράτους. Κι αυτό δεν πρέπει να παύουμε να το υπενθυμίζουμε (και στον πρωθυπουργό, αλλά κυρίως και στην κοινωνία) και να το διεκδικούμε.

γ) Γιατί για ένα τόσο τρομερό πράγμα ο κόσμος σιωπά; Το ερώτημα είναι και μεγάλο και καίριο. Ας ξεφύγουμε από την παρέα μας, τους φίλους, τους συντρόφους μας (όπου όλοι ξέρουν και αγανακτούν) κι ας κοιτάξουμε τη μεγάλη εικόνα: τα έντεκα εκατομμύρια. Πολλοί, λοιπόν, μπορεί να μην το ξέρουν καν (ναι, όσο κι αν μας φαίνεται περίεργο) και ακόμα περισσότεροι να μη θέλουν να το μάθουν. Υπάρχουν αυτοί που με κυνισμό θεωρούν ότι «αυτά συμβαίνουν» στη σκληρή καθημερινότητα της φυλακής, και άλλοι που χαίρονται για την εξόντωση του «αλβανού φονιά». Και άλλοι που το ακούνε ως ένα ανάμεσα στα χιλιάδες μίζερα, μαύρα, κακά, που διαπερνάνε την καθημερινότητά τους. Και άλλοι που το ξεχωρίζουν, αλλά δεν ξέρουν τι να κάνουν – και από αυτούς δεν βγάζω και τους εαυτούς μας, το ακούμε λιγάκι σαν ζαλισμένα κοτόπουλα ξεσπώντας την οργή μας στο ποτάμι του φέισμπουκ, γράφοντας μύδρους. Κι άλλοι που πιστεύουν ότι δεν γίνεται τίποτα.

Όλα αυτά, τα πολύ ετερογενή, συνθέτουν το μεγάλο ψηφιδωτό· όλες αυτές οι ψηφίδες, εντελώς διαφορετικές και αντίπαλες (ένας άβυσσος χωρίζει εκείνον που επιχαίρει από εκείνον που αισθάνεται ότι είναι ανήμπορος να δράσει) φτιάχνουν ωστόσο μια κοινή εικόνα: την απραξία. Πρέπει να σκεφτούμε πολύ πάνω σ’ αυτό, καθώς η κατανόησή του αποτελεί όρο για να κάνουμε αριστερή ριζοσπαστική πολιτική, να την καταλάβουμε για να την αλλάξουμε.

Θα συνεχίσουμε σε άλλο φύλλο, ίσως την κουβέντα. Θα πω μόνο, τελειώνοντας ότι ενώ πολύ λίγα μπορούμε να περιμένουμε από τους θεσμούς (και θα έλεγα ελάχιστα αν δεν κινηθούμε), την ίδια ακριβώς στιγμή δεν μπορούμε να τους απεμπολήσουμε. Μπορούμε και πρέπει να τους ασκούμε κριτική, στην κατεύθυνση της βελτίωσης, της εμβάθυνσης και της ριζοσπαστικής υπέρβασής τους, αλλά όχι να τους απεμπολούμε. Και οι θεσμοί μπορούν να απεμποληθούν με δύο τρόπους. Πρώτον, από τους ακροδεξιούς που θεωρούν ότι η δικαιοσύνη, η αστυνομία, το σωφρονιστικό σύστημα πρέπει να καταστέλλουν στυγνά, να δολοφονούν και να επιβραβεύουν τη βαρβαρότητα. Αυτούς δηλαδή που θέλουν δηλαδή να μετατρέψουν τους θεσμούς αποκλειστικά σε σιδερένιο ενεργούμενο του κράτους. Δεύτερον, από εμάς αν, απελπισμένοι –και όχι αδίκως, βέβαια– από το χάλι των θεσμών θεωρήσουμε ότι έχουν μετατραπεί μόνο σε σιδερένιο ενεργούμενο του κράτους και δεν έχει κανένα νόημα η διεκδίκηση αλλαγών σε αυτούς. Μια αντίληψη που οδηγεί είτε στην απραξία είτε στη λογική «φωτιά φουρνέλο και να καούν τα κάρβουνα».

ΥΓ. Η άσκηση κακουργηματικών διώξεων και οι προφυλακίσεις για τη δολοφονία Καρέλι είναι πολύ σημαντικές. Και γίνονται ακόμα πιο σημαντικές, γιατί αυτό που «κανονικά»,in vitro, θα ήταν απολύτως δεδομένο, στοιχειώδες και ανάξιο λόγου, στις σημερινές συνθήκες δεν είναι καθόλου δεδομένο. Έτσι, αυτό που θα έπρεπε να είναι ο κανόνας (η λογοδοσία) γίνεται η εξαίρεση, μέσα στην κανονικότητα της κρατικής αυθαιρεσίας και ατιμωρησίας.

 

 

undefined

Μαρία Μουριάδου, Κωνσταντινούπολη

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: