Αρχική > πολιτική > Μετασχηματισμός των ιδεολογικών αξιών της αριστεράς στη σύγχρονη εποχή

Μετασχηματισμός των ιδεολογικών αξιών της αριστεράς στη σύγχρονη εποχή

The French revolution of 1848

 

Του Νίκου Τσούλια

 

      Αν και η Γαλλική Επανάσταση συνδέεται με την άνοδο της αστικής τάξης στη ιστορία της ανθρωπότητας, εν τούτοις θεωρείται και ο γενέθλιος «τόπος» των ιδεολογικών αξιών της αριστεράς. Η αντίφαση είναι φαινομενική και αιτιολογημένη. Υπάρχουν δύο λόγοι που συνεργούν στο να υπερβαίνεται αυτή η αντίφαση.

α) Σ’ αυτή τη φάση της ιστορίας η αστική τάξη έχει προοδευτικό προσανατολισμό και ρόλο και β) η προοδευτικότητα αρχικά της αστικής τάξης και η υπέρβαση της φεουδαρχίας δηλώνει ευθέως έναν σαφή ντετερμινισμό στην πορεία της ιστορίας – αν και εδώ απαιτείται συζήτηση για την έννοια της γραμμικότητάς της -, κάτι που αποτελεί και λυδία λίθο στις αναλύσεις της αριστεράς. Υπάρχει και ένας επιπλέον λόγος. Η Γαλλική Επανάσταση θεωρείται και ως αφετηρία της γέννησης των σύγχρονων πολιτικών συστημάτων αλλά και ως το πιο συμβολικό κοινωνικό εργαστήριο, το οποίο γυρίζει σελίδα και ανοίγει το κεφάλαιο της νεωτερικότητας.

  Οι αξίες της Γαλλικής Επανάστασης, η «ισότητα», η «ελευθερία» και η «αδελφοσύνη», είναι το πρωταρχικό ιδεολογικό τρίπτυχο της αριστερής ιδεολογίας σ’ όλη την ευρωπαϊκή κουλτούρα. Στη συνέχεια η ανάπτυξη της Κομμούνας και των μαζικών κινημάτων αφενός και η εμφάνιση των μεγάλων θεωρητικών του σοσιαλισμού αφετέρου, Μαρξ και Ένγκελς, θα διαμορφώσει την πλήρη ατζέντα των ιδεολογικών αξιών της αριστεράς που θα παραμείνει η ίδια σ’ όλη τη μεταγενέστερη περίοδο μέχρι σήμερα. Έτσι μαζί με το αρχικό αξιακό τρίπτυχο της Γαλλικής Επανάστασης θα εμφανιστούν οι μεγάλες αξίες της «αλληλεγγύης», της «χειραφέτησης», της «ταξικής συνείδησης», οι οποίες θα γίνουν σηματωροί για κάθε έννοια προόδου και όχι μόνο για την πολιτική αντίληψη της αριστεράς.

      Συνολικά όλες αυτές οι αξίες θα παραμείνουν τροφοδότες κάθε σκέψης και κάθε αγώνα για κοινωνική απελευθέρωση, για το πέρασμα σε αταξική κοινωνία, για την πλήρη απελευθέρωση του ανθρώπου. Ωστόσο, τα πράγματα δεν θα εκφραστούν στο διάβα της ιστορίας με απλό τρόπο. Οι ποικίλες και αντιδημοκρατικές στρεβλώσεις αλλά και οι ιδεολογικές διαμάχες στο εσωτερικό της αριστεράς που θα οδηγήσουν και στο διμερισμό της – κομμουνιστικής και σοσιαλδημοκρατικής εκδοχής – θα αλλοιώσουν την καθαρότητα των ιδεολογικών αξιών. Θα συμβεί μάλιστα και το εξής περίεργο. Η κακή διαχείριση της αξίας της ελευθερίας – σε σχέση με τις άλλες αξίες – θα οδηγήσει τη ροή των πραγμάτων με τέτοιο τρόπο που η δεξιά θα εμφανίζεται ως καλύτερη υπέρμαχός της από ό,τι η αριστερά!

      Πιο συγκεκριμένα, η αριστερά υπερτονίζει την αξία της ισότητας σε σχέση με την αξία της ελευθερίας και αυτό προκαλεί σκιές όσον αφορά το πώς βλέπει η αριστερά τη σχέση εξουσίας και ελευθερίας. Υπάρχει και μια άλλη σκιά όσον αφορά το πώς χειρίζεται η αριστερά εν τοις πράγμασι την αξία της ελευθερίας. Συγκεκριμένα, θεωρεί ότι στην πορεία προς την κατάκτηση της εξουσίας και την άνοδο της εργατικής τάξης στο προσκήνιο της ιστορίας – και προκειμένου να κατακτηθούν αυτοί οι στόχοι με επαναστατικό τρόπο – η ελευθερία και η δημοκρατία θα πρέπει να περιοριστούν, έτσι ώστε η ηγετική / επαναστατική ομάδα να προκαλέσει καίριο πλήγμα στην κυρίαρχη αστική τάξη και να γίνει η κοινωνική ανατροπή.

      Κάπως έτσι εξελίχτηκε και η τροχιά του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Στο όνομα της μελλοντικής πλήρους ελευθερίας αλλά και της γενικότερης απελευθέρωσης του ανθρώπου, τα «Σοβιέτ» αρχικά και η κρατική εξουσία της Σοβιετικής Ένωσης στη συνέχεια αφαίρεσαν από την αντίληψή τους και κυρίως από την πρακτική τους την αξία της ελευθερίας˙ και μάλιστα στο όνομα της μελλοντικής και αυθεντικής ελευθερίας έγιναν οι μεγάλες καταστολές σε βάρος του ανθρώπου. Τι έγινε τελικά; Το δήθεν μεταβατικό στάδιο της ανελευθερίας – για να συντριβεί ο ταξικός εχθρός – γίνεται τελικό στάδιο στο οποίο η καταστολή αναδεικνύεται κυρίαρχη πρακτική. Η εκδίκηση θα έλθει και από αυτό το σημείο. Η έλλειψη ελευθερίας και δημοκρατίας θα προκαλούν ρωγμές στις κοινωνικές συνειδήσεις και το όλο σύστημα εξουσίας – που θα οδηγούσε στην απόλυτη ελευθερία – κινήθηκε νομοτελειακά προς την κατάρρευσή του και στο πισωγύρισμα της ίδιας της «γραμμικής» πορείας της ιστορίας.

      Η ιστορία μάλιστα έχει καταδείξει με τον πιο απόλυτο και τον πιο σαφή τρόπο, ότι καμιά ελευθερία δεν μπορεί να κατακτηθεί με μέσο την καταπίεση, ότι ο δρόμος προς την πραγματική ελευθερία του ανθρώπου και της κοινωνίας του οφείλει να είναι καθ’ όλη τη διαδρομή του δρόμος ελευθερίας!

      Αν οι αξίες της αριστεράς γοητεύουν τη σκέψη του ανθρώπου, είναι γιατί αναφέρονται σε μια κοινωνία όπου δεν θα υπάρχει καταναγκασμός ούτε εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο ούτε χειραγώγηση των τόσων και τόσων μορφών που μπορούν να υπάρξουν ούτε βία και καταστολή εναντίον αντιφρονούντων. Το έλλειμμα της ελευθερίας και της δημοκρατίας που εμφανίζει το στερέωμα της αριστεράς τόσο στην υλική / ιστορική του έκφραση όσο και στο θεωρητικό του οπλοστάσιο είναι σκιά που αμαυρώνει τις μεγάλες ιδεολογικές αξίες: της ισότητας, της αλληλεγγύης, της αδελφοσύνης, της χειραφέτησης και της αυτοπραγμάτωσης.

      Το μεγάλο, το μεγαλύτερο πρόβλημα της αριστεράς, είναι – κατά τη γνώμη μου – η εξής αντίφαση. Ενώ ο γαλαξίας των αξιών της και το γενικότερο ιδεολογικό της στερέωμα ασκούν μια φοβερή και όμορφη γοητεία στον άνθρωπο και στην κοινωνία, εν τούτοις η ίδια η πολιτική πρόταση της αριστεράς δεν αποκτά μια υλική βάση πλειοψηφίας και η όλη μέχρι τώρα ιστορική εκδοχή της φαντάζει μακρινή ή και ουτοπική. Αυτή η αντίφαση οφείλεται σε δύο βασικούς λόγους α) στη μη ύπαρξη απτής πρότασης στο πώς υπερβαίνεται ο καπιταλισμός της ύστερης ανάπτυξής του και β) στο θολό τοπίο των σχέσεων της αριστεράς με την ελευθερία και με τη δημοκρατία.

      Έτσι και ενώ δεν έχουμε σοβαρούς μετασχηματισμούς των ιδεολογικών αξιών της από την επίδραση του όποιου ιδεολογικού και αξιακού αντίπαλου, η ίδια η κακοχρησία από την αριστερά των δικών της αξιών μετασχηματίζει αρνητικά και συνολικά το αξιακό της, φωτεινό ούτως ή άλλως, στερέωμα αλλά και την πολιτική της πρόταση και τους ιδεολογικούς της στόχους.

 

Convention in 1789

 

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: