Αρχική > πολιτική > Ο μετασχηματισμός των ιδεολογικών αξιών της δεξιάς στη σύγχρονη εποχή

Ο μετασχηματισμός των ιδεολογικών αξιών της δεξιάς στη σύγχρονη εποχή

Του Νίκου Τσούλια

      Οι ευρύτερες οικονομικές διεργασίες και πολιτισμικές εξελίξεις μετασχηματίζουν κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής αλλά και τις κοσμοθεωρίες και τις ιδεολογίες των πολιτών. Η ελληνική πολιτεία – αν εξεταστεί στην κλίμακα της τελευταίας πεντηκονταετίας – έχει υποστεί σημαντικές μεταβολές στις περισσότερες εκφράσεις της και στους ποικίλους θεσμούς της.

      Δεν θα μπορούσε λοιπόν να μείνει απέξω από όλους αυτούς τους μετασχηματισμούς το ιδεολογικό και το αξιακό πεδίο της κοινωνίας μας. Ως εκ τούτου έχει νόημα να συζητηθεί το μεταβαλλόμενο ιδεολογικό σκηνικό των διάφορων πολιτικών χώρων. Και θα ξεκινήσουμε αυτή την αναφορά με πρώτο το χώρο της κεντροδεξιάς με σημείο ανάλυσης τις ιδεολογικές αξίες.

      Για πάρα πολλά χρόνια η δεξιά παράταξη είχε διαμορφώσει ένα κεντρικό αξιακό δόγμα, το τρίπτυχο «πατρίδα – οικογένεια – θρησκεία», το οποίο είχε πάρει διαστάσεις πολιτικής «μυθολογίας» και ιδεολογικής σημαίας, που ξεχώριζε το χώρο αυτό με τρόπο απόλυτο από κάθε άλλο πολιτικό ρεύμα. Εδώ στήθηκε μάλιστα και ένας πολιτικός μύθος, που υποκαθιστούσε εν μέρει και την έννοια του εθνικού μύθου. Η δεξιά παράταξη είχε ταυτίσει τη δική της ιδεολογική κοσμοθεωρία με την εθνική κοσμοαντίληψη και επιπλέον θεωρούσε όποιον / όποια δεν ασπαζόταν αυτή την αντίληψη ως εχθρό του έθνους και προτάσσοντας το ούτως ή άλλως ισχυρό περιεχόμενο αυτού του τρίπτυχου προχωρούσε σε διωγμούς των αντιφρονούντων με το πρόσχημα της μοναδικής εθνικής ιδεολογίας και με τη σκόπιμη επέκταση του εμφυλιοπολεμικού κλίματος.

      Ως απόρροια αυτού του ιδιαίτερου τύπου ιδεολογικής επιβολής ήταν εκτός των άλλων και η φθορά των αξιών της πατρίδας, της οικογένειας και της θρησκείας, οι οποίες σαφώς υπερέβαιναν κάθε κομματική θεώρηση και ιδιοκτησία. Μοιάζει σήμερα πολύ «μακρινό» το γεγονός ότι μπορούσε η έννοια της πατρίδας να θεωρείται από τη δεξιά ως οικογενειακή της υπόθεση και να θεωρεί τους πολιτικούς αντιπάλους της εχθρούς της πατρίδας, αλλά δυστυχώς ήταν έτσι!

      Οι έντονες κοινωνικές διεργασίες και το λαϊκό ρεύμα του εκδημοκρατισμού της πολιτικής ζωής που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 άρχισαν να γκρεμίζουν αυτό το αξιακό πρόταγμα της δεξιάς και κυρίως την πολύχρονη καπηλεία της. Η επιβολή όμως της Χούντας των συνταγματαρχών ανέκοψε την πορεία εκδημοκρατισμού της χώρας και η αναγωγή του τρίπτυχου «πατρίς – οικογένεια – θρησκεία» ως πρώτιστο πολιτικό σύνθημα από τη δικτατορία είχε ως αποτέλεσμα την πλήρη αλλοίωση του ουσιαστικού περιεχομένου του.

      Έτσι μετά τη χουντική λεηλασία στο αναφερόμενο παραδοσιακό τρίπτυχο της και στην περίοδο της Μεταπολίτευσης η δεξιά παράταξη αναγκάζεται να μετακινηθεί από το παλιότερο αντιδραστικό αξιακό περιεχόμενό της. Σε αυτό έπαιξε ρόλο και ο γενικότερος ριζοσπαστισμός της μεταπολίτευσης αλλά και ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Ελλάδας (και της δεξιάς και ως έναν βαθμό) και η ανάγκη κάποιων φωτεινών τμημάτων της δεξιάς για μια πορεία ενός στοιχειώδους εκσυγχρονισμού.

      Η δεξιά παράταξη στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 πολιτικά ταλαντεύεται μεταξύ του κεντροδεξιού και του ακροδεξιού πόλου και η ταλάντευση αυτή αφορά και το αξιακό της φορτίο. Είναι η εποχή όπου η δεξιά δεν έχει ένα κυρίαρχο αξιακό δόγμα, όπως συνέβαινε παλιότερα. Η ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας άμβλυνε την ιδεοληψία του παλιότερου τρίπτυχου, ενώ σιγά – σιγά η νεοφιλελεύθερη εκδοχή έθετε τη δική της ιδεολογική σφραγίδα επί του πολιτικού μορφώματος της δεξιάς και επί της κοσμοθεωρίας της. Τώρα οι αξίες επιβάλλονται έξωθεν, καταφθάνουν δρομαίες από τη μητρόπολη του καπιταλισμού και υπόσχονται τη «μαγεία» των νέων εποχών. Τώρα αρχίζουν να προβάλλονται οι αξίες του κεφαλαίου και της αγοράς: του οικονομισμού, του καταναλωτισμού, του ανταγωνισμού, της επιτυχίας, του χρήματος.

      Η δεξιά χάνει την «ψυχή της» – ή ό,τι είχε ως ψυχή – όχι από τη διαμάχη της με τα αντίπαλα κόμματα αλλά από τον δικό της ιδεολογικό χώρο, από το νεοφιλελευθερισμό και τον καπιταλισμό της ύστερης φάσης. Το πάλαι ποτέ κραταιό τρίπτυχο έγινε απομεινάρι μόνο για ένα μικρό μέρος της δεξιάς, το πιο «καθυστερημένο». Εδώ τώρα στο τρίπτυχο «πατρίδα – οικογένεια – θρησκεία» υπάρχει και μια νέα εκμετάλλευση από την ακροδεξιά. Γίνεται ιδεολογικό όπλο στη φασιστική οργάνωση της «Χρυσής Αυγής» είτε για να δελεάζει τους αφελείς είτε για να αντλεί μια κάποια ιστορική νομιμοποίηση από το πάλαι ποτέ κραταιό δόγμα του συντηρητικού χώρου. Τώρα το τρίπτυχο εμφανίζεται να παίρνει εκδίκηση εις βάρος του ευρύτερου πεδίου της δεξιάς, όπως έκανε παλιότερα η δεξιά εις βάρος όλου του πολιτικού συστήματος. Μόνο που τώρα γίνεται όπλο φασιστικό και αφορά όλη την κοινωνία.

      Υπάρχουν όμως διαχρονικές αξίες που διατρέχουν την ιστορία της δεξιάς. Είναι οι αξίες του κράτους, της παράδοσης, της ελευθερίας, της τάξης, της ασφάλειας. Αλλά και το περιεχόμενο αυτών των αξιών μετασχηματίζεται προϊόντος του χρόνου. Το κράτος έχει πάψει να θεωρείται προνόμιο της δεξιάς, όπως λογιζόταν δεκαετίες και δεκαετίες και η αγορά γίνεται το νέο θέσφατο στη θέση του. Μόνο που η αγορά δε σημαίνει ασφάλεια για τους δικούς μας αλλά λεηλασία όλων των εργαζομένων από το κεφάλαιο. Η αξία της ελευθερίας μπορεί να προβάλλεται από τη δεξιά αντιπαραθετικά στην υπέρτατη αξία της αριστεράς, την ισότητα, αλλά βλέπει ο κόσμος της δεξιάς ότι ελευθερία χωρίς δικαιοσύνη σημαίνει ασυδοσία του κεφαλαίου σε βάρος όλων των πολιτών. Ακόμα και η νεόκοπη αξία της Τάξης εμφανίζεται ως απότοκος της μεγάλης τάξης, της Διεθνούς Τάξης, δηλαδή της απόλυτης επικυριαρχίας του ιμπεριαλισμού.

      Η εγχώρια δεξιά παράταξη έχει χάσει τη μάχη των ιδεολογικών αξιών όχι από την επικράτηση των ιδεολογικών αξιών της αριστεράς αλλά από το βαθύ μετασχηματισμό των παραδοσιακών αξιών της είτε λόγω του στοιχειώδους εκσυγχρονισμού τους είτε κυρίως λόγω α) της υπέρβασης του παραδοσιακού ρόλου του έθνους – κράτους και β) της επικράτησης των δικών της αξιών με το περιεχόμενο της κυριαρχίας του καπιταλισμού. Αλλά αυτό το μείγμα δεν μπορεί πλέον να νομιμοποιηθεί στις συνειδήσεις των πολιτών. Έτσι παρόλο που βρισκόμαστε σε μια ιδεολογική κυριαρχία της δεξιάς πολιτικής στη διεθνή σκηνή – με τη συνέργεια της παγκοσμιοποίησης -, η εγχώρια δεξιά βρίσκεται σε σύγχυση όσον αφορά τον κόσμο των ιδεολογικών της αξιών της, γιατί πρόκειται για αξίες που δεν μπορούν ποτέ να έχουν κοινωνική νομιμοποίηση!

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: