Αρχική > φιλοσοφία > Κοιτώντας τον ουρανό

Κοιτώντας τον ουρανό

φωτο: http://www.karpenissi.gr/ekdiloseis/astrovradia-ston-profiti-ilia-mirikis/

Του Νίκου Τσούλια

      Η ίδια η στροφή του βλέμματός μας προς τον ουρανό εμπεριέχει μια ξεχωριστή προδιάθεση, μια όμορφη αφετηρία, μια ιδιόμορφη ονειροπόληση. Γιατί κοιτώντας προς τα εκεί επιζητούμε κάτι το πολύ διαφορετικό, κάτι που θα έχει πλήρως ανατρεπτικό χαρακτήρα και αντισυμβατικό περιεχόμενο;

      Το σύμπαν του ουρανού έχει πολλές χώρες ή μάλλον μια χώρα διαρκώς μεταλλασσόμενη. Οι εικόνες του κάθε φορά είναι ξεχωριστές, άλλοτε σκοτεινές και αινιγματικές, άλλοτε μαύρες σπαρμένες με φωτεινά σημάδια, άλλοτε ανέφελες και γαλανές, άλλοτε βαρυσκεπασμένες με υγρό φορτίο που κατεβαίνει μέχρι τη Γη, άλλοτε χρωματισμένες πινελιές στου ορίζοντα τις παρυφές. Η ίδια πάντα χώρα σε διαφορετικές εμφανίσεις. Αλλά ας μείνουμε μόνο στη μία, στην πιο γοητευτική, σ’ αυτή που προκαλεί δέος και θαυμασμό.

      Κοιτώντας τον ουρανό φιλοδοξούμε να δώσουμε στη φαντασία και στην ονειροπόληση «σάρκα και οστά», να συλλογιστούμε με έναν χαοτικό τρόπο, να αφήσουμε τη σκέψη μας εντελώς ελεύθερη να αυτοσχεδιάσει. Προφανώς προ-οικονομούμε αυτό το άγνωστο φωτεινό τοπίο που οι αισθήσεις μας θα χαρίσουν γενναιόδωρα και μεγαλόψυχα. Προφανώς επίσης προ-δικάζουμε την ομορφιά των στιγμών που θα ακολουθήσουν.

      Η ενατένιση προς τον ουρανό έχει ενσωματωμένα μυθολογικά και θεϊκά στοιχεία. Η οντογενετική εξέλιξη της σκέψης μας ξεκινά από τον ουρανό, εδώ θα απευθυνθούν τα πρώτα υπαρξιακού τύπου ερωτήματα του μακρινού προγόνου μας. Και αυτή η χώρα αναφοράς της στοχαστικής μας σκέψης θα βαστήξει χιλιάδες και χιλιάδες χρόνια. Δεν είναι άλλωστε καθόλου τυχαία η αναφορά του Κικέρωνα, ότι «ο Σωκράτης κατέβασε τη φιλοσοφία από τον ουρανό στη Γη».

      Ο ουρανός και οι όποιες ουράνιες αναφορές αντιδιαστέλλονται με τη γη και τις γήινες αναφορές και δημιουργούν ένα σκηνικό υπεροχής˙ ίσως γιατί η έννοια του ουράνιου συνδέεται – αυθαίρετα ή όχι δεν έχει σημασία – με την έννοια της διαχρονικότητας και της αιωνιότητας. Έβλεπαν για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι το σκηνικό του ουρανού λίγο – πολύ να μη μεταβάλλεται και συνέδεσαν τη σταθερότητα αυτή ως μη φθορά, ως μη ερχομό του τέλους, του τέλους που καθορίζει την τύχη όλων των γήινων πραγμάτων.

      Στον ουρανό κοιτάμε με αγωνία με τα χέρια υψωμένα όταν μας πλήττουν μεγάλες συμφορές, εκεί απευθυνόμαστε όταν η ματιά βρίσκει αδιέξοδο στις «άλλες κατευθύνσεις». Εκεί επιχειρούμε να φιλοτεχνήσουμε μια άλλη αισθητική εικόνα και αντίληψη παίζοντας με το τρεμοπαίζον φως των αστεριών, τραβώντας γραμμές και δημιουργώντας σχήματα και παραστάσεις είτε με βάση τις λιγοστές γνώσεις αστρονομίας είτε με τις περισσεύουσες δόσεις της φαντασίας που σε μια τέτοια περίπτωση «αντιλαμβάνεται» ότι έχει τον πρώτο ρόλο στο στοχασμό του ανθρώπου.

      Εδώ οι συλλογισμοί μας αποκτούν μια άλλη διάσταση. Τα ερωτήματα και οι απαντήσεις έχουν άλλες αναφορές, διαφορετικές από εκείνες της καθημερινότητας. Ίσως γιατί ξέρουμε ότι η έννοια του χρόνου δεν μπορεί να συνδέσει τα γήινα με τα ουράνια. Ίσως γιατί αντιλαμβανόμαστε ότι η εικόνα του ουρανού δεν είναι μια τωρινή εικόνα, αλλά μια εικόνα του παρελθόντος, του πολύ μακρινού παρελθόντος και δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τι σημαίνει ότι «δεν υπάρχει το “παρόν” και το τώρα στον “ουρανό”».

      Και αν προχωρήσει ο στοχασμός μας και αξιολογήσει ορθολογικά το σκηνικό που υπάρχει εκεί μακριά, τότε το είδωλο που βλέπουμε θα μετασχηματιστεί στο πιο εχθρικό περιβάλλον που μπορεί να φανταστεί η σκέψη μας. Εκεί η ψύχρα και το σκοτάδι βασιλεύουν. Εκεί επικρατούν οι πιο εχθρικές ακτινοβολίες, εκεί οι αποστάσεις είναι αποστάσεις χρόνου – της ταχύτητας του φωτός – και τίποτα δεν γειτνιάζει με κάτι άλλο, εκεί είναι όλα μόνα τους με βάση τα δικά μας στερεότυπα.

      Σήμερα ο άνθρωπος δεν κοιτά τον ουρανό. Δεν ψυχανεμίζεται με τα υπαρξιακά ερωτήματα. Δεν φτερουγίζει η σκέψη του. Δεν τον βαραίνει η βαρύτητα αλλά η πεζότητα της ζωής του. Δεν κοιτάζει προς τα πάνω ούτε για να δει τον καιρό˙ τον μαθαίνει κι αυτόν από το «γυαλί». Δεν ατενίζει προς τον ουρανό, γιατί έχει δέσει το πνεύμα του – το σύγχρονο Προμηθέα – στα βράχια του κατασκευασμένου κόσμου και των υλικών αγαθών.

      Αλλά γιατί η ψυχή νιώθει ότι απελευθερώνεται από τα γήινα όταν η ματιά του ανθρώπου σχηματίζει ουράνια είδωλα, όταν τα σχήματα της σκέψης κινούνται μεταξύ αντικειμενικότητας και υποκειμενικότητας; Τι είναι αυτό που μας οδηγεί σε μια γεύση πληρότητας του κόσμου και του εαυτού μας κοιτώντας τον έναστρο ουρανό;

Ἔχω δεῖ τὸν οὐρανό…

Ἔχω δεῖ τὸν οὐρανὸ μὲ τὰ μάτια μου
Μὲ τὰ μάτια μου ἄνοιξα τὰ μάτια του
Μὲ τὴ γλῶσσα μου μίλησε
Γίναμε ἀδελφοὶ καὶ κουβεντιάσαμε
Στρώσαμε τραπέζι καὶ δειπνήσαμε
Σὰν νὰ ἦταν ὁ καιρὸς ὅλος μπροστά μας
Καὶ θυμᾶμαι τὸν ἥλιο ποὺ γελοῦσε
Πού γελοῦσε καὶ δάκρυζε θυμᾶμαι

Γ. Σαραντάρης

Αστρονομικά φαινόμενα του Αυγούστου: Πεφταστέρια θα φωτίσουν το νυχτερινό ουρανό

Κατηγορίες:φιλοσοφία Ετικέτες: , , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: