Αρχική > πολιτική > Η οικονομική έφοδος της Κίνας

Η οικονομική έφοδος της Κίνας

File:Beijing Financial Street (overlook).jpg

Beijing Financial Street, the economic center of Beijing

Του Νίκου Τσούλια

      Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1989 η εντυπωσιακή εμφάνιση της Κίνας στη διεθνή σκηνή μέσω της ταχείας οικονομικής της ανάπτυξης είναι το πιο σημαντικό ιστορικό γεγονός της εποχής μας που επηρεάζει όλες τις χώρες και όλους τους λαούς του κόσμου. Πρόκειται για μια ορμητική έφοδο, που ανασυντάσσει τόσο το χάρτη των παγκόσμιων αναπτυξιακών ενοτήτων όσο και το διεθνή καταμερισμό της εργασίας.

      Αλλά οι μετασχηματισμοί που επιφέρει το εν λόγω γεγονός ακόμα δεν έχουν καταδείξει το εύρος των επιρροών τους. Ωστόσο, μπορούμε να σημειώσουμε ό,τι μέχρι σήμερα είναι ορατό ή εν δυνάμει εξελισσόμενο. Ίσως η πιο σπουδαία πλευρά της εμφάνισης της οικονομικής δύναμης της Κίνας είναι το γεγονός ότι ο καπιταλισμός βρίσκει νέο έδαφος ανανέωσης και επέκτασης της κυριαρχίας του υπερβαίνοντας έτσι έστω για ένα διάστημα τις αντιφάσεις της πολύπλευρης κρίσης του. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη και τα δύο παράλληλα γεγονότα που επηρεάζουν καθοριστικά τις διεθνείς εξελίξεις, την καθολική επικυριαρχία του μέσω της παγκοσμιοποίησης και τον απόλυτο έλεγχό του επί των νέων τεχνολογιών, τότε μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο καπιταλισμός εμφανίζεται σχεδόν χωρίς ισχυρό ιδεολογικό αντίπαλο στο παγκόσμιο σκηνικό.

      Αλλά ας έλθουμε στην οικονομική έφοδο της Κίνας. Η οικονομική της ορμητική εμφάνιση συνοδεύεται ουσιαστικά με την επαναφορά της στις αγκαλιές του καπιταλισμού, του σύγχρονου καπιταλισμού. Το ξεκίνημα αυτής της παλινόρθωσης του κεφαλαίου στην πάλαι ποτέ κραταιά κομμουνιστική αυτοκρατορία γίνεται με κάποια περίεργα γεγονότα, που δεν είχαν προβλεφθεί από τη μαρξιστική κυρίως ανάλυση.

      Πρώτον, η επιστροφή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής γίνεται με τις ευλογίες του κομμουνιστικού κόμματος και όχι με κάποιου είδους αντιπαράθεση, όπως θα το ήθελε η κάθε λογής αριστερή ανάλυση. Δεύτερον η απαρχή του εγχειρήματος ήλθε «από τα κάτω», από αγροτικές περιοχές. Συγκεκριμένα σε αρκετά χωριά της Κίνας οι αγρότες διαπίστωναν ότι η φτώχεια και η πείνα «δεν έλεγαν να φύγουν» από τις μικροκοινωνίες τους. Και αποφάσισαν να πειραματιστούν. Μοίρασαν την κρατική περιουσία σε κάθε οικογένεια και έδωσαν όρκο πίστης και αλληλεγγύης, αν υφίσταντο διώξεις από το καθεστώς. Η συνέχεια ήταν ελπιδοφόρα, αφενός αποδείχτηκε ότι δεν υπήρξε κάποιο φαινόμενο καταστολής από την εξουσία και αφετέρου διαπίστωσαν ότι η παραγωγικότητά τους με βάση αναφοράς την ιδιωτική πλέον περιουσία και όχι τις κολεκτίβες αυξήθηκε εντυπωσιακά. Η πρακτική αυτή επεκτάθηκε σαν τη φωτιά στην καλαμιά.

      Τρίτον, το κομμουνιστικό καθεστώς υπό την κυριαρχία του Τενγκ Χσιάο Πίνγκ έβλεπε ότι όλα τα πλάνα παραγωγής που κάθε φορά έθετε δεν απέδιδαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και μάλιστα διαπίστωναν ότι οι ζώνες της φτώχειας αφορούσαν όλο και πιο πολλά εκατομμύρια Κινέζων, παρά τις φοβερές προσπάθειες του γενετικού προγραμματισμού και ελέγχου. Γι’ αυτό και αφήνουν το εγχείρημα των ατομικής ιδιοκτησίας να προχωρήσει. Αλλά το καθεστώς έκανε ένα βήμα ακόμα πιο πέρα και πιο αποφαστικό. Με δεδομένη την εχθρότητα – ιδεολογική, ιστορική και κρατική / εδαφική – που είχε η Κίνα με τη Σοβιετική Ένωση, έκανε άνοιγμα στις Η.Π.Α. κατά τη δεκαετία του 1970. Τα γεγονότα ήταν πολύ γρήγορα. Οι Η.Π.Α. θυσιάζουν τις σχέσεις τους με τη Φορμόζα – κατόπιν απαίτησης της κομμουνιστικής Κίνας -, αλλά βρίσκουν μια νέα μεγάλη αγορά για την οικονομία τους. Είναι η εποχή όπου τα κάθε λογής βιομηχανικά και προηγμένης τεχνολογίας προϊόντα (από το τρανζίστορ μέχρι και τα νέα ευρήματα της πληροφορικής) των Η.Π.Α. εισβάλλουν ορμητικά στη μεγάλη ασιατική χώρα και ανταποκρίνονται στο διακαή πόθο των Κινέζων για «εκσυγχρονισμό και μεταρρυθμίσεις» ανεξάρτητα από την ιδεολογική και πολιτική θεώρηση των πραγμάτων.

      Η σύγκρουση στο εσωτερικό του καθεστώτος είναι αναπόφευκτη. Συγκρούονται δύο κύρια ρεύματα, ένα τον μαοϊστών που θέλουν επιστροφή στη «αγνότητα» του Μάο με πρόταγμά τους το σύνθημα «καλύτερα τα ζιζάνια του σοσιαλισμού παρά τους καρπούς του καπιταλισμού» και ένα του πρωθυπουργού Τενγκ Χσιάο Πιν με κύρια αιχμή το στρατό, με μεγάλο όπλο την καταπολέμηση της φτώχειας που δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν με τις κολεκτίβες και με πρόταγμά τους το σύνθημα «είτε μαύρη είτε άσπρη γάτα, καλή γάτα είναι η γάτα που πιάνει τα ποντίκια». Η μάχη κρίθηκε οριστικά με την επικράτηση της δεύτερης πλευράς, παρά το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός της Κίνας βρισκόταν στο τέλος της ζωής του.

      Σήμερα η Κίνα έχει δύο όψεις στο εσωτερικό της. Τα νοτιοανατολικά παράλιά της βρίσκονται στον παλμό της πλήρους καπιταλιστικής οικονομίας και γεύονται πρωτόγνωρες όψεις πλούτου και καταναλωτισμού. Η ενδοχώρα είναι σε συνθήκες φτώχειας, αλλά βλέποντας το φωτεινό μέρος της Κίνας θεωρεί ότι είναι θέμα χρόνου και η δική της «λάμψη».

      Σήμερα δεν υπάρχει σημείο του Κόσμου που οι κάτοικοί του να μην έχουν στα χέρια τους και στα σπίτια τους κινέζικα προϊόντα. Οι πολυεθνικές εταιρείες και το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο – που προφανώς δεν ενδιαφέρονται για πατρίδες, για έθνη και για λαούς – επιλέγουν την κινέζικη αγορά εργασίας που είναι απείρως πιο κερδοφόρα από κάθε άλλη περίπτωση. Έτσι αγκαλιά κεφάλαιο και «κομμουνιστική» Κίνα συμπορεύονται σε μια νέου τύπου κυριαρχία. Αν σκεφτούμε δε ότι η Κίνα έχει ρυθμό ανάπτυξη 10% κάθε έτος – όταν οι άλλες μεγάλες χώρες βρίσκονται σε φάση μάλλον μακροχρόνιας οικονομικής ύφεσης -, τότε μπορούμε να φανταστούμε ποιο είναι το μέλλον της διεθνούς οικονομίας.

      Πάντως οι αναλύσεις περί ντετερμινισμού και περί γραμμικής εξέλιξης της ιστορίας σαφώς και φαίνονται να πηγαίνουν περίπατο γι’ αυτή την περίπτωση. Όσο για τους κομμουνιστές της Κίνας το ιδεολογικό άλλοθί τους είναι απλό. «Ισχυρίζονται» ότι με αυτό τον τρόπο αφενός αντιμετωπίζουν καλύτερα τη φτώχεια εξασφαλίζοντας έτσι την κοινωνική νομιμοποίηση και αφετέρου απέτρεψαν την κατάρρευση της χώρας τους όπως συνέβη με την ιδεολογικά ομόρροπή της Σοβιετική Ένωση προάγοντας έτσι την κρατική και εθνική νομιμοποίηση.

File:GreatWall6.jpg

Remnants of the Great Wall of China in the mountains north of the city.

File:La cité interdite 0244.JPG

Inside the Forbidden City

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: