Αρχική > εκπαίδευση > Βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος

Βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος

http://dim-alethriko-lar.schools.ac.cy/images/1968-9B.JPG

Του Νίκου Τσούλια

      Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, όπως και κάθε άλλο εθνικό εκπαιδευτικό σύστημα, χαρακτηρίζεται κυρίως από αυτοφυή εθνικά στοιχεία αλλά δεν παύει να επηρεάζεται και από διεθνή στοιχεία και αυτό συνέβαινε πάντα, με πιο αξιοσημείωτες ίσως περιπτώσεις εκείνης της απαρχής του νεοελληνικού κράτους, στο οποίο η βαυαρική διοίκηση έβαλε τη δική της σφραγίδα στη νεοσύστατη θεσμική εκπαίδευσή μας και εκείνης των σημερινών εποχών, όπου υπάρχουν σημαντικές επιρροές τόσο από την ευρωπαϊκή θεσμική πορεία της Ελλάδας όσο και από τις σχετικές εκθέσεις διεθνών οργανισμών (O.E.C.D., P.I.S.A.).

      Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα πάντα χαρακτηριζόταν από έναν διοικητικό συγκεντρωτισμό – κάτι που δεν θα δούμε στον ίδιο βαθμό σε καμιά χώρα της Δ. Ευρώπης -, αφού όλα σχεδόν τα συστατικά στοιχεία του παράγονται και ελέγχονται από το Υπουργείο Παιδείας και το διοικητικό ιστό του. Η περιφερειακή αποκέντρωση περισσότερο συνδέεται με τις τεχνικές υποδομές και δεν αφορά το περιεχόμενο της εκπαίδευσης. Αποτέλεσμα αυτού του σχεδόν καθολικού κεντρικού σχεδιασμού είναι και η παρατηρούμενη ομοιομορφία των επιμέρους θεσμών του. Στη διαμόρφωση αυτών των δύο στοιχείων, κεντρικό έλεγχο και ομοιομορφία, έπαιξαν ρόλο αφενός μεν η πολιτική κουλτούρα της κεντρικής – κυβερνητικής εξουσίας και αφετέρου η συλλογική αντίληψη των κοινωνικών φορέων και δη των αντίστοιχων συνδικαλιστικών οργανώσεων για διαφορετικούς λόγους η κάθε πλευρά.

      Τα αναλυτικά και τα ωρολόγια προγράμματα είναι ενιαία και καθολικής ισχύος για όλη τη χώρα. Τα σχολικά εγχειρίδια είναι και αυτά τα ίδια για όλα τα σχολεία της χώρας – κάτι που δεν είναι η συνηθισμένη εικόνα για άλλες ευρωπαϊκές χώρες – με μοναδική εξαίρεση για τη μεταπολιτευτική περίοδο την εποχή όπου για μερικά χρόνια στο μεταίχμιο της αλλαγής των τελευταίων αιώνων υπήρξε ο θεσμός του «πολλαπλού σχολικού βιβλίου». Η μαθησιακή στάθμη και τα μορφωτικά απαιτούμενα για κάθε τάξη και για κάθε τύπο σχολείου (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο) είναι σε καλό επίπεδο και ιδιαίτερα στο Λύκειο – και πιο πολύ στις θετικές επιστήμες – μπορούμε να ισχυριστούμε ότι οι απαιτήσεις του υπερβαίνουν σημαντικά τις απαιτήσεις των αντίστοιχων θεσμών των άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Ο προσανατολισμός και των τριών τύπων σχολείων (με μικρή εξαίρεση ένα μέρος του Τεχνολογικού Λυκείου) στοχεύει καθ’ όλη τη διάρκεια της φοίτησης των παιδιών και των νέων σε Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο στην Πρόσβασή τους στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση.

      Έτσι η αυτοτέλεια των δύο τύπων λυκείων είναι σχετική και μάλλον «δοκιμάζεται» ή, πιο ορθά υποτάσσεται στην προοπτική που δίνουν τα λύκεια για την πανεπιστημιακή συνέχεια των μαθητών. Απόρροια αυτής της αυξημένης – και ως ένα ποσοστό ίσως και 20% επί του συνόλου των υποψηφίων φοιτητών / φοιτητριών – πλασματικής ζήτησης είναι και το παράλληλο «εκπαιδευτικό γεγονός» του θεσμού των φροντιστηρίων, που με τα μαζικά στοιχεία που έχει στη χώρα μας δεν το συναντάμε πουθενά σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Εξαιτίας του μεγάλου ποσοστού της ζήτησης για πανεπιστημιακή εκπαίδευση και του σχετικού κοινωνικού ενδιαφέροντος προκαλείται και η μεγάλη αφοσίωση του Υπουργείου Παιδείας και των Κυβερνήσεων σ’ όλη τη μεταπολιτευτικό περίοδο επί του Συστήματος πρόσβασης και οι διαρκείς αλλαγές που γίνονται επ’ αυτού. Ουσιαστικά η συνεχής ενασχόληση των κυβερνήσεων επί του συστήματος πρόσβασης αφενός σημαίνει την έλλειψη ουσιαστικής εκπαιδευτικής πρότασης και αφετέρου παγιδεύει την όλη συζήτηση για το περιεχόμενο της εκπαίδευσης στις πανελλαδικές εισαγωγικές εξετάσεις.

      Τα ποσοστά φοίτησης των μαθητών / μαθητριών είναι από τα υψηλότερα στον ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό χάρτη, αλλά πάντα είχαμε και έχουμε μεγάλο ποσοστό λειτουργικού αναλφαβητισμού, ενώ τα τελευταία χρόνια αυξάνεται λόγω της οικονομικής κρίσης και το ποσοστό της πρόωρης σχολικής εγκατάλειψης. Οι υποδομές των σχολείων δεν βρίσκονται σε καλό επίπεδο και το κύριο έλλειμμά τους είναι στο μικρό βαθμό ενσωμάτωσης των νέων τεχνολογιών και στην ελλειμματική ύπαρξη και λειτουργία των σχολικών βιβλιοθηκών και των εργαστηρίων. Το πιο αρνητικό συγκριτικό μειονέκτημα του εθνικού μας εκπαιδευτικού συστήματος είναι η φοβερή υστέρησή του στην Τεχνική εκπαίδευση σε σχέση με το επίπεδο του θεσμού αυτού στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

      Όσον αφορά την ποιότητα της εκπαίδευσης – αν και εδώ στην προσέγγιση του ζητήματος τι συνιστά την ποιότητα στην εκπαίδευση υπάρχουν σοβαρές αντιθέσεις και διαφωνίες –, το ελληνικό σχολείο είναι πρωτίστως γνωσιοκεντρικό και ακολουθεί τη σύγχρονη αλλά και εμποροκρατούμενη αντίληψη – σε μικρότερο βαθμό από ό,τι αλλού -, έχει απομειωμένο τον παιδαγωγικό του χαρακτήρα σε σχέση με τις παλιότερες εποχές και είναι προσανατολισμένο προς την αγορά εργασίας αλλά μέσω του πανεπιστημίου. Το πολιτισμικό περιεχόμενο του εκπαιδευτικού συστήματος είναι και αυτό ελλιπές και μπορούμε να διατυπώσουμε την άποψη ότι α) η τέχνη απουσιάζει από το ελληνικό σχολείο και β) το πολιτισμικό φορτίο ποικίλλει στα σχολεία της χώρας και είναι απόρροια του τρόπου λειτουργίας των ίδιων των σχολείων και της σχολικής ζωής και της μορφωτικής κουλτούρας που έχουν διαμορφώσει το καθένα απ’ αυτά.

      Οι εκπαιδευτικοί των σχολείων μας έχουν όλοι πλέον πανεπιστημιακή εκπαίδευση και ικανοποιητικά μορφωτικά προσόντα, με κύρια προβλήματα α) για μεν τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης την απαίτηση για εντονότερη επιστημονική εξειδίκευση και για τους δε εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης την καλύτερη παιδαγωγική κατάρτιση στα πανεπιστήμια και β) την ελλειμματική λειτουργία του θεσμού της επιμόρφωσης γι’ όλους τους εκπαιδευτικούς.

Θα συνεχίσουμε επί του θέματος…

The Country School – Winslow Homer. Artist: Winslow Homer. Completion Date: 1871

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: