Αρχική > φιλοσοφία > Η ομορφιά των χεριών

Η ομορφιά των χεριών

Ντ. Γκ. Ροσέττι, Πάολο και Φραντσέσκα του Ρίμινι. 1855. Πινακοθήκη Tate Britain του Λονδίνου.

 

Του Νίκου Τσούλια

 

ναστολή

Ὅ,τι ὀνειρεύτηκα τόσα καὶ τόσα βράδια,
ὅ,τι πεθύμησα μὲ τόση ἀλλοφροσύνη,
ὅ,τι σχεδίασα μὲ τόσο πυρετό,
μόλις σὲ δῶ, γλυκιά μου ἐξουθένωση,
στὰ μάτια καὶ τὰ χείλη τὸ ἀναστέλλω,
γιὰ μία στιγμὴ πιὸ ἀπελπισμένη τὸ ἀναβάλλω,
γιατί μονάχα ὅταν τὰ χέρια μου σὲ χάνουν,
ἡ πονεμένη φαντασία μου σὲ κερδίζει.

του Ντίνου Χριστιανόπουλου

 

      Μπορούμε να προσεγγίσουμε την ομορφιά και το μεγαλείο των χεριών με αρκετές μεθόδους. Μπορούμε να κάνουμε και το εξής. Να φανταστούμε πώς θα ήταν η ζωή μας χωρίς τα χέρια μας, πώς θα ήταν ο πολιτισμός μας χωρίς τα χέρια μας και η ίδια η ιστορία μας. Και ακόμα να κορφολογήσουμε κάθε μικρή και κάθε σπουδαία κίνηση και ενέργεια που τόσο απλόχερα μας δωρίζουν τα χέρια μας.

      Στην πρώτη περίπτωση θα έπρεπε ως έναν βαθμό να γράψουμε την ίδια την εξέλιξη του ανθρώπου και της κοινωνίας του. Και θα είναι απόλυτα σωστή μια τέτοια ενέργεια. Γιατί το ταξίδι της όμορφης εξέλιξής μας πράγματι ξεκινά και συμπορεύεται με των χεριών μας την τέχνη και τις φοβερές δυνατότητές τους. Αν ο μακρινός μας πρόγονος εγκατέλειψε το δενδρόβιο περιβάλλον του και άρχισε να βαδίζει όρθιος, ήταν η απελευθέρωση των χεριών του μια μεγάλη κατάκτηση. Γιατί από τότε τα χέρια του θα γίνουν όργανο μετασχηματισμού κάθε λογής εργαλείου και εντυπωσιακής μεταμόρφωσης κάθε πτυχής της ύλης και κάθε δομής των σωμάτων. Όσο η ανάγκη για όλο και πιο αποτελεσματικά εργαλεία του προγόνου μας γινόταν πιο μεγάλη, προκειμένου αυτός να αντιμετωπίσει τις συνθήκες ενός φοβερά εχθρικού περιβάλλοντος, τόσο θα προχωράει η εξέλιξη των χεριών, η πολλαπλότητα της χρήσης των αλλά και η εντυπωσιακή εξέλιξη του εγκεφάλου μας και η ανάδυση των πρωτόγονων κοινωνιών και των πρώτων δειγμάτων του πολιτισμού. Τελικά μπορούμε να ισχυριστούμε ότι τα χέρια μας ήταν και είναι όργανο αλλά και δημιούργημα της εργασίας μας. Με πολύ χαρακτηριστικό τρόπο ο Ένγκελς θα περιγράψει την μακρόχρονη εξέλιξη της ανάδυσης της ανθρώπινης κατάστασής μας. «Μέσα από τη συνδυασμένη λειτουργία των χεριών, των οργάνων λόγου και του εγκεφάλου, όχι μόνο σε κάθε άτομο ξεχωριστά αλλά και γενικά στην κοινωνία, τα ανθρώπινα όντα έγιναν ικανά να εκτελούν πιο σύνθετες λειτουργίες…»[i].

      Στη δεύτερη περίπτωση, εκείνης του κορφολογήματος των σπουδαίων ενεργειών των χεριών μας, αν μπορούσαμε να σημειώσουμε όλο τον πλούτο, υλικό και πνευματικό, που μάς έχουν «χαρίσει», τότε θα βρισκόμαστε μπροστά σε ένα δίλλημα – ερώτημα: είναι κάτι που δεν έχει το άγγιγμα των χεριών μας μέσα του, υπάρχει κάτι που έχει δημιουργηθεί χωρίς την ποιητική και δημιουργική δύναμη των χεριών μας; Μπορούμε όμως να θέσουμε και ένα άλλο πιο βασανιστικό ερώτημα, ένα ερώτημα – εφιάλτη: πώς θα είναι η προσωπική ζωή μας χωρίς τα χέρια μας; Άραγε μπορούμε να φανταστούμε τι σχέση θα είχε το παρελθόν μας με το μέλλον μας, αν τις δύο αυτές χρονικές τομές τις χώριζε η ξαφνική απώλεια των χεριών μας;

      Η εντυπωσιακή λεπτότητα των χεριών μας και οι αμέτρητες δυνατότητες των επιμέρους κινήσεων τους – με την καταλυτική παρουσία του αντιτακτού δακτύλου μας, με τα δεκάδες οστάριά τους και με τους πολλαπλούς μύες τους – έχουν δώσει και θα δίνουν στον αιώνα τον άπαντα τα κορυφαία δημιουργήματα του ανθρώπου. Τα εκατομμύρια των πινάκων ζωγραφικής, των γλυπτών, των εργαλείων της τεχνολογίας, παραδοσιακής και νεότερης, και των κάθε λογής μηχανημάτων είναι εκφράσεις του ανθρώπινου πνεύματος αλλά και υλικές «αποτυπώσεις» των χεριών.

      Αλλά τα χέρια δεν είναι αναγκαία μόνο στην τέχνη και στην επιστήμη, στην τεχνολογία και στην καθημερινή μας ζωή. Με τα χέρια του ο ρήτορας θα δημιουργήσει το σκηνικό του Λόγου και της έμπνευσης, με αυτά ο θρησκευόμενος θα προσευχηθεί τείνοντάς τα στον ουρανό, με αυτά ο πεινασμένος θα αρπάξει το ψωμί και θα ξανανιώσει το ζωντάνεμά του, με αυτά θα σηκώσει η μάνα το μικρό παιδί που πεσμένο νιώθει το ατέλειωτο παράπονό του, με αυτά θα χαιρετήσουμε από μακριά σαν δείγμα φιλικής διάθεσης, με αυτά θα ακουμπήσουμε τον ώμο του άλλου για να συμφωνήσουμε στο άρρητο λεξιλόγιό τους, με αυτά ….

Και αν από κάποιο ατύχημα βρεθούμε χωρίς την όρασή μας, θα είναι τα χέρια που θα «βγουν μπροστά» για να δημιουργήσουν το νέο σκηνικό με το οποίο θα ανιχνεύουμε και θα προσλαμβάνουμε τον εξωτερικό κόσμο και για αντιλαμβανόμαστε κάθε σώμα με το άγγιγμα και με τις άπειρες δυνατότητες του ψηλαφίσματος. Τότε θα γίνουν τα χέρια μας ουσιώδη εργαλεία «θεώρησης και ανάλυσης» της πραγματικότητας και θα δίνουν στη σκέψη μας πληροφορίες και «παραστάσεις» που ποτέ δεν θα φανταζόμασταν ότι υπάρχουν…

      Είναι τα χέρια μας που θα εκφράζουν το μητρικό και το πατρικό χάδι, για να νιώσει τα ίχνη της αγάπης το παιδί, είναι το ερωτικό άγγιγμά τους που θα φτερουγίσουν την ανθρώπινη ψυχή στους άγνωστους ουρανούς, είναι το ζεστό πιάσιμό τους στο χέρι του αρρώστου που θα του δώσει παρηγοριά και ελπίδα, είναι το σφίξιμο δύο ξένων χεριών ο συνηθισμένος χαιρετισμός που γίνεται σε κάθε γωνιά της Γης για να νιώσουν δύο άνθρωποι άγνωστοι της φιλικότητας την επιθυμία και της ανθρώπινης ζεστασιάς την υλική έκφρασή της. Είναι μόνο το άνοιγμα των χεριών μας που θα γεννάει τον πιο όμορφο κόσμο, τον κόσμο της αγκαλιάς!

      Το άγγιγμα των χεριών είναι η πιο μαγευτική κίνηση που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος. Ένα άγγιγμα μπορεί να μείνει για πάντα στην ψυχή μας σαν φυλακτό μνήμης και παντοτινής νοσταλγίας. Το πρώτο άγγιγμα των ερωτευμένων θα γίνει ο όμορφος κόσμος όλων των μετέπειτα αναφορών, θα είναι η πηγή που ποτέ δεν θα στερεύει ακόμα και όταν η ξηρασία των σχέσης μπορεί να απειλήσει των ανθρώπων που αγαπιούνται την ενότητα των συναισθημάτων τους και των σωμάτων τους, ακόμα και τότε είναι ένα άγγιγμα των χεριών αρκετό για να ξαναβρεθούν τα μονοπάτια της αγάπης…

 

Δος μου τα χέρια σου να κρατήσω τη ζωή μου.
……

Kράταγα τα χέρια σου
κι έτσι είχε πάντοτε η ζωή ουρανό κι εμπιστοσύνη.

Τάσος Λειβαδίτης


[i] http://www.marxismos.com/theoryahistory-mainmenu/theoryahistory-topics-mainmenu/historic-materialism-mainmenu/116-2011-10-24-13-01-57.html#sthash.o1cPWzsg.dpuf

 

The Panel of Hands at El Castillo Cave in Spain. Researchers have now dated one of these hand stencils back to 37,300 years ago [Credit: Pedro Saura]

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: