Αρχική > φιλοσοφία, διηγήματα Ν. Τσούλια > Υπάρχει το παρελθόν;

Υπάρχει το παρελθόν;

Του Νίκου Τσούλια

      Το παρελθόν μπορεί να θεωρηθεί ως η πιο περίεργη όψη του χρόνου. Είναι το πιο αμφίσημο, το πιο αντιφατικό μέρος της ούτως ή άλλως απροσδιόριστης κατ’ ουσίαν έννοιας του χρόνου. Και είναι απροσδιόριστη η ουσία του χρόνου, γιατί δεν μπορούμε να την ορίσουμε χωρίς χρονικές έννοιες και επομένως ανακυκλώνουμε την έννοια του οριζόμενου και είμαστε παγιδευμένοι μέσα στον κύκλο του. Και ακόμα είναι απροσδιόριστη, ακριβώς γιατί παρουσιάζεται με τρεις όψεις (παρελθόν, παρόν και μέλλον), χωρίς να μπορεί να αποσαφηνιστεί ποια είναι η μεταξύ τους σχέση, τι είναι αυτό που τα συνδέει – αν βέβαια είναι διαφορετικά πράγματα.

     Αλλά ας έλθουμε στη δυσκολία προσέγγισης και θεώρησης του παρελθόντος. Το ερώτημα δεν είναι αν το παρελθόν υπήρχε, γιατί αυτό αναπόφευκτα είναι μια ταυτοσημία. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει και αν ναι, πώς εκφράζεται και πώς το αντιλαμβανόμαστε; Άλλοτε θεωρούμε και έχουμε την απόλυτη βεβαιότητα ότι το παρελθόν υπάρχει και άλλοτε το θεωρούμε ότι είναι μια δραστηριότητα του πνεύματός μας. Μπορεί βέβαια να συμβαίνουν και τα δύο, αλλά και αυτό είναι προς συζήτηση.

      Την αφορμή για το θέμα μου δεν μου την έδωσε κάποια περιπλάνηση της σκέψης μου. Προέκυψε από ένα δραματικό γεγονός. Γνωρίζουμε από τα μεγάλα πνεύματα της ανθρώπινης διανόησης γιατί δεν είναι τυχαίο ότι από τα οριακά γεγονότα μπορούν να τεθούν τα πιο κρίσιμα ζητήματα, τα πιο καίρια ερωτήματα. Μια απλή καθημερινότητα της ανούσιας ή μη επαναληψιμότητας τι μπορεί να θέσει;

      Τον έχω συγγενή και είμαστε στην ίδια περίπου ηλικία και ως εκ τούτου η αναφορά μου έχει και κάποιες συναισθηματικούς χρωματισμούς. Εδώ και αρκετά χρόνια η κουβέντα που είναι διαρκώς στο στόμα του είναι: «υπάρχει το παρελθόν», όχι «παρελθόν» αλλά «το παρελθόν» και το τόνιζε, αν κάποιος δεν το καταλάβαινε. Και είχε δίκιο, ένα οριστικό άρθρο αλλάζει σε κάθε περίπτωση – και ιδιαίτερα στη συζητούμενη – το όλο ερώτημα.

      Μονολογούσε ρωτώντας και ξαναρωτώντας μερικές φορές με ένα ρυθμό μεσολαβουσών τριών – τεσσάρων εκπνοών ανάσας. Αν ήταν άλλος δίπλα του, ρωτούσε και περίμενε απάντηση με καρτερικότητα. Ήταν το … μόνο θέμα που τον απασχολούσε. Όσοι τον ήξεραν έδειχναν κατανόηση, αλλά συνήθως έμεναν σιωπηλοί στο ερώτημά του. Και έδειχναν κατανόηση, γιατί απλά σκέπτονταν ότι αν τους είχε η ζωή και σ’ αυτούς την ίδια «μοίρα», ίσως να έκαναν το ίδιο. Ποιος μπορεί να σκέπτεται λογικά μετά απ’ αυτό το συμβάν; «Ο καθένας μας θα σάλευε», λέγαμε ο ένας στον άλλο και το εννοούσαμε.

      Είχε χάσει τη γυναίκα του και το μονάκριβο παιδί του (γιο στην ηλικία του άνθους, των 18 χρόνων) σε τροχαίο δυστύχημα. Τα χρόνια πέρναγαν τροφοδοτούσαν το αχόρταγο παρελθόν, αυτός ήταν εκεί. Γι’ αυτόν η απώλεια ήταν ένα διαρκές παρόν. Ποτέ δεν μπορούσε να καταλάβει το πώς θα γινόταν μη παρόν.

      «Ο εφιάλτης της ημέρας εκείνης είναι παρών κάθε στιγμή. Είναι εδώ μαζί μου. Στον ύπνο μου και στο ξύπνιο μου. Αλλά για όσους λένε ότι ξέρουν το παρελθόν έχω και μια άλλη ερώτηση. Εκείνη η ημέρα μού χαρίζει μόνο τον εφιάλτη, αυτός είναι το μοναδικό παρόν μου, το άλλο παρόν που απλώς μου δίνει την αίσθηση ότι υπάρχω, δεν έχει απολύτως καμιά σημασία. Εκείνη η ημέρα όμως δεν μου χαρίζει και το παρελθόν της, να γεύομαι παράλληλα και τη χαρά της γυναίκας μου και του παιδιού μου. Γι’ αυτό ρωτάω και ξαναρωτάω αν υπάρχει το παρελθόν. Γιατί το έχει γεμίσει με τη μαυρίλα του ο εφιάλτης. Το έχει καταπλακώσει. Καλύτερα να μην υπήρχε, αν υπάρχει το παρελθόν. Ξέρω θα μου πείτε τα γνωστά περί μνήμης… Την ξέρω αυτή τη μνήμη. Έχω και εγώ χάσει τους γονείς μου. Αυτή η μνήμη γλυκαίνει με το πέρασμα του χρόνου. Αυτή η μνήμη μου λέει “υπάρχει το παρελθόν”. Αλλά δεν ζω με κάποια τέτοια αίσθηση. Εκείνη η ημέρα, εκείνος ο εφιάλτης είναι η ζωή μου όλη, το παρόν μου, χωρίς παρελθόν και μέλλον. Αυτά που λέτε εσείς «παρελθόν» και «μέλλον» είναι μια απλή φαντασίωση. Η ζωή είναι μια στιγμή γι’ όσους μπορούν και διακρίνουν το χρόνο σε υποδιαιρέσεις, του χθες, του σήμερα και του αύριο. Θα το δείτε στο τέλος της ζωής σας. Η ζωή είναι ένα διαρκές παρόν, είναι μια αιωνιότητα μόνο γι’ όσους γνωρίζουν τον εφιάλτη, που τους αφαιρεί την ουσία της ύπαρξής τους, την αγάπη, γιατί αφαιρεί τα ιερά τους πρόσωπα. Δεν υπάρχει το παρελθόν. Το ξέρω. Απλώς το ρωτάω και το ξαναρωτάω, γιατί δεν έχω τι άλλο να κάνω…»

image

The “Au charbonnage” café, Van Gogh, 1878

  1. markakis emmanuel
    07/02/2014 στο 10:51 ΜΜ

    Δυστυχώς τέτοιου είδους απώλειες είναι διαρκές παρόν!

  2. 14/02/2016 στο 1:30 ΠΜ

    Reblogged στις vequinox.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: