Αρχική > πολιτισμός, φιλοσοφία, κοινωνία > Οι Τρεις Ιεράρχες και ένα ερώτημα…

Οι Τρεις Ιεράρχες και ένα ερώτημα…

 

 

Του Νίκου Τσούλια

      Με τον όρο «Τρεις Ιεράρχες» γίνεται αναφορά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο τον Μέγα, Ιωάννη τον Χρυσόστομο και Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό. Για την Ορθοδοξία αποτελούν την πρώτη γραμμή των στοχαστών, των ανθρώπων που καλλιέργησαν το στοχασμό και την πνευματικότητα του ανθρώπου. Είναι οι κορυφαίοι διανοούμενοί της αλλά και αγνά παραδείγματα αγιοσύνης και ιεροσύνης.

      Δεν έμειναν στην απλή επαναληψιμότητα του Χριστιανικού Δόγματος, όπως κάνουν οι περισσότεροι διοικούντες την εκκλησία. Εμβάθυναν τη σκέψη τους στις ούτως ή άλλως υπαρκτές και πάντα ανήσυχες αναζητήσεις του πνεύματος του ανθρώπου ως προς κάθε λογής ερώτημα. Ταύτισαν τη διδασκαλία της με τη διάδοση των Γραμμάτων. Ταύτισαν τη διδασκαλία τους με το έργο τους, με την άμετρη εκδήλωση της αλληλεγγύης. Γι’ αυτούς η αγάπη δεν ήταν κήρυγμα, ήταν τρόπος και νόημα ζωής, ήταν η ίδια η ζωή τους. Δεν ενεπλάκησαν με τις τόσες και τόσες «κοσμικές συμπεριφορές» της Διοίκησης της Εκκλησίας.

      Η θεσμοποίηση και η καθιέρωση της «30ης Ιανουαρίου» ως ημέρας αφιερωμένης στους Τρεις Ιεράρχες, προστατών των Γραμμάτων και των μαθητών / μαθητριών, έχει μια αξία και καλό είναι να σημειωθεί το σχετικό ιστορικό, όπως παρουσιάζεται στη «Βικιπαίδεια».

      «Η αυτονόμηση της εορτής από το εκκλησιαστικό πλαίσιο και η θεσμοθέτησή της ως σχολικής εκδήλωσης δεν αναφέρεται πριν από τον 19ο αιώνα. Προηγείται αυτής, σύμφωνα με την ιστορικό Έφη Γαζή, η τέλεση μνημοσύνου την ημέρα της εορτής των Τριών Ιεραρχών, για τους χορηγούς σχολείων στη συνοικία Σταυροδρόμι της Κωνσταντινούπολης από τον Πατριάρχη Καλλίνικο Ε΄ το 1805. Άλλη μια αναφορά υπάρχει για την Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης και τον εορτασμό κατά την 30η Ιανουαρίου της μνήμης των ευεργετών και συνδρομητών του σχολείου από το 18121813. Στην Ιόνιο Ακαδημία οι Τρεις Ιεράρχες θεωρούνται και τιμώνται ως οι προστάτες της από τη σύστασή της (18241826).[6] Οι διαδικασίες καθιέρωσης της εορτής ως εκπαιδευτικής συνδέονται με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών όταν σε συνεδρίαση του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου, στις 9 Αυγούστου του 1841 η οποία πραγματοποιήθηκε με αφορμή τον θάνατο του Δημήτριου Μαυροκορδάτου, καθηγητή του ιδρύματος, και δωρεάς της οικίας του θανόντος, από τον πατέρα του, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, θέλησαν να τον τιμήσουν. Τελικά προκρίθηκε η καθιέρωση μνημοσύνου υπέρ των ευεργετών του Πανεπιστημίου κατά την εκκλησιαστική εορτή των Τριών Ιεραρχών. Ο πρώτος εορτασμός-μνημόσυνο πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 1842.[7] Η πραγματική θεσμοθέτηση της εορτής όμως θα καθυστερήσει: θα πραγματοποιηθεί το 1911 όταν το ανώτατο αυτό ακαδημαϊκό ίδρυμα θα αποκτήσει τον καινούργιο οργανισμό του και μέσα σ’ αυτόν θα προσδιορίσει και τις εορτές του.[8] Είναι η εποχή που το ζήτημα της αυτοκεφαλίας της Ελλαδικής Εκκλησίας και των συνακόλουθων αντιδράσεων αποτελεί μείζον πολιτικό θέμα. Οι σχέσεις μεταξύ Αθήνας και Φαναρίου, αλλά και Ελληνικού Βασιλείου και Ρωσίας είναι ψυχρές έως τεταμένες. Παράλληλα είχαν αρθρωθεί επιφυλάξεις για τον ρόλο του νεοπαγούς θεσμού του Πανεπιστημίου και το αν θα εκτόπιζε την Εκκλησία από τα εκπαιδευτικά πράγματα κι αν θα ήταν φιλικά προσκείμενος στη θρησκεία. Όπως επισημαίνει η Έφη Γαζή, η καθιέρωση της πανεπιστημιακής αυτής εορτής στα μέσα του 19ου αιώνα εκγράφεται στα πλαίσια της «απόσεισης των κατηγοριών περί αθεΐας» στην «προβολή και του Πανεπιστημίου ως χώρου διαφύλαξης παραδοσιακών αξιών» και στη «σύνδεσή του με την αυτοκέφαλη Εκκλησία».[9] Από την τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα «αδιάκοπη είναι η διασταύρωση της επίσημης θρησκευτικής ζωής με την κοσμική ελληνική ζωή».[10] Κι αυτό αποτυπώνει μεταξύ άλλων η καθιέρωση της συγκεκριμένης εορτής».

      Η παραπάνω παραπομπή δεν είναι προφανώς και η μοναδική. Υπάρχουν και άλλες εν μέρει διαφοροποιημένες ως προς την ουσία της θεσμοποίησης της σχετικής γιορτής. Ακόμα υπάρχουν και έγκυρες ιστορικές πηγές που αναφέρουν ότι υπήρξαν έριδες για το ποιος εκ των Τριών Ιεραρχών ήταν πρώτος (!) κλπ και μάλιστα είχαν χωριστεί οι πιστοί σε ανάλογα στρατόπεδα με τις σχετικές ονομασίες, άλλο ένα δείγμα της ανουσιότητας και της προκατάληψης που τόσο πολύ εμφανίζεται στο «θρησκευτικό φαινόμενο».

      Προφανώς ο πυρήνας της παιδείας των Τριών Ιεραρχών αντιμάχεται την τεχνοκρατική και την εμπορευματοποιημένη εκπαίδευση, που προωθούν οι δυνάμεις της αγοράς και του άγριου καπιταλισμού. Αλλά η επίσημη εκκλησία μας δεν μπορεί να αρθρώσει έναν λόγο εναντίωσης στην κρατούσα παρακμιακή “εκπαίδευση – πληροφόρηση” εκφράζοντας ουσιαστικά το δικό της λόγο, το λόγο της παιδείας των Τριών Ιεραρχών. Δεν μπορεί να συγκρουστεί εν τοις πράγμασι και όχι θεωρητικά (και ανέξοδα) με το παρακμιακό αξιακό σύστημα του κυριαρχίας του κεφαλαίου.

      Έχουμε μάλιστα και την εμφάνιση μιας βαθιάς αντίφασης και μιας ουσιαστικής αντινομίας ανάμεσα στην κοσμοθεωρία και στην ιστορική – υλική έκφραση της Διοίκησης της Εκκλησίας. Ενώ η Διοίκηση της Εκκλησίας στη διαχρονική της πορεία έχει κακές σχέσεις με την αριστερή ιδεολογία – προφανώς λόγω των αντιθρησκευτικών παραπομπών του Μαρξισμού -, δεν κράτησε την ίδια στάση και με τη δεξιά ιδεολογία που έχει αλώσει κάθε έννοια αγάπης και αλληλεγγύης και που έχει μετασχηματίσει τον άνθρωπο σε καταναλωτική μονάδα και σε λάτρη των υλικών αγαθών. Ποια μπορεί να είναι σ’ αυτή την αντίφαση και στην «ιανόμορφη στάση της» η απάντηση της Διοίκησης της Εκκλησίας λαμβάνοντας υπόψη τη διδασκαλία και τον τρόπο ζωής των Τριών Ιεραρχών;

 

 

  1. 30/01/2014 στο 5:37 ΠΜ

    Reblogged this on Oxtapus *blueAction.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: