Αρχική > πανεπιστήμιο > Το πανεπιστήμιο σε παρακμή

Το πανεπιστήμιο σε παρακμή


eversen_Adrianus_View_Of_Town_With_Figures_In_A_Sunlit_Street

Adrianus Eversen (1818-1897)


Του Νίκου Τσούλια

      Το ελληνικό πανεπιστήμιο είναι σε παρακμή. Και βρίσκεται σ’ αυτή την κατάσταση εδώ και αρκετά χρόνια και δεν είναι μόνο σύμπτωμα της γενικότερης κρίσης της χώρας μας. Ισχυρίζομαι ότι βρίσκεται σε παρακμή για τρεις κυρίως λόγους.

      Πρώτον, το πανεπιστήμιο υπολειτουργεί εδώ και αρκετά χρόνια, εδώ και δεκαετίες. Οι καταλήψεις είναι μόνιμο φαινόμενο, με αποτέλεσμα το διδακτικό και το ερευνητικό έργο να μη γίνονται με τον τρόπο και με τις ανάγκες της επιστήμης και της εκπαίδευσης. Συχνά, από τη μια εξεταστική περίοδο πηγαίνουμε στην επόμενη χωρίς να υπάρχει καθόλου ή έστω κάποια προσχηματική μορφή διδακτικής λειτουργίας. Είναι προφανές ότι οι φοιτητές / φοιτήτριες των ελληνικών πανεπιστημίων θα υπολείπονται σταθερά στα μορφωτικά προσόντα σε σχέση με τους αντίστοιχους συνάδελφούς τους των ξένων πανεπιστημίων. Αρκεί να σκεφτούμε ότι με δύο και τρεις μήνες κλειστά τα πανεπιστήμιά μας κάθε χρόνο δεν μπορούν να συγκριθούν στοιχειωδώς όσον αφορά τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα με εκείνα των πανεπιστημίων της αλλοδαπής, ακόμα και αν υποθέσουμε ότι δεν στερούμαστε στο θεσμικό επίπεδο και στο περιεχόμενο σπουδών.

      Την ώρα που ένας φοιτητής, για παράδειγμα στην Ολλανδία, παρακολουθεί μαθήματα ή διαβάζει στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου του ή συμμετέχει σε μια ερευνητική ομάδα ο δικός μας φοιτητής το πιο πιθανό θα κοιμάται τον ύπνο του δικαίου και θα ξυπνάει για το πρωινό του τις μεταμεσημβρινές ώρες! Δε νομίζω ότι χρειάζονται περισπούδαστες αναλύσεις για το πού οδηγεί μια τέτοια αντίληψη και πρακτική… Βέβαια η ευκολία με την οποία γίνονται οι καταλήψεις – παλιότερα ακόμα και με υποτιθέμενες αλλαγές των κυβερνήσεων! – δεν είναι πλέον ένα απλό σύμπτωμα παρακμής, αλλά μόνιμο στοιχείο της υποκουλτούρας μας για το ρόλο του πανεπιστημίου.

      Προσωπικά πιστεύω στην αξία και στην αναγκαιότητα των κοινωνικών αγώνων, αλλά των αγώνων που προάγουν σε κάθε περίπτωση τη λειτουργία των κοινωνικών και ιδιαίτερα των μορφωτικών θεσμών και δεν την αναστέλλουν κατ’ έτος ούτε την ακυρώνουν εν τοις πράγμασι, των αγώνων που μπορούν να γίνονται σε ώρες που το πανεπιστήμιο δεν λειτουργεί με τους φοιτητές αφενός στα αμφιθέατρα να συζητούν για το μέλλον του πανεπιστημίου και αφετέρου στους δρόμους για να διαδηλώνουν και για να διεκδικούν το μέλλον τους και όχι των … αγώνων του παρατεταμένου ύπνου και της προαγωγής της ραθυμίας.

Δεύτερον, το πανεπιστήμιό μας υπολείπεται των θεσμικών μεταρρυθμίσεων σε σχέση με τις ανάγκες και με τις προτεραιότητες της κοινωνίας μας και των καιρών μας. Η θεσμική ακινησία σε έναν θεσμό – που πάλλεται ούτως ή άλλως από τους διαρκείς, τους έντονους και τους πολλαπλούς μετασχηματισμούς στο πολιτισμικό, στο κοινωνικό, στο οικονομικό και στο πολιτικό πεδίο – είναι παραδοχή αδυναμίας για να δημιουργηθεί το μέλλον της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τους όποιους εθνικούς μας σχεδιασμούς. Εδώ αναδεικνύεται και μια άλλη αντίφαση της χώρας μας. Ενώ έχει αποφασίσει να συμμετέχει στο όλο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – με την όποια κριτική ή με την επιμέρους απορριπτική στάση της -, στην ουσία είναι απλός παρατηρητής και παθητικός δέκτης αφενός των όποιων αλλαγών συμβαίνουν στους ομόλογους θεσμούς των άλλων χωρών και αφετέρου των μεταρρυθμίσεων ή αντιμεταρρυθμίσεων που συμβαίνουν στα σχετικά όργανα της Ε.Ε. Τι επιτυγχάνουμε τελικά εκτός από «ιδεολογική καθαρότητα» και εθνική εσωστρέφεια; Εδώ η ευθύνη ανήκει πρωτίστως στη σφαίρα της πολιτικής και στο σύστημα διακυβέρνησης της χώρας που δεν διαμόρφωσε – μετά από το Νόμο / Πλαίσιο του 1982 – ποτέ ένα σχέδιο για το ελληνικό πανεπιστήμιο για μια διεθνοποιημένη ούτως ή άλλως οικονομία, για μια ιστορικότητα με τα έθνη – κράτη να έχουν περιορισμένες δυνατότητες σε σχέση με το παρελθόν, για εποχές παρατεταμένης και έντονης αβεβαιότητας και πολλαπλών προκλήσεων.

Τρίτον, το ελληνικό πανεπιστήμιο υποχρηματοδοτείται και αυτό είναι μόνιμο και σταθερό φαινόμενο γι’ όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο. Αντί το πανεπιστήμιο να έχει με τον πιο γενναιόδωρο τρόπο εξασφαλισμένες όλες τις προϋποθέσεις για να παίξει τον ουσιώδη εθνικό του ρόλο, αντί να πάλλεται από εκπαιδευτική και ερευνητική κινητικότητα προκειμένου να σχεδιάζει και να δημιουργεί το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας, εγκλωβίζεται από την οικονομική ασφυξία και από τα προβλήματα ακόμα και των πιο στοιχειωδών λειτουργικών εξόδων!

Συμπερασματικά, ισχυρίζομαι ότι το πανεπιστήμιο είναι σε παρακμή για συγκεκριμένους και πολύ γνωστούς λόγους, αυτούς που προαναφέρθηκαν και προφανώς και άλλους εξίσου γνωστούς. Αλλά η εικόνα του πανεπιστημίου δεν είναι μόνο μια εικόνα της εκπαίδευσης και των σημερινών καιρών μας. Είναι εικόνα της κοινωνίας μας και του συλλογικού μας μέλλοντος.

Ισχυρίζομαι επίσης ότι ως χώρα και ως κοινωνία δεν πιστεύουμε στις εθνικές μας δυνάμεις για το σχεδιασμό και τη δημιουργία του μέλλοντός μας καταπώς εμείς το κρίνουμε, αλλά «μοιραίοι και άβουλοι» παρακολουθούμε παθητικά τις εξελίξεις και αγανακτούμε εκ των υστέρων και μάλλον χωρίς νόημα τα σχέδια που άλλοι εφαρμόζουν για εμάς και για την πατρίδα μας. Αν η σημερινή κρίση δεν βοηθήσει ενεργά στην εθνική και συλλογική αυτογνωσία μας και στη συγκροτημένη παρέμβαση μας στους υπερ-εθνικούς θεσμούς, καμιά ουσιαστική υπέρβαση της κρίσης δεν μπορεί να συμβεί. Γιατί σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα κρατάμε εμείς τη γραφίδα της ιστορίας μας!

  1. 17/10/2013 στο 7:06 ΠΜ

    Reblogged this on Oxtapus *beta.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: