Αρχική > σχολείο, επιστήμη, εκπαίδευση > Η θέση της Χημείας στο Γενικό Λύκειο

Η θέση της Χημείας στο Γενικό Λύκειο

Τέτσης Παναγιώτης, Πρωϊνό στην Ύδρα

 

Του Νίκου Τσούλια

Ω κορωνίδα των επιστημών, θαυματουργική χημεία,
που μέσα από τα σκύβαλα στολίδια βγάζεις και πετράδια,
μπορείς τα τίμια να πλάσεις από την ατιμία,
να βρεις ερωτικούς παλμούς και στην καρδιά την άδεια;

Κωστής Παλαμάς

 

     Πάντα τίθεται ένα βασικό ερώτημα που απασχολεί την εκπαιδευτική κοινότητα, τις επιστημονικές ενώσεις και τους επαγγελματικούς κλάδους, παλιότερα δε και τον αρμόδιο θεσμό της πολιτείας, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο: Ποια θα είναι η παρουσία των επιμέρους επιστημών στη θεσμική μας εκπαίδευση. Και εδώ ως παρουσία πρωτίστως ορίζονται οι ώρες διδασκαλίας κάθε μαθήματος στο ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου.

     Το ενδιαφέρον είναι ως ένα βαθμό δικαιολογημένο, αφού η όλη παρουσία των μαθημάτων στην εκπαίδευση συνδέεται τόσο με την γενικότερη κοινωνική ακτινοβολία των αντίστοιχων επιστημονικών κλάδων όσο και με την επαγγελματική εξέλιξη των διάφορων πτυχιούχων. Μπορώ δε να ισχυριστώ με βάση τη σχετική εμπειρία μου την εξής εκτίμηση. Σχεδόν όλοι οι επιστημονικοί φορείς θεωρούν ότι τα αντίστοιχα μαθήματά τους δεν έχουν την συμμετοχή που τους αξίζει στο σχολικό πρόγραμμα. Αν κάποιος μάλιστα άθροιζε όλες τις προτάσεις των φορέων για τη διδασκαλία των μαθημάτων στο σχολείο, δεν θα έβγαζε καμιά άκρη απλά γιατί δεν θα έφταναν ακόμα και αν το σχολείο λειτουργούσε διπλάσιες ώρες.

     Τίθεται επομένως ζήτημα σχετικοποίησης των απαιτήσεων ή πιο ορθά κατάθεσης ολοκληρωμένης πρότασης από κάθε φορέα, πρότασης που θα λάμβανε υπόψη το συγκεκριμένο ωράριο του σχολείου της επτάωρης σχεδόν καθημερινής λειτουργίας. Αλλά από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να μη θέσουμε ζήτημα για εκείνα τα μαθήματα, τα οποία όντως υπολείπονται πασίδηλα στην παρέμβασή τους στη θεσμική γνώση. Και η Χημεία είναι ένα τέτοιο μάθημα.

     Σήμερα στο Γενικό Λύκειο η Χημεία διδάσκεται στην Α΄ τάξη 2 ώρες την εβδομάδα, στην Β΄ τάξη 2 ώρες ως μάθημα Γενικής παιδείας και 2 ώρες ως μάθημα Θετικής κατεύθυνσης και στη Γ΄ τάξη 2 ώρες ως μάθημα Θετικής κατεύθυνσης. Αναλύοντας έτι περαιτέρω την εικόνα αυτή, μπορούμε να πούμε ότι οι μαθητές και οι μαθήτριες δίνουν το σχετικό βάρος μόνο στην Α΄ Λυκείου, στη δε Β΄ τάξη μάλλον λειτουργούν αδιάφορα αφού και σ’ αυτή την τάξη ενεργεί ο ρόλος της κατεύθυνσης και οι μαθητές παρακολουθούν ενεργά μόνο τα μαθήματα που θα τους απασχολήσουν και στην Γ΄ τάξη. Επομένως για τη Β΄ τάξη η χημεία έχει νόημα για τους μαθητές της θετικής κατεύθυνσης, που τελικά αποτελούν ένα πολύ μικρό ποσοστό επί του συνόλου των μαθητών. Είναι ακόμα αξιοσημείωτο το εξής γεγονός. Ένας υποψήφιος φοιτητής της Τεχνολογικής κατεύθυνσης μπορεί να σπουδάσει μέσω του 2ου πεδίου στα Χημικά τμήματα, στα Τμήματα Χημικών Μηχανικών των Πολυτεχνείων, στα Βιολογικά τμήματα κλπ χωρίς να έχει διδαχθεί τις στοιχειώδεις / γενικές γνώσεις της Χημείας στο Λύκειο!

 

clip_image002

Alchemist workshop, 16th century woodcut

 

     Συμπερασματικά, η παρουσία της Χημείας είναι ελλειμματική και δεν αντιστοιχεί – σε καμιά περίπτωση – στις ανάγκες των σύγχρονων κοινωνιών και στο περιεχόμενο της Γενικής Παιδείας. Ο ρόλος της χημείας στη σημερινή συγκυρία είναι σημαντικός, αφορά πολλά πεδία της παραγωγικής και οικονομικής δραστηριότητας και είναι καταλυτικός για την αναπτυξιακή προσπάθεια κάθε χώρας. Η Χημεία είναι η επιστήμη που μελετά τη βάση όλου του υλικού μας κόσμου και η πρόοδος του ανθρώπου εξαρτάται και από τη γνώση και από τον μετασχηματισμό της ύλης και της φύσης. Ας αναρωτηθούμε: ο υλικός μας κόσμος, το σώμα μας, είναι ένα απέραντο “χημικό εργαστήριο”, όπου ανά πάσα στιγμή συμβαίνουν δισεκατομμύρια επί δισεκατομμυρίων χημικές αντιδράσεις. Ας αναρωτηθούμε: ποια υλικά χρησιμοποιούμε στην καθημερινή ζωή μας, ποια υλικά είναι κάθε στιγμή δίπλα μας, με ποια υλικά ερχόμαστε σε απλή επαφή και θα διαπιστώσουμε ότι όλος αυτός ο πλούτος των υλικών αγαθών έχουν ως βάση αναφοράς τη Χημεία.

     Ο τομέας των τροφίμων – που είναι ο πιο σημαντικός τομέας ιδιαίτερα στην εποχή μας -, ο τομέας των φαρμάκων και των καλλυντικών, τα καύσιμα, το απέραντο πεδίο της κατασκευής υλικών με την πετροχημεία και πέραν αυτής, ο τομέας των ρούχων, οι βιομηχανίες των απορρυπαντικών, των εντομοκτόνων, των λιπασμάτων και ιδιαίτερα των πλαστικών όλα αυτά αποτελούν την υλική βάση του σύγχρονου πολιτισμού μας. Επομένως, είναι αυτονόητη η καλή γνώση της Χημείας από τους νέους μας για τη σωστή κατανόηση του κόσμου που τους περιβάλλει και για τη διαμόρφωση ορθολογικών στάσεων και συμπεριφορών ως πολιτών και ως καταναλωτών.

     Και για να σταθούμε και σε μια κριτική προσέγγιση της Χημείας θα αναφερθούμε σε μια αρνητική πλευρά, μια αρνητική πλευρά που δεν έχει σχέση με την επιστήμη της Χημείας αλλά με την κακή χρήση των προϊόντων της από τον άνθρωπο ή πιο ορθά από την κερδοσκοπική αγορά και από τον ανενημέρωτο καταναλωτή. «Κατηγορείται» η Χημεία κυρίως για τις χημικές ουσίες που μπαίνουν στο πιάτο μας και για τη μη ανακύκλωση των πλαστικών υπολειμμάτων. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι η ευθύνη είναι στον άνθρωπο για την αλόγιστη χρήση αυτών των υλικών και μόνο.

     Η Χημεία μαζί με τη Φυσική και τη Βιολογία αποτέλεσαν ιστορικά τα πεδία των πρώτων καινοτομιών στο εν πολλοίς παραδοσιακό εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας, αφού η όποια διδασκαλία τους είχε ως βασική προϋπόθεση τη λειτουργία των σχολικών εργαστηρίων, την ομαδοσυνεργατική συμπεριφορά και την πρωτοβουλιακή δραστηριότητας των μαθητών. Και εδώ και αρκετές δεκαετίες είναι μαθήματα στα οποία ο μαθητής βιώνει τη διαδικασία της γνώσης και της μάθησης περισσότερο ως ενεργό υποκείμενο και όχι ως παθητικός δέκτης.

     Μπορεί ο έντονος συμβολισμός, η ειδική γλώσσα και ο διάχυτος φορμαλισμός της Χημείας να φαντάζουν ένα άγνωστο τοπίο για κάποιους μαθητές. Αλλά αυτή η θεώρηση είναι πρόχειρη. Η γνώση των βασικών θεωριών και εργαλείων της χημείας είναι αρκετή για να βρει κάθε μαθητής οποιαδήποτε λύση στα ερωτήματά του. Κατά τη γνώμη μου, η Χημεία είναι μακράν το «πρώτο μάθημα» που με τη γνώση λίγων βασικών στοιχείων της μπορείς να δημιουργήσεις και να γνωρίσεις όλο τον ιστό της χωρίς το βάρος της απομνημόνευσης που έχουν τα άλλα μαθήματα.

     Η γνώση της δομής της ύλης και τα προσφερόμενα μοντέλα από τη χημεία, το μακρινό ταξίδι της ατομικής θεωρίας από τον Δημόκριτο και τους νεώτερους χημικούς (Ντάλτον κλπ) έως σήμερα, ο εντυπωσιακός κόσμος των χημικών αντιδράσεων, η διαρκώς εξελισσόμενη σχέση της κοινωνίας με το φυσικό και με το δομημένο περιβάλλον, η συνεχή ερευνητική διάθεση της χημείας για την κατασκευή όλο και πιο νέων και πιο χρήσιμων στον άνθρωπο υλικών είναι συστατικά στοιχεία για κάθε απόπειρα ετερογνωσίας των νέων. Και η Χημεία πρέπει να είναι επαρκώς παρούσα για να δώσει στους πολίτες τα βασικά εφόδια για μια δημιουργική ζωή.

 

Στεφόπουλος Θανάσης, Ενατένιση ΙΙ

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: