Αρχική > φιλοσοφία > Δημιουργώντας το μέλλον μας

Δημιουργώντας το μέλλον μας

πίνακας ζωγραφικής Τείχη Μονεμβασιάς

Μαλέας Κωνσταντίνος, Δέντρα-Ακρόπολη

 

Του Νίκου Τσούλια

Πάντα είναι άγνωστο και επιχειρούμε να το προβλέψουμε με μεταφυσικούς τρόπους (και φυσικά όχι και τόσο αθέμιτους) αλλά και με ανορθολογικούς τρόπους, δηλαδή με τρόπους που δεν είναι μόνο ανεδαφικοί αλλά και καταδυναστεύουν τη σκέψη μας. Πάντα μάς ξεφεύγει το περιεχόμενό του και ίσως γι’ αυτό να ασκεί πάνω μας μια ιδιότυπη γοητεία. Πάντα συγκεντρώνει τους σχεδιασμούς μας και τα όνειρά μας, αλλά κουβαλάει και την αγωνία μας και τις ελπίδες μας. Συνήθως θεωρούμε το μέλλον – περί αυτού πρόκειται – ως έναν ταξιδιώτη που έρχεται από την απρόσιτη πλευρά του χρόνου, έναν ταξιδιώτη που ποτέ δεν φτάνει στο σήμερα, έναν ταξιδιώτη που είναι πάντα μπροστά μας αλλά ποτέ μαζί μας.

Υπάρχει μια φιλοσοφική (και όχι μόνο) αντιπαράθεση ως προς τις σχέσεις παρόντος και μέλλοντος. Από τη μια πλευρά θεωρείται ότι είναι λάθος να υποτάσσεται το παρόν στο “διαρκές” μέλλον, γιατί έτσι κινδυνεύουμε να μη ζήσουμε τη ζωή μας. Από την άλλη πλευρά αν δεν λειτουργούμε προσβλέποντας στο μέλλον, κινδυνεύουμε να μην προσδιορίζουμε τίποτα στη ζωή μας. Αναζητείται, λοιπόν, μια εύθραυστη και δύσκολη ισορροπία, η οποία θα μας δίνει τη δυνατότητα να γευόμαστε το παρόν μας υπό τη διαρκή δοκιμασία της δημιουργίας του μέλλοντός μας. Το κρίσιμο ζήτημά μας, άλλωστε, είναι να γίνουμε “κύριοι” της ζωής μας και του εαυτού μας και τις σχέσεις μας με τις όψεις του χρόνου τις ρυθμίζουμε δευτερογενώς.

Το μέλλον θα κρίνει”, λέμε συχνά. Όλοι προσβλέπουμε στο μέλλον. Αυτό φαίνεται να κουβαλάει τις εξελίξεις, αυτό κρίνει το “τελικό εκβάν”. Ο Ντιντερό, στην περίφημη “Εγκυκλοπαίδεια”, θα επικαλεστεί τη σπουδαιότητα του μέλλοντος βάζοντας στο στόμα Ρενιέ την αγωνία μας γι’ αυτό. “Δίκαιη κρίση του μέλλοντος, σε καλώ για μάρτυρά μου – και λέγοντας αυτά τα λόγια, αποκάλυπτε αυτό που βρίσκεται στο βάθος της ψυχής όλων όσων συγκρίνουν τα έργα τους με την ανταμοιβή που θα έχουν από τον αιώνα τους”.   

Υπάρχει ακόμα μια κρατούσα αντίληψη και αίσθηση ότι το μέλλον το φέρνει το ημερολόγιο, όπως φέρνει τις ημέρες, τους μήνες και τους χρόνους. Αλλά δεν είναι έτσι. Το ημερολόγιο είναι μια σύμβαση μεταξύ των ανθρώπων και τίποτα άλλο. Η φύση και η πραγματικότητα δεν ξέρουν από ημερολόγια. Και ακόμα μπορεί να έχουμε κοινό ημερολόγιο όλοι οι άνθρωποι, αλλά δεν έχουμε και κοινό χρόνο – με την έννοια ότι δεν ζούμε τους ίδιους καιρούς -, δεν έχουμε και κοινό μέλλον. Και ίσως ο καθένας μας να είναι περισσότερο μόνος απέναντι στο μέλλον και να αντιμετωπίζει λιγότερο από κοινού με τους άλλους ανθρώπους αυτή την όψη του χρόνου.

Αλλά τα πράγματα είναι σύνθετα και δεν επιδέχονται μονομερείς ερμηνείες και απλουστεύσεις. Ας θέσουμε τα ερωτήματα. Το μέλλον είναι μια ανεξάρτητη ροή του χρόνου που μάς εμπεριέχει ή είναι δημιούργημα δικό μας, όλων των ανθρώπων και του καθενός μας χωριστά; Το μέλλον ετοιμάζεται και σχεδιάζεται ή έχει αυτονομία από τη δική μας θέληση; Το μέλλον είναι προβλέψιμο ή πάντα έχει τη δική του ανεξάρτητη δυναμική και μη ψηλαφίσιμη εικόνα;

Για να δώσουμε απαντήσεις οφείλουμε να αποδεσμευτούμε από τα ερωτήματα – διαζεύξεις, οφείλουμε να κατακτήσουμε μια διεισδυτική ματιά για να ερμηνεύσουμε και για να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα και την όλη επικράτεια του μέλλοντος.

Η αίσθηση του μέλλοντος μάλλον έχει ευχάριστο άρωμα, αφού εκεί αποθέτουμε ή, πιο ορθά, εκεί διαμορφώνουμε τα στοιχεία για το διαρκώς μετασχηματιζόμενο πορτρέτο του εαυτού μας. Είναι φοβερά όμορφο να αισθάνεσαι ότι έχεις μέλλον, να έχεις άφθονο μέλλον – αλλά να το διαχειρίζεσαι σαν να είναι ελάχιστο – και να μεταφέρεις τον εαυτό σου επί των ονείρων σου και των φιλοδοξιών σου. Είναι φοβερά όμορφο όμως να ξέρεις και να αισθάνεσαι ότι το μέλλον είναι μια ανοικτή υπόθεση, ότι ούτε μπορείς να το περιγράψεις και να το σχεδιάσεις μονομερώς αλλά ούτε και έρχεται απρόσκλητο με μια μορφή που σου επιβάλλεται εξωγενώς με απόλυτο τρόπο. Και είναι αυτή η σύμμειξη του πεδίου της δικής μας θέλησης και του απρόβλεπτου και ίσως του αντικειμενικού πεδίου που κάνει απόλυτα γοητευτική την ίδια της ζωή, την ίδια την ερμηνεία του εαυτού μας.

Κάθε προσπάθεια, κάθε αγώνας του ανθρώπου έχει την προβολή του στο μέλλον, αλλά δεν κατοπτρίζεται με ευθύ τρόπο. Θα υπάρξουν και άλλα στοιχεία, θα υπάρξουν διαμεσολαβήσεις και μετασχηματισμοί, θα υπάρξουν αυθαίρετα γεγονότα και μέσα απ’ αυτό το πυκνό ρουμάνι των άγριων και των καλλιεργημένων δέντρων της σκληρής και συνάμα όμορφης πραγματικότητας θα επιχειρούμε κάθε στιγμή να διαμορφώνουμε το στενό ή τον πλατύ μονοπάτι μας, που άλλοτε θα συναντιέται με άλλα μονοπάτια ανθρώπων και άλλοτε θα είναι μοναχικό και κατάδικό μας. Και όσο περισσότερο το δικό μας τσεκούρι αγώνας κόβει τις λόχμες και τους περιορισμούς και όσο κατακτάμε ξέφωτα, τόσο δίνουμε νόημα στη ζωή μας, τόσο κατακτάμε την αυτογνωσία μας.

Το μέλλον μπορεί και να «πέφτει από τον ουρανό» σε κάποιο βαθμό. Μια βαριά ασθένεια ή ένα σοβαρά αρνητικό γεγονός αλλάζει την εικόνα του μέλλοντός μας. Το μέλλον είναι εν μέρει αποτέλεσμα της κοινής προσπάθειας των ανθρώπων και αυτό αναδεικνύει την αυταξία της κοινωνικής και ιστορικής δράσης, προσδίδει το βαθύτερο περιεχόμενο των ανθρώπινων σχέσεων. Το μέλλον είναι μερικώς δημιούργημα προσωπικό, απόλυτα προσωπικό και σχεδιάζεται από την καθημερινή μας δράση. Και είναι αυτό το μέρος ενιαίο και αδιαίρετο με τα άλλα. Αλλά είναι αυτό το κομμάτι μέσα στο οποίο καθρεφτιζόμαστε, μέσα στο οποίο αναγνωρίζουμε την ολότητα του εαυτού μας, μέσα στο οποίο γευόμαστε τη χαρά της ζωής.

Από τον παππού που έβαζε – στο χωριό της δεκαετίας του 1960 στην Ελλάδα της στέρησης και της προόδου – τη μικρή καταβολάδα, το μικρό βλαστάρι, τους φυλαγμένους σπόρους για να μεγαλώσουν και να δώσουν καρπούς «ταχιά» και έτσι να τον θυμάται το εγγόνι, μέχρι το σημερινό μαθητή και φοιτητή – του ενιαίου Κόσμου της διεθνοποιημένης οικονομίας και του πολιτισμού των πολιτισμών – που καλλιεργεί τις γνώσεις του και προάγει τις δεξιότητές του για να κάνει ένα φιλόδοξο διδακτορικό σε φημισμένο πανεπιστήμιο, για να διευρύνει τους μορφωτικούς του ορίζοντες και έτσι να αγγίξει το πιο τρελό, το πιο φαντασμένο όνειρό του, να πάρει ένα διεθνές βραβείο ή ακόμα και το Νόμπελ,  παίζεται το ίδιο παιχνίδι, είναι η ίδια αγωνία του ανθρώπου να ψηλαφίσει το μέλλον του, να βάλει τις δικές του πινελιές στο πορτρέτο του, να νιώσει υποκείμενο της ζωής του μέσα από τη μικρή ή τη μεγάλη κατάκτηση της αυτεξουσιότητάς του, να γευθεί τη χαρά της δημιουργικότητάς του, να αισθανθεί το μεγαλείο της ελευθερίας του.

 

Landscape with the Fall of Icarus c. 1558 - Pieter the Elder Bruegel - www.pieter-bruegel-the-elder.org

Landscape with the Fall of Icarus c. 1558, Pieter the Elder Bruegel

Κατηγορίες:φιλοσοφία Ετικέτες: , , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: