Αρχική > πολιτική > Είναι δυνατός ο σοσιαλισμός;

Είναι δυνατός ο σοσιαλισμός;

Bache_Otto_Crossing_The_Ford

Bache_Otto_Crossing_The_Ford

 

Του Νίκου Τσούλια

Θεωρώ ότι είναι επίκαιρο το παραπάνω ερώτημα και η λέξη δυνατός τίθεται με δύο έννοιές της, δυνατός (αν μπορεί να γίνει) και δυνατός (αν έχει ισχύ και δύναμη), δύο έννοιες που τελικά αλληλοσυνδέονται ούτως ή άλλως σημασιολογικά αλλά και πολιτικά. Και είναι επίκαιρο το θέμα μας για δύο κυρίως λόγους. Πρώτον, όλο και περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι ο καπιταλισμός βρίσκεται σε εγγενή αδυναμία, σε εκτεταμένη κρίση και σε συστημικό πολιτικό αδιέξοδο και δεύτερον, όλο και μεγαλύτερα κοινωνικά στρώματα σκέπτονται έστω κατ’ αρχήν την όποια μετεξέλιξη (ή ανατροπή) του καπιταλισμού συστήματος στο αντίστοιχο σοσιαλιστικό σύστημα.

Ωστόσο, μπορεί η εικόνα να είναι γενικά περίπου αυτού του περιεχομένου, αλλά τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα, πολύ πιο ασαφή και μη προσδιορίσιμα. Δύο είναι, κατά τη γνώμη μου, οι βασικοί παράγοντες που πρέπει να εξεταστούν για τη δυνατότητα ή όχι μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας, πρώτον: αν υπάρχουν οι λεγόμενες αντικειμενικές συνθήκες και δεύτερον: αν υπάρχει ένα σαφές κοινωνικό ρεύμα και ένα πολιτικό υποκείμενο που θα μετασχηματίσει τη σημερινή ιστορική πραγματικότητα σε μια άλλη.

Οι αντικειμενικές συνθήκες βέβαια δεν είναι κάτι που προκύπτει εξ ολοκλήρου έξω από τη δυναμική και τη θέληση του ανθρώπου. Αλλά από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί να ταυτιστεί με ένα σχήμα βολονταρισμού και τίποτα πέραν τούτου. Οι αντικειμενικές συνθήκες εκφράζουν με έναν συμπυκνωμένο τρόπο την ιστορικότητα και παράλληλα είναι η άλλη όψη της γραφής της ιστορίας. Εδώ υπάρχει ένα θετικό υπόστρωμα, αφού η δημιουργική δύναμη του καπιταλισμού έχει προ πολλού εκπνεύσει και τώρα ευρισκόμενος μπροστά στα ενδογενή αδιέξοδά του κατατρώει τις σάρκες της κοινωνίας.

Αλλά και οι κοινωνικές δυνάμεις βλέπουν ότι όλο και περισσότερο το κεφάλαιο και η κυρίαρχη οικονομική εξουσία αφαιρούν εργασιακά ακόμα και θεμελιώδη κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα από τους εργαζόμενους. Επιχειρείται μια βίαιη συμπίεση του εισοδήματος των εργαζομένων σε τριτοκοσμικά πλαίσια και μάλιστα χωρίς και αυτά να είναι ασφαλή. Με όπλο αιχμής την ανεργία οι δυνάμεις της αγοράς κάνουν την πιο σκληρή επίθεσή τους γι’ όλη τη μεταπολεμική περίοδο κατά των κοινωνικών δυνάμεων και των κατακτήσεών τους. Μπορεί ο Ευρωπαίος πολίτης να ζήσει με εργασιακό και πολιτισμικό καθεστώς των λαών μιας χώρας του φτωχού Νότου; Η απάντησή μου είναι σαφώς αρνητική. Εδώ λοιπόν θα κριθεί και η έκβαση της σύγκρουσης. Και οι αντικειμενικές συνθήκες ωθούν τις εξελίξεις σ’ αυτή τη ζώνη της επίλυσης της κεφαλαιώδους διαφοράς εργασίας και κεφαλαίου.

Η δεύτερη όψη του ζητήματός μας θα κριθεί από τη δυνατότητα να δημιουργηθούν εκείνα τα πολιτικά υποκείμενα / κόμματα που θα μετασχηματίσουν την κοινωνική έκρηξη και την κοινωνική αδικία και το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε πολιτική πρόταση και προοπτική. Η σημερινή εικόνα αυτού του σκηνικού δεν είναι αισιόδοξη. Η κομμουνιστικογενής αριστερά και οι όποιες εκδοχές της δεν φαίνονται να εκφράζουν τα μαζικά κοινωνικά κινήματα και να αποκτούν κάποιου είδους ευρεία λαϊκή απήχηση. Η σοσιαλδημοκρατική πολιτική πρόταση είναι αποδυναμωμένη κυρίως από την εφαρμογή νεοφιλελεύθερων κυβερνητικών πολιτικών και δεν παρουσιάζει μια ιδεολογική πνοή υπεροχής.

Αθροιστικά στην όλη αδυναμία των δυνάμεων – που με κάποιο τρόπο αναφέρονται στη σοσιαλιστική εκδοχή – υπάρχει και το εξής πρόβλημα. Ούτε η καθαρόαιμη αριστερά (κουμμουνιστική και μη) ούτε η κεντροαριστερά έχει η μία στην άλλη εμπιστοσύνη ότι μπορούν να συναποτελέσουν πολιτικό συνέταιρο σε μια πρόταση σοσιαλισμού. Και όχι μόνο αυτό. Καθεμιά απ’ αυτές αντιμάχεται την άλλη θεωρώντας την ότι βλάπτει την υπόθεση του σοσιαλισμού με την πολιτική προσέγγιση που εμφανίζει! Η κομμουνιστική πλευρά μάλιστα κατηγορεί την σοσιαλδημοκρατία ως εφεδρεία του συστήματος! Σε τελική ανάλυση, τα πράγματα στο αμιγές πολιτικό πεδίο είναι γκρίζα, αφού δεν φαίνεται στον ορίζοντα μια ισχυρή πολιτική πρόταση εναλλακτική στο διάχυτο οικονομικό νεοφιλελευθερισμό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Τι απομένει; Η κοινωνική δυναμική, η ανάπτυξη των κοινωνικών κινημάτων που μαζικοποιούνται όλο και περισσότερο. Τα διάφορα κοινωνικά fora ήδη έχουν αποκτήσει δυνατότητες διεθνούς συνεργασίας και έχουν στο ενεργητικό τους μια μικρή μεν αλλά αγωνιστική ιστορική παρακαταθήκη για το μέλλον. Και εδώ βέβαια υπάρχουν ερωτήματα. Πρώτον, μπορούν τα κοινωνικά κινήματα να μετασχηματιστούν σε πολιτικούς φορείς και να αναπτύξουν – πέραν της δυναμικής της διαμαρτυρίας – μια πολιτική πρόταση διεξόδου από την κρίση και τη μετάβαση σε μια άλλη δίκαιη κοινωνία; Δεύτερον, ποια ιδεολογία τελικά θα επικρατήσει σ’ αυτά τα ανομοιογενή κινήματα. Αν παρακολουθήσει κανείς τις εσωτερικές διεργασίες, θα δει ότι επικρατεί μια επαναστατική τάση βερμπαλισμού, μια τάση όπου ακόμα και η κλασική κουμμουνιστική εκδοχή θεωρείται περίπου ως συντηρητική! Συμβαίνει ό,τι συνέβαινε πάντα σε τέτοιες «επαναστατικές» διεργασίες, η αναζήτηση όλο και πιο καθαρής γραμμής, η αναζήτηση όλο και πιο ανατρεπτικής πρότασης. Αλλά μπορεί μια κοινωνική ομάδα έστω και πρωτοποριακού χαρακτήρα να συσπειρώσει μεγάλα κοινωνικά στρώματα που δεν συμφωνούν σε έναν διαρκώς μεγεθυνόμενο επαναστατικό οίστρο;

Σε κάθε περίπτωση, το αίτημα για κοινωνική αλλαγή ή για κοινωνικές αλλαγές θα γίνεται όλο και πιο επιτακτικό. Και ο λόγος δεν θα είναι μόνο οικονομικός λόγω της  εξαθλίωσης ευρέων κοινωνικών στρωμάτων, αλλά θα είναι και ιδεολογικός και κοσμοθεωρητικός, θα είναι η αναζήτηση του συλλογικού νοήματος της Ιστορίας και η προαγωγή της χειραφέτησης του ανθρώπου.

 

BLOOT_Pieter_de_Landscape_With_Farm

BLOOT_Pieter_de_Landscape_With_Farm

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: