Αρχική > βιολογία, επιστήμη > Είμαστε ο εγκέφαλός μας!

Είμαστε ο εγκέφαλός μας!

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/Paul_Gauguin_104.jpg

Paul Gauguin, 1888. Van Gogh Museum, Amsterdam

 

Του Νίκου Τσούλια

Είναι η πιο πολύπλοκη και η πιο θαυμαστή δομή στο Σύμπαν, στο γνωστό μας Σύμπαν. Είναι η μόνη δομή που δίνει τη δυνατότητα στο Σύμπαν και σ’ όλη την ύλη να αποκτά αυτογνωσία και να μπορεί μέσω της βούλησής μας να δίνει νόημα και αξία στη ζωή, στη ζωή μας. Είναι η δομή στην οποία συναντώνται ο πολιτισμός και η φύση, στην οποία συναρθρώνονται η κοινωνική εξέλιξη και η βιολογική εξέλιξη και συναποτελούν μια ενιαία και αδιαίρετη ενότητα, το πνεύμα μας και το σώμα μας, την ανθρώπινη ύπαρξή μας.

 

 

Ο εγκέφαλος δεν είναι απλά και μόνο η έδρα όλων των λειτουργιών μας, είναι εν πολλοίς η ίδια η ταυτότητα του εαυτού μας. Και αν είναι το σώμα μας και πιο ειδικά το πρόσωπό μας που κερδίζουν πιο πολύ το χαρακτήρα του ειδώλου μας, είναι και πάλι ο εγκέφαλός μας που δίνει αυτή τη δυνατότητα κατανόησης και ερμηνείας. Ο εγκέφαλος είναι η πιο απτή απόδειξη της θαυμαστής ενότητας σώματος και πνεύματος, μιας ενότητας που τόσο πολύ έχουν προσπαθήσει και προσπαθούν να διαχωρίσουν διάφορες ανορθολογικές αντιλήψεις και θρησκευτικές δοξασίες προκειμένου να χειραγωγήσουν την ελευθερία της σκέψης μας, να χειραγωγήσουν τον ίδιο τον άνθρωπο. Η ομορφιά του εγκεφάλου κατακτάται μόνο μέσα από την καλλιέργειά του, τη διαρκή και συστηματική καλλιέργειά του. Ο εγκέφαλος κάθε ανθρώπου έχει άπειρες δυνατότητες, δυνατότητες που δεν κατακτώνται απλά και μόνο γιατί δεν καλλιεργούμε τον εγκέφαλό μας.

Και είναι η εμφάνιση του εγκεφάλου στους μακρινούς προγόνους μας – μέσα από μια πολύ μακρόχρονη και πολύπλοκη εξελικτική διαδικασία – που μάς απελευθέρωσε από τα δεσμά του ζωικού βασιλείου και μάς οδήγησε στους ιερούς τόπους του εξανθρωπισμού και της συνείδησης. Εδώ έχουν την έδρα τους ο ορθολογισμός και η λογική μας, ο κόσμος των συναισθημάτων μας, ο πνευματικός – ψυχικός μας πλούτος, ο στοχασμός μας και η συνείδησή μας, οι κοινωνικές μας σχέσεις και το αξιακό μας στερέωμα, οι φιλοδοξίες μας και η δημιουργικότητά μας, η φαντασία μας και τα όνειρά μας. Εδώ είναι ολόκληρο το σώμα μας, αφού όλο μας το σώμα όχι μόνο προβάλλεται εδώ αλλά και αποκτά τη λειτουργικότητά του και την ύπαρξή του! Εδώ είναι το μεγαλείο της ζωής, το μεγαλείο κάθε ανθρώπου. Εδώ είναι η αφετηρία μας για να δημιουργήσουμε τον εαυτό μας, για να κατακτήσουμε την αυτοπραγμάτωσή μας και τη χειραφέτησή μας.

Αλλά ο εγκέφαλός μας δεν είναι αυτός καθ’ εαυτός ανεξάρτητος. Για να κατακτήσουμε όλα αυτή την πληρότητα του εγκεφάλου πρέπει να περάσουμε μαζί με τα στάδια της βιολογικής μας ανθρωποποίησης – που είναι δωρεά της φύσης – και τα στάδια του κοινωνικού μας εξανθρωπισμού – που θα είναι η μεγάλη κατάκτηση κάθε ανθρώπου. Γιατί, αν ο εγκέφαλος ενός νεογέννητου δεν «συναναστραφεί» επί μακρόν με άλλους ανθρώπους και δεν δεχτεί ως βασικό πεδίο αγωγής τον ανθρώπινο λόγο, ένας τέτοιος εγκέφαλος δεν θα φτάσει ποτέ στην ανθρώπινη κατάστασή του. Και ίσως αυτή είναι και η ξεχωριστή ομορφιά του εγκεφάλου, είναι μια δωρεά ως βιολογική δομή αλλά είναι μια κατάκτηση ως πολιτισμική και τελικά ως ανθρώπινη δομή. Γιατί εγκέφαλος είμαστε εμείς!

Η μεγάλη δύναμη του ανθρώπου έγκειται στις φοβερές δυνατότητες του εγκεφάλου μας. Ας αναλογιστούμε τους μεγάλους στοχαστές και τους μεγάλους επιστήμονες (Αριστοτέλη, Όμηρο, Καντ, Δαρβίνο, Αρχιμήδη, Αϊνστάιν κλπ κλπ), οι οποίοι με τις θεωρίες τους δημιουργούν κάθε φορά νέες ερμηνείες της πραγματικότητας, δημιουργούν νέους κόσμους για τον πολιτισμό του ανθρώπου, ανοίγουν νέα σύνορα στη ζωή μας. Αυτές τις δυνατότητες τις έχουμε εν δυνάμει όλοι. Δεν υπάρχουν βιολογικά ανώτερος και κατώτερος εγκέφαλος. Υπάρχει μόνο καλλιεργημένος ή μη καλλιεργημένος εγκέφαλος. Συνήθως χρησιμοποιούμε ένα πολύ μικρό μέρος του εγκεφάλου μας. Η δυσκολία έγκειται στο να «ανακαλύψουμε τον θησαυρό που βρίσκεται μέσα μας» (UNESCO), και να καλλιεργήσουμε το πνεύμα μας μέσω της εκπαίδευσης και της διαρκούς και συστηματικής μαθησιακής προσπάθειας.

 

Μπορεί να ισχυριζόμαστε ότι η μονάδα της ζωής είναι το κύτταρο, ότι το μακρομόριο της ζωής είναι το DNA, αλλά είναι ο εγκέφαλος τελικά που δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να γεύεται τη ζωή του, να ερμηνεύει τον κόσμο και να κατανοεί τον εαυτό του. Οφείλουμε να σημειώσουμε το εξής. Ο εγκέφαλος ναι μεν είναι μια σχετικώς ξεχωριστή δομή, όπως όλα τα επιμέρους όργανά μας, αλλά εννοείται μόνο μέσα στην ολότητα και στην ενότητα ολόκληρου του σώματός μας. Γιατί έχουμε την τάση είτε με την κατίσχυση του ρεύματος του αναγωγισμού στις θετικές επιστήμες είτε με την επικράτηση του εργαλειακού λόγου της τεχνοκρατικής αντίληψης της εποχής μας να τεμαχίζουμε διαρκώς την ολότητα των πραγμάτων και να θεωρούμε ως γνώση τη γνώση του αθροίσματος των επιμέρους στοιχείων της ολότητας. Σε αυτή την τάση έχει συμβάλλει καθοριστικά και η «διασπασμένη» ενότητα πνεύματος και ύλης, η οποία έχει ιδεολογικές και κοσμοθεωρητικές προεκτάσεις.

Ο εγκέφαλός μας, αν και κατέχει περίπου το 2% της μάζας της συνολικής μάζας του σώματός μας, καταναλώνει πάνω από το 20% της ενέργειάς μας, στοιχείο δηλωτικό τόσο της πολυπλοκότητάς του όσο και της αέναης και έντονης λειτουργίας του. Αν δε «απλώσουμε» τις έλικές του και τις αύλακές του, θα καλύψει επιφάνεια πάνω από δύο τετραγωνικά μέτρα! Όσο μελετάμε τη δομή του, τόσο περισσότερο ανακαλύπτουμε την πολυσυνθετότητά του. Αλλά οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι εδώ «στήσαμε» και τις διάφορες νέο-μυθολογίες του ρατσισμού και της χειραγώγησης. Μιλήσαμε για μεγαλύτερο εγκέφαλο των αντρών σε σχέση με εκείνο των γυναικών για να εδραιώσουμε δήθεν επιστημονικά τις πατριαρχικές κοινωνίες. Μιλήσαμε για κάτι ανάλογο μεταξύ λευκών και μαύρων ανθρώπων (με την κατασκευή – συνδρομή του περίφημου: δείκτη της ευφυΐας), για να εδραιώσουμε το ρατσισμό.

 

Σήμερα έχουμε πάψει να αναφερόμαστε σ’ αυτά τα στοιχεία. Αλλά πρέπει να αναρωτηθούμε πόσοι άντρες και πόσες γυναίκες δεν έπεσαν σκληρά θύματα αυτών των χειραγωγικών κατασκευών περί του εγκεφάλου από κάποιους που απέβλεπαν στην εκμετάλλευση των ανθρώπων.

Αλλά ο εγκέφαλος μπορεί να μιλάει για τον εγκέφαλο; Σαφώς και ναι. Αυτό είναι και το πεδίο της συνείδησης, που αναδύθηκε εδώ μέσα από την εξέλιξη της ζωής αλλά και κυρίως μέσα από την εξέλιξη του ανθρώπου και της κοινωνίας. Για να μιλήσει ο εγκέφαλός μας (εμείς δηλαδή) για τον εαυτό του (για τον εαυτό μας) αυτό δεν μπορεί να γίνει μόνο εργαλειακά με τις μεθόδους της ανατομίας, με βιοχημικές και γενετικές τεχνικές. Θα γίνει μέσα από την κατανόηση του νοήματος της ζωής μας και από την καλλιέργεια των ανθρώπινων σχέσεων. Γιατί εδώ θα κατανοήσουμε με πληρότητα τον εγκέφαλό μας (τον εαυτό μας). Γιατί εδώ είναι και το προνομιακό πεδίο έκφρασης της ανθρώπινης κατάστασής μας και της υπαρξιακής μας αγωνίας. Γιατί απ’ εδώ θα αναδυθεί η ενότητα του ανθρώπινου γένους και η αδελφοσύνη των ανθρώπων όπου ο άνθρωπος θα γευθεί την πραγματική ευτυχία του και θα κατακτήσει το πραγματικό βασίλειο της ελευθερίας του.

 

 

Διαβάστε και δείτε:

 

 

 

 

File:Vincent Van Gogh 0018.jpg

View of Arles, Flowering Orchards, 1889, Neue Pinakothek.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: