Αρχική > πολιτισμός > Η επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα

Η επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα

clip_image002

 

Υπόμνημα Ελληνικής Κυβέρνησης

Το 1999 ομάδα ελλήνων εμπειρογνωμόνων μετέβη στο Βρετανικό Μουσείο για να εξετάσει τις φθορές των Μαρμάρων από τους καθαρισμούς οι οποίοι πραγματοποιήθηκαν το 1937-1938. Στη συνέχεια οργανώθηκε από το Βρετανικό Μουσείο Διεθνές Συνέδριο στο Λονδίνο σχετικά με τα ζητήματα που αφορούν στη συντήρηση των Γλυπτών του Παρθενώνα, ("Cleaning the Parthenon Sculptures", 30 Νοεμβρίου – 1 Δεκεμβρίου 1999) όπου μεταξύ άλλων παρουσιάστηκαν τα πορίσματα της ομάδας των ελλήνων εμπειρογνωμόνων.

 

Τον ίδιο χρόνο ανατέθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση στην Ειδική Επιτροπή του αγγλικού Κοινοβουλίου για τον Πολιτισμό, τα Μ.Μ.Ε., και τον Αθλητισμό (Committee on Culture, Media and Sport) μελέτη όλων των θεμάτων της βρετανικής πολιτιστικής πολιτικής. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και το αίτημα της Ελλάδας για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

To 1999 η Ειδική Επιτροπή του αγγλικού Κοινοβουλίου ήρθε στην Αθήνα και επισκέφθηκε την Ακρόπολη και το χώρο ανέγερσης του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης. Το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού απέστειλε στην Επιτροπή, μετά από τη συγκρότηση ειδικής ομάδας εργασίας, Υπόμνημα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα (Memorandum on the Parthenon Marbles submitted by the Government of the Hellenic Republic to the House of Commons Select Committee on Culture, Media and Sport). Επιπλέον, η Επιτροπή του αγγλικού Κοινοβουλίου δέχθηκε το 2000 στο Λονδίνο σχετικές προφορικές μαρτυρίες από τον τότε Υπουργό Εξωτερικών, την τότε Γενική Γραμματέα του Υπουργείου Πολιτισμού και τον Πρόεδρο του Ιδρύματος Μ. Μερκούρη.

Στη συνέχεια, τον Ιούλιο του 2000, δημοσιοποιήθηκε το πόρισμα της Επιτροπής (House of Commons, Session 1999-2000, Culture, Media and Sport’s Committee, "Cultural Property: Return and Illicit Trade"), στο οποίο καταγράφηκαν οι δηλώσεις των κκ. Graham C. Greene, Robert Anderson και Vivian Davies (από το Βρετανικό Μουσείο), Donald Toon και Roger Sanbrook (από το Βασιλικό Τελωνείο), Isabel Letwin, Hugh Corner, καθώς και του τότε Υπουργού Πολιτισμού κ. Alan Howarth (Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Αθλητισμού), ο οποίος ενθάρρυνε το διμερή διάλογο μεταξύ Αγγλίας και Ελλάδας, προκείμενου να διερευνηθούν κοινοί τόποι συνεννόησης: "Νομίζω ότι χρειάζεται να υπάρξει στενότερη προσέγγιση σκέψεων που να βασίζεται στην αμοιβαία κατανόηση των θέσεων των δύο πλευρών."

Υπόμνημα για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα που υποβλήθηκε από την Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας στην Ειδική Επιτροπή σε θέματα Πολιτισμού, Τύπου και Αθλητισμού του Βρετανικού Κοινοβουλίου (κείμενο)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1
α. Κάτοψη του Παρθενώνα στην οποία φαίνεται η θέση των Μαρμάρων.
β. "Disjecta Membra. Η διαρπαγή και η διασπορά των αρχαίων της Aκρόπολης". Ανάτυπο από το περιοδικό "Ανθέμιον", τεύχος 4, Δεκέμβριος 1997.
γ. Επιλεγμένη βιβλιογραφία.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2
Κείμενα του Έλληνα Στρατηγού Μακρυγιάννη και του Κ. Πιττάκη, Γενικού Εφόρου Αρχαιοτήτων

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3
Ψηφίσματα και αποφάσεις της UNESCO, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Εθνών

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4
Βρετανικές γραπτές πηγές του 19ου αιώνα: επιστολές του Έλγιν και των συνεργατών του, κείμενα περιηγητών και διανοούμενων

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5
Σύνοψη από το πόρισμα της ομάδας των Ελλήνων εμπειρογνωμόνων του ΥΠΠΟ για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6
Η Ενοποίηση των Αρχαιολογικών Χώρων της Αθήνας (φυλλάδιο και σχέδια).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7
Πρόγραμμα αποκατάστασης των μνημείων της Ακρόπολης και του Παρθενώνα:
α. "Συντήρηση της Επιφάνειας των Μνημείων της Ακροπόλεως", Επιτροπή Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως, Αθήνα 1994.
β. Άρθρα των H.C. Perkins και Ε. Παπακωνσταντίνου για την ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα και στο Λονδίνο.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8
Πρόγραμμα αποκατάστασης των μνημείων της Ακρόπολης και του Παρθενώνα:
α. "Η αναστήλωση των μνημείων της Ακρόπολης 1975-2000", της Φανής Μαλλούχου-Tufano.
β. "Έκθεση για την τεκμηρίωση του κιονοκράνου και του σπονδύλου του Παρθενώνος στο Βρετανικό Μουσείο", του Κ. Ζάμπα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 9
Αποτελέσματα της αρχαιολογικής έρευνας για τα μνημεία της Ακρόπολης και τον Παρθενώνα:
Ανάτυπα των Ι. Τριάντη, Εφόρου Αρχαιοτήτων Ακροπόλεως και
Α. Μάντη, Αρχαιολόγου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ακροπόλεως.

Το ιστορικό της αφαίρεσης

Το 1799 ο Λόρδος Έλγιν διορίστηκε πρεσβευτής της Μεγάλης Βρετανίας στην Υψηλή Πύλη στην Κωνσταντινούπολη. Το 1800 έστειλε τεχνίτες του στην Αθήνα, η οποία αποτελούσε τότε τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το συνεργείο είχε αρχικώς την αποστολή να σχεδιάσει τα μνημεία και να λάβει εκμαγεία για τη διακόσμηση της έπαυλης του λόρδου στη Σκωτία. Την εποχή εκείνη ο Έλγιν δεν είχε διανοηθεί τη δυνατότητα αφαίρεσης γλυπτών από την Αθηναϊκή Ακρόπολη. Όταν τα διεθνή πολιτικά γεγονότα οδήγησαν την Τουρκία σε συμμαχία με τη Μ. Βρετανία εναντίον της Γαλλίας, ο Σουλτάνος έδειξε την εύνοιά του στον Έλγιν ως βρετανό πρεσβευτή, ο οποίος και άδραξε την ευκαιρία για να ωφεληθεί προσωπικά και ν’ αποκτήσει μια τεράστια συλλογή από αρχαιότητες. Τότε έστρεψε την προσοχή του στα μνημεία της Ακρόπολης (κυρίως στον Παρθενώνα), στα οποία ήταν πολύ δύσκολο να πλησιάσει κανείς και από τα οποία δεν είχε δοθεί ποτέ άδεια αφαίρεσης γλυπτών.

Ταυτόχρονα, με άφθονα δώρα προς τους Τούρκους της Κωνσταντινούπολης και της Αθήνας και με δωροδοκίες και εξαπατήσεις ο Έλγιν έπεισε τους Τούρκους προεστώτες της Αθήνας να σιωπήσουν όσο τα συνεργεία του αφαιρούσαν τα τμήματα του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα που είχαν επιλέξει. Ο Έλγιν ποτέ δεν εξασφάλισε επίσημη άδεια από τον ίδιο το Σουλτάνο για την αφαίρεση του γλυπτού και αρχιτεκτονικού διακόσμου του μνημείου, αφού μόνο εκείνος είχε τη δικαιοδοσία να παραχωρήσει τέτοια άδεια.

Αντιθέτως χρησιμοποίησε με έντεχνο τρόπο μια φιλική επιστολή του Καϊμακάμη, Τούρκου αξιωματούχου, ο οποίος εκείνη την εποχή αντικαθιστούσε τον Μέγα Βεζίρη στην Κωνσταντινούπολη. Η επιστολή που του δόθηκε ανεπίσημα ως χάρη, προέτρεπε τις Τουρκικές αρχές στην Αθήνα να επιτρέψουν στα συνεργεία του Έλγιν να σχεδιάσουν, να λάβουν εκμαγεία και να διενεργήσουν ανασκαφή γύρω από τα θεμέλια του Παρθενώνα, όπου ίσως βρισκόταν θαμμένη κάποια επιγραφή ή ανάγλυφο, με τον όρο ότι δεν θα βλάπτονταν με κανένα τρόπο τα μνημεία.

Από το 1801 έως το 1804 τα συνεργεία του Έλγιν δρούσαν στην Ακρόπολη, προκαλώντας σημαντικές ζημίες στα γλυπτά και το ίδιο το μνημείο, αποσπώντας και διαμελίζοντας ένα σημαντικό μέρος (περίπου το ήμισυ) από το σωζόμενο γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα, μαζί με ορισμένα αρχιτεκτονικά μέλη, όπως ένα κιονόκρανο και ένα σπόνδυλο από κίονα. Σήμερα μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου βρίσκονται διαμελισμένα πολλά τμήματα συχνά από το ίδιο γλυπτό.

Από τους 97 σωζόμενους λίθους της ζωφόρου του Παρθενώνα, οι 56 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 40 στην Αθήνα. Από τις 64 σωζόμενες μετόπες, οι 48 βρίσκονται στην Αθήνα και οι 15 στο Λονδίνο. Από τις 28 σωζόμενες μορφές των αετωμάτων, οι 19 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 9 στην Αθήνα.

Η μεταφορά με πλοία αυτών των ανεκτίμητης αξίας αρχαιοτήτων στην Αγγλία αντιμετώπισε δυσκολίες, αφού γινόταν από λιμάνι σε λιμάνι. Ένα πλοίο βούλιαξε και τα γλυπτά, ύστερα από παρατεταμένη έκθεση στην υγρασία των διάφορων λιμανιών, έφτασαν τελικά στη Βρετανία. Στο Λονδίνο μεταφέρθηκαν σε διάφορες αποθήκες, αφού ο Λόρδος Έλγιν είχε χάσει την περιουσία του, εξαιτίας των τεράστιων ποσών που δαπάνησε για τα συνεργεία του, τη μεταφορά των γλυπτών και τις δωροδοκίες των Τούρκων αξιωματούχων, έτσι ώστε να του είναι αδύνατο να τα στεγάσει σε δικό του χώρο. Έτσι ύστερα από την υποθήκευση της συλλογής του από το Βρετανικό κράτος, αναγκάστηκε να πουλήσει τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στη Βρετανική Κυβέρνηση, η οποία και τα μετέφερε το 1816 στο Βρετανικό Μουσείο.

Πριν από αυτήν την τελική συναλλαγή είχε ανατεθεί σε ειδική Εξεταστική Επιτροπή να μελετήσει τα στοιχεία της υπόθεσης και τα πορίσματά της τέθηκαν υπόψη του Βρετανικού Κοινοβουλίου.

Κατά τη διάρκεια της Κοινοβουλευτικής συνεδρίας που έλαβε χώρα, ακούστηκαν πολλές φωνές που εξέφρασαν σκεπτικισμό και απόρριψη για τις ενέργειες του Έλγιν. Ακόμα και σκέψεις για την επιστροφή των Μαρμάρων διατυπώθηκαν τότε για πρώτη φορά. Ισχυρές ενστάσεις ακούστηκαν και εκτός Κοινοβουλίου, με θερμότερο υποστηρικτή τους το Λόρδο Βύρωνα.


Τα γλυπτά που λείπουν

Η Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα

Οι εικόνες που παρουσιάζονται εδώ αποτελούν ορισμένα από τα πιο εύγλωττα παραδείγματα των διαμελισμένων Γλυπτών του Παρθενώνα, τα οποία σήμερα βρίσκονται διασπαρμένα κυρίως μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου στο Λονδίνο και του Μουσείου της Ακρόπολης στην Αθήνα. Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει σε εικονική αναπαράσταση συνθέσεις εικόνων από διαμελισμένα Γλυπτά των αετωμάτων, των μετοπών και της ζωφόρου. Τα τμήματα που βρίσκονται στο Λονδίνο αποδίδονται με χρώμα, ενώ ότι είναι στην Αθήνα αποδίδεται λευκό. Οι εικόνες των διαμελισμένων μορφών ενοποιούνται ψηφιακά για να καταδείξουν την αναγκαιότητα της επανένωσης όλων των τμημάτων αυτών των Γλυπτών. Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα, που εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο, αποτελούν το 60% περίπου του συνόλου του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα που σώζεται σήμερα. Η ανάγκη για την επανένωση τους με το άλλο 40% περίπου που βρίσκεται στην Αθήνα αποτελεί έναν πολιτιστικό στόχο, ο οποίος επιβάλλεται να ολοκληρωθεί. Θα είναι προς όφελος κάθε επισκέπτη (επιστήμονα ή μη) που επιδιώκει να δει τον Παρθενώνα σε σχέση με το ιστορικό του περιβάλλον.

Η ιστορία του Παρθενώνα

Το Γλυπτά του Παρθενώνα δεν είναι αυθύπαρκτα έργα τέχνης. Δημιουργήθηκαν ως αρχιτεκτονικά και συμβολικά μέρη του ναού της Αθηνάς, που χτίστηκε τον 5ο αι. π.Χ., στην ακμή της δόξας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Η σύλληψη της αρχικής ιδέας, υλοποιούμενη με την κατασκευή του κτίσματος, μετουσιώνεται στην ισορροπία διαμέσου της συμμετρίας και μορφοποιείται με το τρίγωνο που σχηματίζουν οι μετόπες, η ζωφόρος και τα αετώματα. Το μνημείο γίνεται πλήρως κατανοητό μόνο με τα Γλυπτά του και τα Γλυπτά αυτά αποκτούν την πραγματική τους εννοιολογική υπόσταση μόνο πλησίον του ναού, στο φυσικό και ιστορικό τους περιβάλλον. Ο Παρθενώνας στέκεται ως κορυφαίο μνημείο εδώ και 2.500 χρόνια και θεωρείται ύψιστο σύμβολο της ελευθερίας της σκέψης, της δημοκρατίας της σκέψης, της φιλοσοφίας, της αρμονίας και της ανωτερότητας. Αποτελεί το αξεπέραστο μνημείο του Δυτικού πολιτισμού. Η ΟΥΝΕΣΚΟ επέλεξε τον Παρθενώνα ως έμβλημα της και συμπεριέλαβε τον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης στον κατάλογο με τα μνημεία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα

Από τους 97 σωζόμενους λίθους από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, οι 56 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 40 στην Αθήνα. Από τις 64 σωζόμενες μετόπες, οι 48 βρίσκονται στην Αθήνα και οι 15 στο Λονδίνο. Από τις 28 σωζόμενες μορφές των αετωμάτων, οι 19 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 9 στην Αθήνα. Η ζωφόρος του Παρθενώνα θεωρείται ότι απεικονίζει την Πομπή των Παναθηναίων. Οι μετόπες εικονίζουν: στην ανατολική πλευρά τη Γιγαντομαχία, στην δυτική πλευρά την Αμαζονομαχία, στην βόρεια τον Τρωικό Πόλεμο και στην νότια πλευρά τη μάχη μεταξύ Κενταύρων και Λαπίθων. Στο ανατολικό αέτωμα αναπαριστάται η γέννηση της Αθηνάς, ενώ στο δυτικό αέτωμα η διαμάχη της Αθηνάς και του Ποσειδώνα για την κηδεμονία της Αθήνας.

Πρόταση για συνεργασία

Η Ελλάδα επιδιώκει τη συνεργασία με τη Μεγάλη Βρετανία στο όνομα του ίδιου του μνημείου και της παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί μέσω διμερούς πολιτιστικής και εκπαιδευτικής συνεργασίας. Πιο συγκεκριμένα η πρόταση αφορά στην έκθεση των Γλυπτών του μνημείου στην ειδική αίθουσα του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης. Η Ελλάδα και η Μεγάλη Βρετανία μπορούν να συνεργαστούν για την αναβίωση του Παρθενώνα. Η αποκατάσταση της ενότητας των Γλυπτών θα μας δώσει την δυνατότητα να εμπλουτίσουμε τη γνώση μας γι’ αυτό το μοναδικό μνημείο, να εμβαθύνουμε στις μελέτες μας και να αποκαλύψουμε στις επόμενες γενιές τα επιτεύγματα της ανθρωπότητας. Κείμενα και εικόνες από την Ε. Κόρκα Προϊστάμενη του Τμήματος Ελληνικών και Ξένων Αρχαιολογικών Ιδρυμάτων, Οργανισμών και Διεθνών Θεμάτων από την έκδοση "Η Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα", Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Α’ Έκδοση 2002, Β’ Έκδοση Αθήνα 2003. (Εκδόσεις Καπον)

Παρουσίαση των Γλυπτών του Παρθενώνα (ppt)
Από τον γλυπτό διάκοσμο του ναού σώζονται τα ακόλουθα τμήματα:

Μετόπες

Ανατολική πλευρά (Γιγαντομαχία)
στο Μουσείο Ακροπόλεως: όλες οι πλάκες (14) – στη θέση τους έχουν τοποθετηθεί αντίγραφα
Δυτική πλευρά (Αμαζονομαχία)
στη θέση τους στο μνημείο: όλες οι πλάκες (14)
Βόρεια πλευρά (Τρωικός Πόλεμος)
στη θέση τους ή στο Μουσείο Ακροπόλεως: 13 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα
Νότια πλευρά (αγώνας Λαπιθών-Κενταύρων)
στη θέση τους στο μνημείο: 1 πλάκα
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 11 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα
στο Βρετανικό Μουσείο: 16 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα (θραύσματα των 6 από αυτές φυλάσσονται και στο Μουσείο Ακροπόλεως)

Αετώματα

Ανατολικό αέτωμα (γέννηση της Αθηνάς)
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 4 μορφές (C, H, N, P)
στο Βρετανικό Μουσείο: 10 μορφές (A, B, D, E, F, G, K, L, M, O)
Δυτικό αέτωμα (αγώνας Αθηνάς και Ποσειδώνα)
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 8 μορφές (B, E, J, K, S, U, V, W)
στο Βρετανικό Μουσείο: 4 μορφές (A, P, Q, T)
θραύσματα της ίδιας μορφής στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 6 μορφές (C, H, L, M, N, O)

Ζωφόρος

Απεικόνιζε τα Μεγάλα Παναθήναια και την αποτελούσαν 115 πλάκες (119 ανάγλυφες επιφάνειες, αφού οι γωνιαίοι λίθοι αριθμούνται διπλά). Από αυτές σώζονται πλήρεις ή σε θραύσματα 112 πλάκες. Ειδικότερα:
Δυτική πλευρά (σώζονται και οι 16 πλάκες)
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 13 πλάκες
στο Βρετανικό Μουσείο: 2 πλάκες
θραύσματα της ίδιας πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 1 πλάκα
Νότια πλευρά (σώζονται 41 πλάκες)
στη θέση τους στο μνημείο: 2 πλάκες
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 12 πλάκες
στο Βρετανικό Μουσείο: 24 πλάκες
θραύσματα της ίδιας πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 3 πλάκες
Βόρεια πλευρά (σώζονται 46 πλάκες)
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 24 πλάκες
στο Βρετανικό Μουσείο: 15 πλάκες
θραύσματα της ίδιας πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 7 πλάκες
Ανατολική πλευρά (σώζονται 9 πλάκες)
στο Μουσείο Ακροπόλεως: 3 πλάκες
στο Βρετανικό Μουσείο: 1 πλάκα
θραύσματα της ίδιας πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 5 πλάκες

Η επίσημη ελληνική θέση


Ψηφίσματα


Διεθνείς Επιτροπές


UNESCO


Δημοσκοπήσεις


Οργανισμοί

 

clip_image002[5]

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: