Αρχική > φιλοσοφία > Αδικημένοι πάντα, αδικούντες ποτέ!

Αδικημένοι πάντα, αδικούντες ποτέ!

Laokoon 1610 - El Greco (Domenikos Theotokopoulos) - www.el-greco-foundation.org

El Greco (Domenikos Theotokopoulos), Laokoon

 

Του Νίκου Τσούλια

Είναι μια μαγική, μια αντεστραμμένη αλλά και απόλυτα γενική εικόνα. Είναι μια λανθασμένη σύλληψη της πραγματικότητας και μια απατηλή αίσθηση της εικόνας του εαυτού μας. Είναι μια εμφαντική ομολογία αδυναμίας σκέψης και δημιουργικού συλλογισμού. Πρόκειται για τη γενικευμένη εικόνα του αδικημένου που έχουμε σχεδόν όλοι οι άνθρωποι, όπου ο καθένας μας κουβαλάει και ένα μέρος του πορτρέτο του στο οποίο μέρος έχει αδικηθεί και μάλλον ποτέ δεν έχει αδικήσει!

Πώς γίνεται όμως να υπάρχουν σε μια κοινωνία μόνο αδικούμενοι και σχεδόν καθόλου αδικούντες; Πώς γίνεται να είμαστε μόνο αδικούμενοι, αφού δεν υπάρχουν οι «άλλοι», η αντίπαλη πλευρά; Πώς γίνεται να διαμορφώνουμε μια τόσο απατηλή εικόνα και να την πιστεύουμε ως αληθινή; Από τις διευθετήσεις των κληρονομικών ζητημάτων και περιουσιών στους κόλπους των οικογενειών, από τις τριβές στις φιλικές μας σχέσεις, από τις ελλειμματικές συνεννοήσεις στα διαχειριστικά ζητήματα της πολυκατοικίας και στις κτηματικές διαφορές κλπ κλπ μέχρι ακόμα και τις αντιπαραθέσεις μας στις οδηγικές μας συμπεριφορές αναδύεται η ίδια πάντα εικόνα, η εικόνα του αδικημένου, η εικόνα μόνο αυτού που έχει δίκιο και δεν το αναγνωρίζει ο άλλος. Και δεν μπορούμε να σκεφτούμε, δεν μπορούμε ούτε καν να θέσουμε το ερώτημα: μήπως δεν είναι έτσι τα πράγματα, μήπως αδικούμε και δεν αδικούμαστε, ή, έστω, μήπως και εμείς αδικούμε, μήπως δεν έχω σωστή στάση και κάνω λάθος; Και πάει αυτή η ιστορία «σκοινί κορδόνι» από γενιά σε γενιά, από στόμα σε στόμα, από παρέα σε παρέα και αναπαράγεται σαν καρκινική μετάσταση.

Αλλά μαγικές εικόνες δεν υπάρχουν τουλάχιστον στην κοινωνική πραγματικότητα που είναι καρπός των λειτουργιών μας και των συμπεριφορών μας. Απλώς υπάρχει ανομολόγητη αδυναμία να ψηλαφίσουμε έστω αδρά την έννοια και πολύ περισσότερο το περιεχόμενο της αυτογνωσίας. Βέβαια στη στρεβλή εικόνα του συγκεκριμένου θέματός μας έχει παίξει ρόλο και ο μανιχαϊκός τρόπος σκέψης μας, ο πρωτόγονος τρόπος μιας φοβερά απλουστευτικής σκέψης των «δύο στρατοπέδων»: εμείς και οι απέναντι.

Έτσι ο απόλυτος διπολισμός των επιχειρημάτων, η έννοια του «άσπρου – μαύρου», ο δρόμος της αρετής και της κακίας της μυθολογίας μας, η έννοια του απόλυτου καλού και του απόλυτου κακού και της κόλασης και του παράδεισου της θρησκείας αλλά και ο μετωπικός χαρακτήρας των ταξικών αναλύσεων στο ιδεολογικό και πολιτικό πεδίο εμφανίζουν μια πλασματική σύλληψη της πραγματικότητας και εξαναγκάζουν τον καθένα μας να αυτοπροσδιοριζόμαστε στον κόσμο του καλού ή του σωστού σχεδόν εξ ορισμού, γιατί αυτό μάς βολεύει ή γιατί αυτό επιτάσσει η θρησκεία και καλό είναι να τα πηγαίνουμε καλά και με αυτή (γιατί δεν ξέρεις τι γίνεται…) ή γιατί αυτό μάς διαμηνύει μια προσωποκεντρική ηθική, η οποία όμως είναι απόλυτα σάπια. Κατά τη γνώμη μου, μια ηθική στάση επ’ αυτού είναι υπαρκτή: να προτιμάμε – αν δεν γίνεται αλλιώς – να ζημιώνουμε τον εαυτό μας παρά τον άλλον! Και αυτό οδηγεί σε μια σπουδαία κατάκτηση του κόσμου της αγάπης και του νοήματος της ζωής, αυτό θα είναι το συλλογικό περίσσευμα της αλληλεγγύης που θα μοιράζεται σ’ όλους και θα εξυψώνει πνευματικά όλους.

Αν, ωστόσο, σταθούμε με κάποια προσοχή στα ζητήματα εκείνα που έχουμε πάρει εύκολα τη θέση του «σωστού» και του «δίκαιου» και συνεξετάσουμε με αγαθή πρόθεση και με τα εργαλεία της λογικής τα επιχειρήματα της άλλης πλευράς, θα διαπιστώσουμε σίγουρα την πολυπλοκότητα των ζητημάτων. Μπορεί να προσεγγίσουμε και μία άλλη ερμηνεία, ότι σε ένα ζήτημα μπορεί και οι δύο πλευρές να έχουν δίκιο, μπορεί και οι δύο πλευρές να έχουν άδικο, μπορεί ακόμα και δύο πλευρές να έχουν ταυτόχρονα και δίκιο και άδικο. Και αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί όλα τα ζητήματα έχουν πτυχές, έχουν πολλές όψεις ακόμα και με αντιφατικά χαρακτηριστικά. Αυτή η σημείωση δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε συμπερασματικές και τελικές προτάσεις σε μια διαμάχη. Αλλά για να συμβεί αυτό θα πρέπει να συναξιολογηθούν όλα τα σημεία.

Εκτιμώ ότι οι κυριότεροι λόγοι (τελικά είναι αδυναμίες μας) που εμποδίζουν τη σκέψη μας να κατακτήσει μια ορθολογική ερμηνεία και μια ανάλογη στάση στα επίμαχα ζητήματα της ζωής μας είναι οι εξής: α) Η ανάδειξη της άκρως εγωιστικής πλευράς του εαυτού μας και η με κάθε τρόπο υπεράσπιση του στενού και ίσως πρόσκαιρου συμφέροντός μας και μάλλον όχι του πραγματικού συμφέροντός μας και β) η αδυναμία μας να σκεφτόμαστε λογικά. Και οι λόγοι αυτοί είναι όχι απλά και μόνο υπαρκτοί αλλά κυρίαρχοι και αναμφισβήτητοι στην καθημερινή μας ζωή. Ωστόσο, πέφτουμε τελικά θύματα αυτών των αδυναμιών μας. Γιατί γινόμαστε θύματα μιας εύκολης αποδόμησης των σχέσεών μας, των βασικών σχέσεων εκείνων που είναι όχι απλά και μόνο αναγκαίες για τη ζωή μας αλλά αποτελούν και τροφοδότες της ψυχικής μας ευεξίας και της συναισθηματικής μας ολοκλήρωσης.

Όταν κατακτάμε πράγματι το πεδίο της αυτοκριτικής και του ουσιαστικού προσωπικού συλλογισμού και στοχασμού μας, τότε διαπιστώνουμε κάποιες χαραμάδες ότι ίσως και να μην είναι έτσι τα πράγματα, ότι ίσως δεν φερθήκαμε καλά κλπ. Και αν έχουμε γενναιότητα ψυχής και ελευθερία πνεύματος, τότε προχωράμε και σε κινήσεις προσωπικής ταπείνωσης και ειλικρινούς συγγνώμης που είναι τα κεφαλόβρυσα για να αντιληφθούμε και να βιώσουμε τη γλυκύτητα και την ομορφιά της ζωής. Άλλως επινοούμε κάποιες φτηνές δικαιολογίες και προχωράμε σε μια στάση ζωής, στην οποία αλλοτριώνουμε τον εαυτό μας εμείς οι ίδιοι!

 

An Allegory with a Boy Lighting a Candle in the Company of an Ape and a Fool (Fábula) 1589-92 - El Greco (Domenikos Theotokopoulos) - www.el-greco-foundation.org

El Greco (Domenikos Theotokopoulos),
An Allegory with a Boy Lighting a Candle in the Company of an Ape and a Fool (Fábula) 1589-92

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: